ნორავანქი: როგორ მივიდეთ ერევნიდან და რა ვნახოთ

ნორავანქი ვაიოც ძორის მარზში, ვიწრო ამაღუს ხეობაში დგას, ერევნიდან სამხრეთით დაახლოებით 122 კმ-ში. მანქანით გზას დაახლოებით ორი საათი სჭირდება: M2 მაგისტრალით არენის შემდეგ მოსახვევამდე, მერე დაახლოებით 8 კმ კანიონში ზემოთ. XIII საუკუნის მონასტერს ციცაბო წითელი კლდეები აკრავს და სწორედ ამ ხედისთვის ჩამოდიან აქ.

რა არის ნორავანქი

სახელი „ახალ მონასტერს" ნიშნავს. ის XIII საუკუნის დასაწყისში დაარსდა და სიუნიქის ეპისკოპოსთა რეზიდენციად და ორბელიანთა სამთავრო საგვარეულოს საძვალედ იქცა, რომელიც ამ მიწებს ფლობდა. კომპლექსი პატარაა, ნახევარ საათში შემოივლით, მაგრამ აქ თითქმის ყველა ნაგებობა თვალში საცემია.

რა უნდა ნახოთ:

• სურბ ასტვაწაწინი. ორსართულიანი ეკლესია-საძვალე, რომელიც 1339 წელს დასრულდა. მას ხუროთმოძღვარ მომიკის ბოლო ნამუშევრად მიიჩნევენ. ქვედა სართული სამარხად გამოიყენებოდა, ზედა კი ეკლესიად. მეორე სართულზე ორი ვიწრო ქვის კიბე ადის, რომლებიც პირდაპირ ფასადიდან არის გამოშვერილი.
• სურბ კარაპეტი. კომპლექსის მთავარი ეკლესია, XIII საუკუნის პირველი ნახევარი.
• გავითი. სურბ კარაპეტის წინ მდებარე სტოა ჩუქურთმიანი პორტალით და იატაკში ჩასმული საფლავის ფილებით. შესასვლელის თავზე ტიმპანების რელიეფები სომხური შუა საუკუნეების ქანდაკების ყველაზე ცნობილ ნიმუშებს შორისაა.
• წმინდა გრიგოლის სამლოცველო. მთავარ ეკლესიაზე მიშენებული პატარა ნაგებობა, ისიც ორბელიანთა საძვალე.

მომიკი ხუროთმოძღვარიც იყო და ქვის მჭრელიც. მისი ხაჩქარები, ნატიფი ჩუქურთმით შემკული ქვის ჯვრები, სომხეთში საუკეთესოდ ითვლება და ერთ-ერთი მათგანი ნორავანქში დგას. ეზოში ხაჩქარებს კარგად დააკვირდით, საუკეთესოებზე ჩუქურთმა თითქმის მაქმანს ჰგავს.

როგორ მივიდეთ ნორავანქში ერევნიდან

მარშრუტი მარტივია. ერევნიდან სამხრეთით M2 მაგისტრალზე გადიხართ, გაივლით ხორ ვირაპის მოსახვევს, შემდეგ არარატსა და ერასხს. ერასხის შემდეგ გზა უღელტეხილით მთებში ადის და ვაიოც ძორის ველზე ეშვება.

ქვემოთ პირველი დიდი სოფელი არენი იქნება. ნორავანქის მოსახვევი ცოტა იქით არის, სოფლიდან დაახლოებით 1–2 კმ-ში, ამაღუს ხეობის შესასვლელთან, იქ მაჩვენებელი დგას. მოსახვევისთანავე გზა არენი-1-ის მღვიმესთან ჩაივლის. მაგისტრალიდან მონასტრამდე დაახლოებით 8 კმ-ია კანიონის გზით. ასფალტი ნორმალურია, მაგრამ გზა ვიწრო და კლაკნილია, მკვეთრი მოსახვევებით და ორივე მხარეს კლდეებით. შემხვედრი ავტობუსები მოსახვევებში ძლივს გაივლიან, ამიტომ აქ სიჩქარე დაბალი ჯობია.

ერასხთან მაგისტრალი საზღვართან ახლოს გადის. ამ მონაკვეთზე გზისპირას ნუ გაჩერდებით და ნუ გადაიღებთ, უბრალოდ გაიარეთ.

M2-ზე კამერები ხშირად დგას. დასახლებული პუნქტების გარეთ ლიმიტი ჩვეულებრივ 90 კმ/სთ-ია, სოფლებში 60 კმ/სთ. ჯარიმა მანქანის მფლობელს მოდის, გამქირავებელი კომპანია კი მას მოიჯარეს მოგზაურობის შემდეგ უგზავნის.

