რა ვნახოთ ბათუმში: ბულვარი, ძველი ქალაქი, შემოგარენი

ბათუმი მოხერხებულად იყოფა სამ ფენად: სანაპირო და ცენტრი — ფეხით, შემოგარენი, როგორიცაა ბოტანიკური ბაღი და გონიო — ტრანსპორტით, ხოლო მთის მარშრუტები, მაჭახელას კანიონი ან მახუნცეთის ჩანჩქერი — უკვე ნაქირავები მანქანით. თუ მარაგში ორ-სამი დღე გაქვთ, ეს საკმარისია ქალაქში სასეირნოდაც და ქალაქგარეთ გასასვლელადაც, აჩქარების გარეშე. ზღვამდე ყველაზე ხშირად თბილისიდან E60-ით მიდიან ან პირდაპირ ბათუმის აეროპორტში ჩამოფრინდებიან.

ბათუმის ბულვარი: საიდანაც ყველა იწყებს

ბულვარი ზღვის გასწვრივ თითქმის 7 კილომეტრზეა გადაჭიმული — სამხრეთით ალისა და ნინოს ქანდაკებიდან ჩრდილოეთით აეროპორტის რაიონამდე. მისი მშენებლობა ჯერ კიდევ 1881 წელს დაიწყო და მას შემდეგ რამდენჯერმე გაფართოვდა, ბოლოს — 2009-ში.

მთელი ბულვარის გავლას აზრი არ აქვს: უმეტესობას ევროპის მოედნიდან ბოტანიკურ სკვერამდე მონაკვეთი ჰყოფნის — ეს დაახლოებით ერთი საათია მშვიდი ნაბიჯით, გაჩერებებით. გზად შეხვდებით:

• მომღერალი შადრევნები — მუშაობს საღამოობით, ჩვეულებრივ აპრილიდან ოქტომბრამდე;
• ალისა და ნინოს ქანდაკება — ორი ფიგურა, რომელიც ქართულ-აზერბაიჯანულ სასიყვარულო ისტორიას განასახიერებს; ყოველ ათ წუთში ისინი ნელა უახლოვდებიან ერთმანეთს და ერთმანეთში გაივლიან;
• ანბანის კოშკი — დაახლოებით 130 მეტრის სიმაღლის, სახედავი მოედნითა და მბრუნავი რესტორნით თავზე;
• ეშმაკის ბორბალი — მუშაობს დღისითაც და ღამითაც, განათებით;
• ბათუმის შუქურა — უძველესი შავი ზღვის ამ მონაკვეთზე, მოქმედი;
• ჭაჭის კოშკი-შადრევანი — ლეგენდის თანახმად, კვირაში ერთხელ, საიდუმლო განრიგით, მისგან თხუთმეტი წუთის განმავლობაში ნამდვილი ჭაჭა მოედინება; პრაქტიკაში შადრევანს დღესასწაულებსა და საქალაქო ღონისძიებებზე რთავენ;
• პლაჟი — კენჭოვანი, წყალში შესვლა მკვეთრია, დამრეცი შესასვლელის გარეშე — ეს იმათ უნდა იცოდნენ, ვინც პატარა ბავშვებთან ერთად ჩამოდის.

ყველაფერი ჩამოთვლილი, პლაჟისა და პიაცის გარდა, ბულვარის დასაწყისთან კომპაქტურ ზონაშია თავმოყრილი — ადგილობრივები მას სასწაულების პარკს ეძახიან, თუმცა ფორმალური შესასვლელი იქ არ არსებობს: ეს უბრალოდ სანაპიროს ის მონაკვეთია, სადაც ღირსშესანიშნაობების სიმჭიდროვე კვადრატულ მეტრზე ყველაზე მაღალია.

ზაფხულში ბულვარი ადრეული საღამოდან შუაღამემდე ხალხითაა გატენილი. თუ სიმშვიდე გინდათ და არა სკუტერებიანი ბრბო, მოდით დილის რვა საათზე — ამ დროს იქ ძირითადად მორბენლები არიან და ტალღმტეხზე იშვიათი მეთევზეები.

ევროპის მოედანი და პიაცა: არქიტექტურული ცენტრი

ევროპის მოედანი კომპაქტური სივრცეა შადრევნით, ოქროს საწმისიანი მედეას ქანდაკებითა და ევროპული ეკლექტიკის სულისკვეთებით აშენებული შენობებით. აქედან ხელის გაწვდენაზეა მემედ აბაშიძის ქუჩა, რომელიც პიაცისკენ მიემართება.

