Uşguli: Svaneti'nin en yüksek yerleşimine nasıl gidilir ve neler görülür

Uşguli yaklaşık 2100 metre yükseklikte, İnguri'nin yukarı havzasında, doğrudan Şhara'nın altında duruyor. Avrupa'nın sürekli yerleşim olan en yüksek yerlerinden biri ve bununla birlikte sıradan, çalışan bir köy: sokakta inekler, sundurmaların altında saman, bacalardan duman. Bütün bunların arasında duran kuleler ise sekiz yüz yaşında.

Mestia'dan buraya gelen yol asfaltlandı ve kiralama şirketlerinin çoğunda bu bölüm artık kesin yasak listesinde değil. Ama listeler şirketten şirkete değişiyor, bu yüzden Mestia – Uşguli iznini arabayı iade ederken değil, rezervasyondan önce sormak daha iyi.

Uşguli nedir ve nerede

Uşguli tek bir köy değil, dört köyden oluşan bir topluluk: Jibiani, Çvibiani, Çajaşi ve Murkmeli. Hepsi İnguri'nin yukarı akışında, Svaneti sıradağları ile Büyük Kafkas sıradağlarının birleştiği yerde uzanıyor. Vadinin üzerinde Şhara duruyor, 5193 metre, Gürcistan'ın en yüksek noktası.

Toplulukta yaklaşık 250–300 kişi yaşıyor. İnsanlar burada çok eski zamanlardan beri var: arkeologlar, ayakta kalan en eski yapıların tarihlendiği IX. yüzyıldan çok önceki yerleşimlerden söz ediyor. 1996'da Uşguli'nin mimari dokusu “Yukarı Svaneti” alanının parçası olarak UNESCO Dünya Mirası listesine girdi.

Adı, etnograflara göre Svanca “uşişari guli”den, yani “korkusuz yürek”ten geliyor. Uşguli'yi gerçekten kimse fethedememiş.

Svan kuleleri: neden yapılmışlar

Kuleler burada tabelanın altında bir meydanda değil, avlularda, konutlara bitişik duruyor. Tabanı kare, yerel taştan örülmüş bu yapılar hiçbir şeyle karıştırılmayacak bir siluet veriyor.

IX. yüzyıldan XIII. yüzyıla kadar sığınak olarak yapılmışlar. Akın olduğunda aile kulenin içine çıkıyordu ve haftalarca dayanabiliyordu: duvarlar bir metre ve daha kalın, pencere neredeyse yok, sadece dar mazgallar. Svanlar kulelere bağımsız mizaçları yüzünden “kediler” diyor.

Çajaşi'de geleneksel arduvaz plakalarla örtülü kuleler özellikle iyi korunmuş. Topluluğun üzerindeki ayrı bir tepede, birkaç kulesi birden olan Aşağı Çajaşi kalesi duruyor. Oraya çıkmak on beş dakika sürüyor ve bütün Uşguli'nin en iyi panoramasını veriyor. Yamacın yukarısında ise yerlilerin Kraliçe Tamar'ın yazlık ikametgâhı saydığı Yukarı Çajaşi kalesi var. Svanlar onun da yine burada, Svaneti'de gömülü olduğundan emin.

Uşguli'de neler görülür

Lamaria Kilisesi (Meryem Ana'nın Göğe Kabulü), Jibiani'nin üstündeki tepede, yaklaşık 2300 metrede. Yapı X–XII. yüzyıllara tarihleniyor, bugün kilisenin bünyesinde bir erkek manastırı faaliyette. Vadiye ve Şhara'ya buradan açılan manzara çevredeki en iyisi, kiliselere girmeyenler bile tam bunun için buraya tırmanıyor.

Cgrag Kilisesi (Aziz Georgi), XII. yüzyıl, X–XIII. yüzyıl freskleriyle. Topluluğun sanat açısından en değerli yapısı.

