თამარის ხიდი და მახუნცეთის ჩანჩქერი ბათუმიდან

ბათუმიდან 30 კმ-ში, სოფელ მახუნცეთთან, ერთმანეთის პირისპირ დგას ორი ღირსშესანიშნაობა: ქვის თაღოვანი ხიდი, რომელსაც თითქმის 900 წელი აქვს, და აჭარის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი. მანქანით გზა 40–45 წუთს მოითხოვს, შესვლა უფასოა, ორივე ადგილის დათვალიერება კი რამდენიმე საათში შეიძლება.

როგორ ჩავიდეთ

ბათუმიდან საჭიროა გზა აღმოსავლეთისკენ, ქედისა და ხულოს მიმართულებით. იგივე გზა აგრძელებს გორაკა აჭარისკენ, გოდერძის უღელტეხილამდე. ასფალტი კარგ მდგომარეობაშია მთელ მონაკვეთზე მახუნცეთამდე, ხიდისა და ჩანჩქერისკენ მოსახვევს გზაზევე მითითებული ნიშანი აქვს.

ქირაული მანქანით მახუნცეთამდე გზა დაახლოებით 40 წუთს მოითხოვს, გაჩერების გარეშე. ეს ყველაზე პროგნოზირებადი გზაა: მიკროავტობუსი №77 ბათუმის ავტოსადგურიდან მიდის ქედამდე, დაახლოებით 40 წუთში და ღირს 1,5 ლარი, თუმცა დროის ინტერვალი და გრაფიკი მისია, საღამოს კი რეისები აღარ დადის. ტაქსი უფრო სწრაფად მიგიყვანთ, მაგრამ მახუნცეთიდან უკან დასაბრუნებლად მანქანის დაჭერა ყოველთვის მარტივი არ არის. თუ დღეს გორაკა აჭარის სხვა წერტილების მონახულებაც იგეგმება, მაგალითად მირვეთის ჩანჩქერი ან ღვინის სახლი გზად, საკუთარი მანქანა გრაფიკზე დამოკიდებულებას აქრობს და საშუალებას იძლევა თავად გადაწყვიტოთ, სად შეყოვნდეთ მეტხანს.

თამარის ხიდი

ქვის თაღოვანი ხიდი გადებულია მდინარე აჭარისწყალზე, კალაპოტში ერთი საყრდენის გარეშე. კონსტრუქცია ეყრდნობა ერთ თაღს, რომლის სიგრძეა 29 მეტრი, სიმაღლე წყლის ზემოთ 6 მეტრი, სიგანე კი 2,5 მეტრი. დღემდე შემორჩენილია აჭარაში დაახლოებით 25 მსგავსი ხიდი, თუმცა სწორედ ეს ითვლება მათგან ყველაზე დიდად და ცნობილად.

ქვები დაკავშირებულია კირის ხსნარით, ლითონისა და თანამედროვე დანამატების გარეშე. ხიდმა არაერთი მიწისძვრა გადაიტანა და დღემდე გამოიყენება როგორც ქვეითთა გადასასვლელი. მოაჯირი მას არა აქვს, ამიტომ მასზე გადასვლისას სიფრთხილეა საჭირო, განსაკუთრებით ბავშვებთან ერთად. ხიდის ქვემოთ ქვიშიანი ნაპირია, ზაფხულში აქ ცურვა და ნავით სეირნობა შესაძლებელია.

ხიდის ისტორია და ლეგენდები

ხიდი ოფიციალურად თარიღდება XI–XIII საუკუნეებით, დედოფალ თამარის მეფობის პერიოდით, და მისი სახელიც პირდაპირ მასთან არის დაკავშირებული. ლეგენდის თანახმად, რამდენიმე მსგავსი გადასასვლელი, მათ შორის მახუნცეთის, დანდალოსა და ფურთიოს ხიდები, დედოფლის ბრძანებით თითქმის ერთდროულად აშენდა: ხიხანის ციხესთან შეკრიბეს ხალხი და მასალა, მზა ხიდები კი მთელ გორაკა აჭარაში გავრცელდა. თამარის მიმართ სიყვარული იმდენად დიდი იყო, რომ დროთა განმავლობაში მისი სახელი თითქმის ყველა ძველ ხიდსა თუ წყაროს დაუკავშირდა რეგიონში, არა მხოლოდ მათ, რომლებიც მისი მეფობის დროს აშენდა.

ისტორიკოსები დათარიღებას უფრო ფრთხილად უყურებენ. მკვლევარი შალვა ვარშანიძე, რომელიც აჭარის გზებსა და ხიდებს იკვლევდა, ამგვარი თაღოვანი ხიდების მშენებლობას IV–V საუკუნეებით ათარიღებს, როდესაც რეგიონი ქართლის სამეფოს შემადგენლობაში შედიოდა, ხოლო ხიდებს ადგილობრივი, იბერი და მესხი, ქვისმთლელები აშენებდნენ და არა XII საუკუნის სამეფო ოსტატები. სხვა ვერსიებიც არსებობს: მოგზაური და მკვლევარი თედო სახოკია თვლიდა, რომ დასავლეთ საქართველოში ამგვარი ხიდები ვენეციელმა ან გენუელმა ოსტატებმა ააგეს, სუხუმთან არსებული მსგავსი ხიდის მაგალითზე, რომელსაც „ვენეციურ ხიდს" უწოდებენ. კიდევ ერთი ვერსიის მიხედვით, ავტორები ბიზანტიელები იყვნენ: დაახლოებით თხუთმეტი საუკუნის წინ სანაპიროსა და მთისკენ სავაჭრო გზა გადიოდა, რომელსაც საიმედო გადასასვლელები სჭირდებოდა.