პიაცა იტალიური სტილის ეზოა საათიანი კოშკით, მოზაიკური პანოებითა და პერიმეტრზე განლაგებული კაფეებით. ეს უფრო ადგილია იმისთვის, რომ ყავით ხელში დაჯდე და ხალხს უყურო, ვიდრე ხანგრძლივი დათვალიერებისთვის — არქიტექტურულად ის უფრო მარტივია, ვიდრე სოციალურ ქსელებში ფოტოებით ჩანს, სამაგიეროდ საღამოს განათება ატმოსფეროზე უკეთ მუშაობს, ვიდრე თავად განაშენიანება.

ორივე მოედანი ერთმანეთისგანაც და ძველი ქალაქისგანაც ფეხით სავალ მანძილზეა, ამიტომ ლოგიკურია ისინი ერთ მარშრუტში გააერთიანოთ.

ძველი ქალაქი: მეჩეთი, ტაძარი და ვიწრო ქუჩები

ძველი ბათუმი ბულვარსა და ცენტრალურ ქუჩებს შორის მოქცეული კვარტლების ქსელია, რომელიც XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისის სახლებითაა განაშენიანებული: მოჩუქურთმებული აივნები, შიდა ეზოები, სართულებს შორის გადაჭიმული სარეცხის თოკები. აქ რუკის გარეშე ჯობს სიარული, უბრალოდ შესახვევებში შესვლით.

კონკრეტული წერტილებიდან:

• ორთა ჯამეს მეჩეთი — აშენდა 1886 წელს, მოქმედია, ისტორიულ ცენტრში შემორჩენილი ერთადერთი მეჩეთი;
• ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის შობის ტაძარი (ბათუმის საკათედრო ტაძარი) — ნეოგოთიკური, მაღალი სამრეკლოთი, ქალაქის ბევრი წერტილიდან ჩანს;
• წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — ქალაქის უძველესი ტაძარი, წყობაში თეთრი ქვა და აგური ენაცვლება ერთმანეთს.

მათ შორის — ბაზრები, სახელოსნოები, შემთხვევითი სახინკლეები აბრის გარეშე. ერთ-ერთში, ჭავჭავაძის ქუჩაზე, მეც ჩვეულებრივ ვსადილობ, როცა ამ უბანში ვმუშაობ: ინგლისურენოვანი მენიუს გარეშე, სამაგიეროდ ხინკალს პირდაპირ შესასვლელთან ძერწავენ.

საბაგირო «არგო»: ქალაქი ზემოდან

საბაგირო გზა «არგოს» ქვედა სადგური ბოტანიკურ სკვერთან, ბულვარის დასაწყისიდან არც თუ შორს მდებარეობს. კაბინები რამდენიმე წუთში ანურიას მთაზე აჰყავხართ; ზემოთ სახედავი მოედანი, კაფე და მთელი ყურის, აეროპორტის და, კარგ ამინდში, თურქეთის სანაპიროს ხედია.

ქარი იქ თითქმის ყოველთვის უბერავს, მაშინაც კი, როცა ქვემოთ სიწყნარეა, ასე რომ მსუბუქი ქურთუკი ზაფხულის საღამოსაც კი ღირს თან წაიღოთ.

6 მაისის პარკი: ტბა, დელფინარიუმი და ზოოპარკი

6 მაისის პარკი ბულვარიდან ორიოდე წუთის სავალზე იწყება, რუსთაველის გამზირის მიმართულებით — ხმაურიანი საკურორტო ზონიდან ჩრდილიან პარკში ხვდები, სადაც ნურიეს ტბაა, ნავსადგომი და ძველი ჭადრები. ფორმატი სულ სხვაა: მშვიდია, ბევრი სკამია, ფოტოაპარატებიანი ტურისტები თითქმის არ ჩანან.

პარკში მუშაობს ბათუმის დელფინარიუმი — პირველი სსრკ-ის ტერიტორიაზე — ზაფხულში დღეში სამ წარმოდგენამდე, შუასეზონზე კი მხოლოდ შაბათ-კვირას. ბილეთი 20 ლარიდან ღირს. გვერდით — პატარა ოკეანარიუმი თორმეტი აკვარიუმით და ზოოპარკი.

მათთვის, ვინც ბავშვებთან ერთად მოგზაურობს, ეს ბულვარზე გასეირნების ლოგიკური დამატებაა: საათნახევარი-ორი საათი, გრძელი გადაადგილებებისა და ბილეთების წინასწარ დაჯავშნის საჭიროების გარეშე.