Kraliçe Tamar Kulesi, ayrı bir tepedeki büyük ve koyu renkli kule, Uşguli'nin gayriresmî simgesi olmuş. Yukarıdan manzara için tepesine çıkılıyor ama içerideki merdivenler eski, tırmanmadan önce kendinizi gerçekçi biçimde değerlendirin.

Etnografya müzesi, giriş 5 lari. Küçük bir özel koleksiyon: silahlar, mutfak eşyaları, giysiler, ikonalar. Yarım saatte burada birkaç yüzyıl boyunca nasıl yaşandığı anlaşılıyor.

İkona müzesi, giriş 3 lari. Yerel ustaların elinden çıkma özgün tasvirler, bir kısmı X–XII. yüzyıllara tarihleniyor.

Murkmeli'de iki kilise var, Kurtarıcı İsa ve Azize Barbara kiliseleri, artı bir düzine kule. Topluluğun merkezi Çvibiani sayılıyor: kafeler, misafirhaneler ve hediyelik eşya dükkânları orada.

Şhara buzulu

Uşguli'de hiç değilse yarım gününüz varsa buzula doğru yürüyün. Güzergâh İnguri vadisi boyunca yukarı, Şhara'nın güney yamacına gidiyor, tek yön yaklaşık 7–8 kilometre. Yürüyerek gidiş dönüş, yükseklik kazanımıyla birlikte 5–7 saat tutuyor.

Yolun ilk bölümünü araçla geçebiliyorsunuz: yerli sürücüler arazi aracıyla götürüyor, daha da sık olarak köyün içinde doğrudan at öneriyorlar. Sonrası yalnızca yaya. Yol beşinci kilometre civarında bitiyor, ardından moren başlıyor: ıslak taşlar, patikayı kesen dereler, buzul suyu. Bu bölümde spor ayakkabılar on dakikada ıslanıyor, trekking botu burada aşırı tedbir değil.

Yol boyunca alp çayırları, süt renginde dereler ve vadinin sonunda Şhara'nın kar duvarı var. Bulutlar zirveyi sık kapatıyor, dolayısıyla sabah tepe açıksa planları akşama ertelememek daha iyi.

Buzulun koordinatları: 42.965834, 43.096931.

Mestia – Uşguli yolu

Mestia'dan Uşguli'ye 45–50 kilometre var, en sık 47 deniyor. 2024 sezonuna doğru yol neredeyse baştan sona asfaltlandı, yol süresi bir saati biraz aşan bir seviyeye indi, nadiren bir buçuğa çıkıyor. Birkaç çakıl bölüm kaldı, yağmurdan sonra bazı yerleri sular oyuyor.

Mevsimlere göre yolda olan biten şu:

• Geçiş yaklaşık mayıstan ekim-kasıma kadar açık, kesin tarihler kara bağlı.
• Kışın bölüm kar ve çığlarla düzenli olarak kapanıyor, bazen haftalarca. O dönemde Uşguli'ye yalnızca yerliler ulaşıyor.
• İkinci giriş, Kutaisi tarafından Lentehi ve Zagari Geçidi üzerinden, yaklaşık haziran başından ekim başına kadar işliyor. Oradaki yol daha kötü, kışın hiç temizlenmiyor.

Asfalt yolculuğun konforunu değiştirdi. Sözleşmedeki kısıtlamalar, varsa, kaplamaya bağlı değil.

Uşguli'ye kiralık arabayla gidilebilir mi

Genel olarak evet, çoğunda artık gidilebiliyor. 2024–2025 sezonuna doğru asfalt neredeyse sonuna kadar götürüldü ve birçok şirket bu bölümdeki yasağı kaldırdı ya da yumuşattı. Ama bu bütün piyasa için geçerli bir kural değil: kiminde Mestia – Uşguli sözleşmede hâlâ kapalı, kiminde çekincelerle izinli, kiminde özel bir not olmadan açık. Araçlarda çoğunlukla GPS var ve iade sırasında kayda bakıyorlar, yani başkalarının “biz rahat rahat gittik” yorumlarına yaslanmak yeterli değil. Kendi kiralama şirketinize özellikle Uşguli'yi, Lentehi tarafından girmeyi düşünüyorsanız Zagari Geçidi'ni de sorun. Kapalı yönlerle ilgili genel çerçeve kiralık arabayla gidilemeyecek bölgeler rehberinde.