ხიდის ფორმა მხოლოდ ესთეტიკით არ აიხსნება. მდინარე აჭარისწყალი გაზაფხულზე და ძლიერი წვიმების შემდეგ ადიდდება, ხოლო კალაპოტში მოთავსებული საყრდენი პირველივე სერიოზულ წყალდიდობას წაერთმეოდა. ერთთაღა ხიდი ეყრდნობა ქვის ქვაზე ჭიდილს და საერთოდ არ საჭიროებს საყრდენს მდინარეში, სწორედ ამიტომ გაუძლო ამ კონსტრუქციამ საუკუნეების მიწისძვრებსა და წყალდიდობებს იქ, სადაც უფრო რთული ხიდები ვერ გადარჩა. თავად ხიდი ძველ საქარავნო გზაზე იდგა, რომელიც სანაპიროს აჭარის მთიან რაიონებთან აკავშირებდა, ასე რომ გადასასვლელი ხალხისა და ტვირთის სამუშაო მარშრუტი იყო და არა უბრალოდ ძეგლი.

რამდენიმე ფაქტი ხიდის შესახებ:

• აჭარაში შემორჩენილი დაახლოებით 25 თაღოვანი ხიდიდან მახუნცეთის ხიდი ყველაზე ცნობილი და მონახულებულია, თუმცა წმინდა არქიტექტურული თვალსაზრისით ჯგუფში ყველაზე რთულ ნაგებობად არ ითვლება.
• გორაკა აჭარაში მსგავსი ხიდების ნაწილი XIX საუკუნის ბოლოს მომხდარმა დიდმა წყალდიდობამ სერიოზულად დააზიანა და არ შემორჩენილა. მახუნცეთის ხიდმა გადარჩა.
• ბოლო მასშტაბური რესტავრაცია 2008 წელს ჩატარდა, მანამდე კონსტრუქცია არაერთხელ განმტკიცდა, რათა შენარჩუნებულიყო თავდაპირველი ფორმა, თანამედროვე საყრდენების დამატების გარეშე.
• ამ ტიპის ხიდები აჭარაში თითქმის ყოველთვის „კუზიანია": თაღის მოხრილი ფორმა დატვირთვის განაწილებას უწყობს ხელს და იცავს კამარას ზემოდან წყალდიდობის ზეწოლისგან.

მახუნცეთის ჩანჩქერი

ხიდიდან 400–500 მეტრში, გზის მეორე მხარეს, მდებარეობს თავად ჩანჩქერი. წყალი დაახლოებით 30 მეტრი სიმაღლიდან ეშვება ქვის ქვაბულში, გარშემო სველი ტყეა, შხეფები კი ჩანჩქერამდე ოციოდე მეტრით ადრე იგრძნობა. ბილიკი პარკინგიდან მთისკენ მიდის, აღმართი მოკლეა, 10–15 წუთი.

ზაფხულში მდინარეში წყლის დონე ეცემა და ჩანჩქერის ძირში კლდოვანი უბნები ჩნდება, სადაც ცურვაა შესაძლებელი. გაზაფხულზე და წვიმების შემდეგ ნაკადი შესამჩნევად ძლიერდება და ცივდება, ცურვა ნაკლებად კომფორტული ხდება, სამაგიეროდ ჩანჩქერი უფრო შთამბეჭდავად გამოიყურება. ახლოს მუშაობს კაფე ქართული სამზარეულოთი და მოსავაჭრეები ჩურჩხელით, თაფლითა და შინაური ჯემით.

რა არის ახლოს

სოფელ მახუნცეთში პატარა ეთნოგრაფიული მუზეუმია, ღია ცის ქვეშ. ექსპონატების ნაწილი, მათ შორის ბოძებზე მდგარი სახლი ბოსტნეულის შესანახად, გარეთ დგას, ნაწილი კი შენობის შიგნით. შესვლა 1 ლარზე ნაკლები ღირს. ხიდიდან მუზეუმამდე ფეხით მისვლა შესაძლებელია ასფალტიან გზაზე, პარკის გვერდის ავლით, თუ პირდაპირ მანქანასთან დაბრუნება არ იგეგმება.

თუ დღის მარშრუტი გორაკა აჭარაში აქ არ სრულდება, იმავე გზაზე შემდეგ მდებარეობს მირვეთის ჩანჩქერი, საკუთარი შუასაუკუნეების ხიდით, ცოტა უფრო მაღლა კი გოდერძის უღელტეხილისა და ხულოსკენ მიმავალი გზა იწყება. მანქანით ეს წერტილები ერთ დღეში, გადაჯდომისა და ტრანსპორტის ლოდინის გარეშე, შეიძლება დაუკავშირდეს.

მოკლედ რომ ვთქვათ

თამარის ხიდისა და მახუნცეთის ჩანჩქერის დათვალიერება ერთ კომპაქტურ გასვლაშია შესაძლებელი, დიდი ხნით მომზადების გარეშე. გზა ბათუმიდან ასფალტიანი და გასაგებია, შესვლა ორივეგან უფასოა, მანქანა კი ობიექტთანვე გადაჯდომებსა და მიკროავტობუსის განრიგზე მორგებას გამორიცხავს. თუ დღე მთლიანად გორაკა აჭარას ეთმობა, უმჯობესია დილით ადრე გავიდეთ გზაზე, რომ დრო დარჩეს როგორც მეზობელი ჩანჩქერებისთვის, ისე დაბნელებამდე უკან დაბრუნებისთვის.