ბოტანიკური ბაღი: ნახევარი დღე ქალაქგარეთ

ბოტანიკური ბაღი ცენტრიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 9 კმ-ში, მწვანე კონცხსა და ჩაქვს შორის, სანაპიროზე მდებარეობს. იკავებს დაახლოებით 110 ჰექტარს და კონტინენტების მიხედვით სექციებადაა დაყოფილი — მექსიკის სუბტროპიკებიდან ჰიმალაის ფერდობებამდე.

ცენტრიდან გზას 20–30 წუთი სჭირდება მანქანით, მარშრუტკით — უფრო მეტი და გადაჯდომებით. ბაღს ორი შესასვლელი აქვს, ზედა (ჩრდილოეთი) და მთავარი, და უფრო ლოგიკურია ზედადან შესვლა: მაშინ მთელი მარშრუტი დაღმართზე მიდის და არა აღმართზე. პირველი ვიზიტისას შესასვლელები ამერია და საბოლოოდ მთელ ბაღში +30-ზე ავდიოდი, რაც შვებულებისთვის ისეთი კარგი იდეა არ არის.

სრული დათვალიერება 2–3 საათია, შესვლა ერთ ზრდასრულზე დაახლოებით 25 ლარი ღირს. ბაღთან უფასო პარკინგია, ქვემოთ კი, მწვანე კონცხის პლაჟამდე, ცალკე ბილიკით შეიძლება ჩახვიდეთ.

ქალაქგარეთ მანქანით: გონიო და მტირალას ეროვნული პარკი

ქალაქის ცენტრის იქით საზოგადოებრივი ტრანსპორტი საგრძნობლად უარესად მუშაობს და აქ სხვაობა «გადაჯდომებითა და ლოდინით მისვლასა» და «20–30 წუთში მისვლას» შორის ხელშესახები ხდება.

გონიოს ციხე — ბათუმიდან სამხრეთით დაახლოებით 12–15 კმ-ში, თურქეთის საზღვრისკენ მიმავალ გზაზე. I საუკუნის რომაულ-ბიზანტიური სიმაგრე, შემორჩენილია 22-დან 18 კოშკი. შესასვლელის წინ უფასო პარკინგია, შიგნით — საათი-საათნახევარი მშვიდი დათვალიერება. ციხისკენ მიმავალ გზაზე ღირს დრო ჩადოთ თავად გონიოს პლაჟისთვისაც — ის ბათუმისაზე მშვიდია და ბრბოს გარეშე საბანაოდ გამოდგება.

მტირალას ეროვნული პარკი — ცენტრიდან დაახლოებით 25 კმ, გზა ჩაქვის გავლით და შემდეგ მთებში მიდის, ბოლო მონაკვეთი — გრუნტის სერპანტინი. საზოგადოებრივი ტრანსპორტით იქ მისვლა მოუხერხებელია: მარშრუტკები დღეში რამდენჯერმე მხოლოდ ჩაქვამდე დადის, შემდეგ კი — ან ფეხით, ან გამვლელის დაჭერით. მანქანით მთელი გზა 40–50 წუთს იკავებს და პარკში დრო რჩება ჩანჩქერებამდე მარშრუტისთვის და არა მხოლოდ იქით-აქეთ გზისთვის.

ეს ორი მიმართულება ნაქირავები მანქანით ნახევარდღიანი გასვლის ჩვეულებრივი მიზეზია: მანძილები მცირეა, მაგრამ საკუთარი ტრანსპორტის გარეშე ისინი ცალკე ლოგისტიკურ კვესტად იქცევა. თუ პირდაპირ ზღვასთან ჩამოფრინდებით, მანქანის აღება მოხერხებულია უკვე ბათუმის აეროპორტში და იმავე დღეს გონიოსკენ სამხრეთის მონაკვეთის დახურვა.

პლაჟები: სად ვიბანაოთ ბათუმსა და მის ახლოს

ბულვარის გასწვრივ საქალაქო პლაჟი კენჭოვანია, ადგილ-ადგილ მსხვილი ქვებით, წყალში შესვლა ორიოდე მეტრში უკვე მკვეთრია. მდებარეობით მოსახერხებელია, მაგრამ ბავშვებთან ერთად საბანაოდ ან ხანგრძლივად წოლისთვის ყველაზე კომფორტული არაა.