მანძილი და გზაში დრო

დრო მითითებულია დღისით, საცობების გარეშე მგზავრობისთვის. დილით ერევნიდან გასვლისას კიდევ ოცი წუთი გაითვალისწინეთ.

სურბ ასტვაწაწინის ეკლესია და ქვის კიბეები

ნორავანქის ყველაზე ცნობილი ნაგებობა ცალკე დგას, მოედნის კიდესთან უფრო ახლოს. ეს ის ორსართულიანი ეკლესიაა ფასადზე კიბეებით, რომელიც ყველა ღია ბარათზეა.

კიბეები ვიწროა, მოაჯირის გარეშე, საფეხურები უსწორმასწორო და გაცვეთილი. ასვლა შეიძლება, მაგრამ მშვიდად და სათითაოდ. ჩამოსვლა ასვლაზე საშიშია: გვერდულად იარეთ და ხელი კედელს მოჰკიდეთ. ბავშვებთან ერთად ან გლუვძირიანი ფეხსაცმლით ჯობია, არც სცადოთ.

ზემოთ პატარა საეკლესიო სათავსია და ხედი ხეობასა და დანარჩენ ნაგებობებზე. ქვედა სართულის შესასვლელის თავზე ჩუქურთმიანი ტიმპანია ღვთისმშობლითა და ყრმით, ის მიწიდანაც ჩანს.

აქ ივლისში, შუადღისას ავედი. ქვა ისე იყო გავარვარებული, რომ საფეხურებზე ხელის დაყრდნობა უსიამოვნო იყო, ზემოთ კი ჩრდილის ნატამალიც არ იყო. თუ ზაფხულში წახვალთ, კიბეები დილისთვის ან საღამოსთვის დაგეგმეთ.

როდის წავიდეთ და რომელი შუქია საუკეთესო

წითელი კლდეები ყველაზე ლამაზად ნაშუადღევს გამოიყურება. მზე ეშვება და ხეობის კედლებს თბილი შუქით ანათებს, ქვა თითქმის ნარინჯისფერი ხდება. დილით კომპლექსის ნაწილი ჩრდილშია და ფოტოები უფრო ბრტყელი გამოდის.

სეზონების მიხედვით:

• გაზაფხული, აპრილი–მაისი. ფერდობები მწვანდება, სიცხე არ არის, ვიზიტორებიც ნაკლებია.
• ზაფხული. დღისით ხეობაში ცხელა, ჩრდილი თითქმის არ არის. ჯობია ადრე წახვიდეთ ან საღამოსკენ მიხვიდეთ.
• შემოდგომა, სექტემბერი–ოქტომბერი. ყველაზე კომფორტული დრო. არენში მოსავალია, ტემპერატურა თანაბარია, შუქი კარგი.
• ზამთარი. მონასტერი ხელმისაწვდომია, მაგრამ ხეობის გზას თოვლის შემდეგ მაშინვე არ წმენდენ და M2-ის უღელტეხილი შეიძლება მოყინული იყოს. ამინდი დილით გადაამოწმეთ.

შესვლა, პარკინგი და რა წავიღოთ

მონასტერში ცალკე ბილეთი, როგორც წესი, არ არის. სანთლებს, წყალს და სუვენირებს ჭიშკართან ნაღდ ფულზე ყიდიან. პარკინგი მონასტერთან ახლოსაა, შაბათ-კვირას ადგილების ნაწილს ტურისტული ავტობუსები იკავებს, მაგრამ ჩვეულებრივ გაჩერება შესაძლებელია.

ნორავანქი მოქმედი მონასტერია. მხრები და მუხლები ჯობია დაფაროთ, ეკლესიებში წყნარად მოიქცეთ და მსახურების დროს ფლეშით ნუ გადაიღებთ.

რა გამოგადგებათ:

• წყალი. ადგილზე ყოველთვის ვერ იყიდით, ზაფხულში კი ხეობაში მშრალა და ცხელა.
• ქუდი და მზისგან დამცავი კრემი.
• კიბეებისთვის არასრიალა ძირიანი ფეხსაცმელი.
• ნაღდი დრამი სანთლების, წყლისა და სუვენირებისთვის ჭიშკართან.

მონასტერთან ბანკომატი არ არის, ფული ერევანში ან ეღეგნაძორში გამოიტანეთ. ხეობაში კავშირი არათანაბრად მუშაობს, ოფლაინ რუკა გამოგადგებათ.