სამი ალტერნატივა მანქანით ერთი საათის ფარგლებში:

• მწვანე კონცხი — ბოტანიკურ ბაღთან, საქალაქოზე მშვიდი, კენჭი უფრო წვრილია;
• გონიო — ქალაქის სამხრეთით, განიერი პლაჟი, ნაკლები ხალხი აგვისტოშიც კი;
• კვარიათი — თითქმის თურქეთის საზღვართან, ითვლება სანაპიროს ერთ-ერთ ყველაზე სუფთა პლაჟად, თუმცა ინფრასტრუქტურა იქ ნაკლებია, ვიდრე ბათუმში ან გონიოში.

სამივე მანქანას ან ტაქსს მოითხოვს — მარშრუტკები იქ იშვიათად დადის და ყოველთვის არა იმ განრიგით, რომელიც დღის გეგმებს ემთხვევა. თუ თავად ბათუმზე უფრო ქვიშიანი და მშვიდი გინდათ, ჩრდილოეთით იმავე ტრასაზე ქობულეთია — დაახლოებით 20 კმ, სანაპიროდან შორს წასვლის საჭიროების გარეშე.

რა უნდა გასინჯოთ: აჭარული სამზარეულო

ბათუმი აჭარის დედაქალაქია და სამზარეულოც აქ თავისი აქვს, დანარჩენი საქართველოსგან განსხვავებული:

• აჭარული ხაჭაპური — ნავი ყველით, კვერცხითა და ნაჭერი კარაქით შუაში, რეგიონის ფირმული კერძი;
• ბათუმური ხაჭაპური თითქმის ყველა კაფეში გვხვდება, მაგრამ ხარისხი ძალიან განსხვავდება — ბულვართან ტურისტულ დაწესებულებებში ის, როგორც წესი, უფრო დაბალია, ვიდრე ქალაქის სიღრმეში, ორიოდე კვარტალში;
• ჩაქაფული — მწვანილითა და ტყემლით ჩაშუშული ხორცი (ჩვეულებრივ ხბო ან ცხვარი), საგაზაფხულო კერძია, თუმცა ბევრი კაფე მას მთელი წლის განმავლობაში ამზადებს;
• ახალი თევზი და მიდიები — სანაპიროზე ლიმონის წვენში შემწვარ მიდიებს ყიდიან, ფასების სხვაობა დიდია, ჯობს წინასწარ იკითხოთ;
• ჭაჭა — ადგილობრივი ყურძნის არაყი, სუვენირების დახლებზე ყველა ფორმის ბოთლში იყიდება, უბრალოდან კოშკის ფორმის სუვენირებამდე.

ცენტრის გარეთ, ძველი ქალაქის მიმართულებით, საკვების ფასები ჩვეულებრივ დაბალია, ულუფები კი — უფრო დიდი.

სად გავაჩეროთ მანქანა ბათუმში

ბათუმი საქართველოს იმ სამი ქალაქიდან ერთ-ერთია (თბილისსა და ქუთაისთან ერთად), სადაც ქალაქის ქუჩებში პარკირება ფასიანია. ზონები ლურჯი მონიშვნითა და ნიშნებითაა აღნიშნული, გადახდა — საქალაქო საპარკინგე სამსახურის აპლიკაციით ან საიტით, შესასვლელთან ზონის ნომრიანი დაფები დგას. ლოგიკა თბილისში პარკირებას ჰგავს, უბრალოდ აპლიკაცია და ზონები ადგილობრივი, ბათუმურია.

რამდენიმე პრაქტიკული მომენტი:

• ძველ ქალაქსა და სანაპიროს რაიონში ფასიანი ზონები განსაკუთრებით ბევრია — გათვალეთ, რომ თითქმის ყველგან მოგიწევთ გადახდა;
• ჯარიმა გადაუხდელი პარკირებისთვის ჩვეულებრივ 20–50 ლარია, განმეორებითი დარღვევისას მანქანა შეიძლება ევაკუატორმა წაიღოს;
• ჟილეტებიანი ხალხი ზოგიერთ პარკინგთან ოფიციალურ გადახდას არ უკავშირდება — აპლიკაციით გადახდას ეს არ აუქმებს, მაგრამ მათთან კონფლიქტსაც აზრი არ აქვს, უფრო ადვილია ადგილზე სიმბოლური თანხა გადაიხადოთ;
• ბოტანიკურ ბაღთან, გონიოს ციხესთან და ქალაქგარეთ წერტილების უმეტესობასთან პარკინგი უფასოა;
• ბათუმის ცენტრში ბევრ სასტუმროს პარკინგი არ აქვს — ეს მომენტი ჯობს საცხოვრებლის დაჯავშნის ეტაპზე დააზუსტოთ და არა ჩასახლების დროს.

თუ მარშრუტი თავად ქალაქით შემოიფარგლება, მანქანა სავალდებულო არაა — მთელი ცენტრი კომპაქტური და საფეხმავლოა. მაგრამ როგორც კი გეგმაში ბოტანიკური ბაღი, გონიო ან მტირალა ხვდება, დახარჯულ დროში სხვაობა თვალსაჩინო ხდება: ის, რაც მანქანით ნახევარ დღეს იკავებს, საზოგადოებრივი ტრანსპორტით ხანდახან მთელ დღეზე იწელება.

რამდენი დღეა საჭირო ბათუმისთვის

თავად ქალაქი ერთ დატვირთულ ან ორ მშვიდ დღეში იხურება: ბულვარი, მოედნები, ძველი ქალაქი და საბაგირო — ეს ყველაფერი ერთმანეთისგან ფეხით სავალ მანძილზეა. თუ ბოტანიკურ ბაღს, გონიოსა და თუნდაც ერთ გასვლას მთაში, მტირალას მსგავსს, დაამატებთ, გონივრული მინიმუმი სამი-ოთხი დღეა, საიდანაც ერთი-ორი — მანქანით.

სავარაუდო გეგმა პირველი დღისთვის, მანქანის გარეშე:

1. დილა — პიაცა და ევროპის მოედანი, სანამ ჯერ არ ცხელა და ხალხი ცოტაა;
2. შემდეგ — ძველი ქალაქი: მეჩეთი, ტაძარი, შესახვევები, სადილი სახინკლეში ტურისტული ქუჩებისგან მოშორებით;
3. დღე — საბაგირო «არგო» და სახედავი მოედანი;
4. საღამო — ბულვარი სასწაულების პარკიდან მზის ჩასვლამდე, ვახშამი წყალთან.

მეორე დღე ლოგიკურია დილით ბოტანიკურ ბაღს დაუთმოთ, დღის მეორე ნახევარი კი — 6 მაისის პარკს ან პლაჟს.

მესამე და მეოთხე დღეები — უკვე ნაქირავები მანქანით: გონიო პლაჟზე შესვლით, შემდეგ, თუ დრო გაძლევთ, შემობრუნება მტირალასკენ ან სანაპიროზე უფრო შორს. მთიანი აჭარიდან იმავე გზით მოხერხებულია თამარის ხიდსა და მახუნცეთის ჩანჩქერთან შესვლა, ზამთარში კი — გოდერძისკენ გახედვა, ამ უღელტეხილზე ქირავნობის ხელშეკრულებების შეზღუდვების გათვალისწინებით.

როდის ჯობს ჩამოსვლა

ბათუმი სუბტროპიკებია და ეს სეზონურობას უფრო მეტად განსაზღვრავს, ვიდრე თავად დათვალიერების პროგრამა:

• მაისი და ივნისი — კომფორტული ტემპერატურა, ზღვა უკვე გამთბარია, ტურისტი ივლის-აგვისტოზე ნაკლებია;
• ივლისი-აგვისტო — სეზონის პიკი, ცხელა და ნესტიანია, ბულვარი და რესტორნები შუაღამემდე სავსეა;
• სექტემბერი — ხშირად საუკეთესო თვედ მოიხსენიება: ზღვა თბილია, სიცხე ცხრება;
• ნოემბერი-მარტი — წვიმების სეზონი, ქალაქი უფრო მშვიდია, ბულვარზე ატრაქციონების ნაწილი არ მუშაობს, სამაგიეროდ სასტუმროები საგრძნობლად იაფია.

ბოტანიკურ ბაღში ან გონიოში გასამგზავრებლად შუასეზონი სეზონის პიკზეც კი უფრო მოსახერხებელია — ნაკლები ხალხი და ნაკლები სიმყუთე მზეზე.

მოკლედ

ბათუმის ცენტრი — სანაპირო, პიაცა, ძველი ქალაქი და საბაგირო — ერთ დატვირთულ დღეში ფეხით ადვილად იხურება. ბოტანიკურ ბაღს ჯობს ცალკე ნახევარი დღე ჩადოთ, გონიოსა და მტირალას კი უფრო ლოგიკურია ერთ გასვლაში გააერთიანოთ მანქანით, ვიდრე მარშრუტკებით, გადაჯდომებით მისვლას ცდილობდეთ. ცენტრში პარკინგი თითქმის ყველგან ფასიანია, ქალაქგარეთ — როგორც წესი, უფასო, და ეს მარშრუტის დროში დაგეგმვისას გასათვალისწინებელია.