არენი, ხორ ვირაპი და ნორავანქი ერთ დღეში

ნორავანქი ადვილად ერწყმის M2 მაგისტრალის გასწვრივ მდებარე მეზობელ გაჩერებებს, და ერთად ისინი მთელ დღეს ავსებს.

• ხორ ვირაპი. ერევნიდან დაახლოებით 45 კმ. მონასტერი არარატის ძირში; მთა ყველაზე კარგად დილით ჩანს, ამიტომ მას პირველ გაჩერებად სვამენ.
• არენი. სოფელი M2 მაგისტრალთან, ხეობის გვერდით, ღვინით ცნობილი. მარნები პირდაპირ მაგისტრალის გასწვრივ დგას, ნაწილი წინასწარი ჩაწერის გარეშეც იღებს სტუმრებს. ახლოს არის არენი-1-ის მღვიმე, სადაც არქეოლოგებმა უძველესი ცნობილი მარანი იპოვეს.
• ნორავანქი. არენის შემდეგ მოსახვევიდან ხეობით დაახლოებით 8 კმ.

სავარაუდო გეგმა: ერევნიდან გასვლა 7:00-ზე, ხორ ვირაპი 8:00-მდე, ნორავანქი 10:30–11:00-მდე, სადილი და დეგუსტაცია არენში, უკან საღამოსთვის. თუ ნორავანქის საუკეთესო შუქზე ნახვა გინდათ, თანმიმდევრობა შეგიძლიათ შეცვალოთ: ხორ ვირაპი დილით, სადილი არენში, ნორავანქი საღამოსკენ. მთელი წრე დაახლოებით 250 კმ და 8–9 საათია გაჩერებებით. ცალკეული წერტილების შეკრება მოსახერხებელია მარშრუტების კონსტრუქტორში, მონასტერი ასევე არის ადგილების რუკაზე.

თუ საჭესთან ხართ, დეგუსტაციაზე თავი შეიკავეთ. ღვინო შეგიძლიათ თან წაიღოთ და საღამოს უკვე ერევანში გახსნათ.

ხშირი კითხვები

რამდენი ხნის სავალია ერევნიდან ნორავანქამდე? დაახლოებით 122 კმ, მანქანით დაახლოებით ორი საათი. თითქმის მთელი გზა M2 მაგისტრალზე გადის, ბოლო 8 კმ არენის შემდეგ მოსახვევიდან ამაღუს ხეობის ვიწრო გზაზე.

საჭიროა თუ არა ნორავანქში შესასვლელად გადახდა? როგორც წესი, არა, მონასტერში ცალკე ბილეთს არ ყიდიან. ნაღდი ფული სანთლებისთვის, წყლისა და სუვენირებისთვის გამოგადგებათ.

შეიძლება თუ არა სურბ ასტვაწაწინის ეკლესიის კიბეებზე ასვლა? კი, მაგრამ საფეხურები ვიწროა, მოაჯირის გარეშე და გაცვეთილი. ადით სათითაოდ და ფრთხილად, ჩამოდით გვერდულად, კედელზე ხელის მოკიდებით. ბავშვებს და მათ, ვისაც სიმაღლის ეშინია, ჯობია ქვემოთ დარჩნენ.

როდის ჯობია მისვლა ფოტოებისთვის? ნაშუადღევს, როცა მზე ხეობის წითელ კლდეებს ანათებს. ზაფხულში ეს შუადღის სიცხისთვის თავის არიდების საშუალებაცაა.

შეიძლება თუ არა ნორავანქის, არენისა და ხორ ვირაპის ერთ დღეში შეთავსება? კი, ეს მანქანით სტანდარტული მარშრუტია. დაახლოებით 250 კმ და 8–9 საათი გაჩერებებით, ერევნიდან ჯობია დილით ადრე გახვიდეთ.

მოკლედ

ნორავანქი ერევნიდან ორ საათშია M2 მაგისტრალით, ბოლო 8 კმ ამაღუს ხეობით. წითელი კლდეებისა და მომიკის ორსართულიანი, ქვის კიბეებიანი ეკლესიისთვის აქ ნაშუადღევს ღირს ჩამოსვლა, გაზაფხულზე ან შემოდგომაზე. წაიღეთ წყალი, ნაღდი ფული და კომფორტული ფეხსაცმელი, გზად კი ხორ ვირაპსა და არენის მარნებში შეიარეთ.