Sözleşmede bölüm kapalıysa işleyen seçenekler aynı:

• Mestia'dan yerel bir sürücü. Arabayla tam gün yaklaşık 150–250 lariye çıkıyor, karma grupta bir yer belirgin biçimde daha ucuz. Yerinde geçireceğiniz süreyi önceden konuşun, yoksa sürücü sizin yerinize karar veriyor.
• Minibüs. Yazın Mestia ile Uşguli arasında minibüsler işliyor, yol iki saat kadar, ücret 30–50 lari civarında. Tarife oynak, bir gün önceden yerinde teyit edin.
• Organize tur. Para olarak taksiyle karşılaştırılabilir, buna karşılık neye baktığınızı anlatıyorlar.
• Mestia – Uşguli treki. Misafirhanelerde konaklamalı dört gün yürüyüş, çadıra gerek yok.

İzin varsa yaz sezonunda genellikle sıradan bir binek araba ya da crossover yetiyor: kaplama artık daha düne kadarki o arazi yolu değil. Yağmurdan sonra bazı çakıllı parçalar yine de tatsız oluyor ama bu artık şasi üstü arazi aracı meselesi değil, dikkat meselesi.

Bütün Svaneti için araba hâlâ elverişli. Araç kiralama Mestia'ya kadarki yolu ve neredeyse bütün çevreyi kapsıyor: Hatsvali, Tetnuldi, Çaladi girişi, Mazeri vadisi. Başkentten itibaren yolun tamamının nasıl olduğu Tiflis – Svaneti rotasında anlatılıyor. Kışın Mestia'ya çıkmak için kış lastikli dört çeker almanın anlamı var. Kışın Uşguli için bu çoğunlukla geçerli değil: yolu kar ve çığ kapatıyor.

Yol üzerinde, Bogreşi köyünün yanında, İnguri'nin üstünde tek başına duran Âşıklar Kulesi var. Kendiniz gidiyorsanız ya da sürücüyle gidiyorsanız molayı plana önceden koymak daha iyi.

Gece kalmak mı, aynı gün dönmek mi

Çoğu kişi Mestia'dan günübirlik geliyor. Düzen işliyor: bir buçuk saat gidiş, yerinde birkaç saat, bir buçuk saat dönüş.

Geceleme geziyi göründüğünden çok daha fazla değiştiriyor. Gündüz Uşguli arabalar ve gruplarla dolu oluyor, akşama doğru onlar gidiyor ve köy kendi başına kalıyor. Artı ışık: Çajaşi kuleleri gün batımında ve gün doğumunda, arkalarında Şhara'yla, her şeyin güneşte yandığı öğle vaktine hiç benzemiyor.

Toplulukta birkaç misafirhane var. Servis sade, mutfak ev yemeği, akşam yemeğini genelde ev sahiplerinde ya da Çvibiani'deki birkaç küçük kafede yiyorsunuz. Yazın konaklamayı önceden ayırtmak daha iyi, yer az.

Pratik bilgiler

Yükseklik. Yaklaşık 2100 metre. Aşağıdan gelip hemen Lamaria'ya doğru yukarı yürüdüyseniz ilk saatlerde nefes darlığı hissedilebiliyor. Korkulacak bir şey yok, sadece acele etmeyin.

Ne zaman gidilir. Haziranla eylül arasında dağlar daha sık açık ve patikalar kuru oluyor. Mayıs ve ekim daha sessiz ve ışık olarak daha güzel ama daha soğuk, yol da daha az öngörülebilir. Ülke genelindeki mevsim dağılımı Gürcistan'a ne zaman gitmeli rehberinde.

Ne alınmalı. Temmuzda bile kalın bir kat: bu yükseklikte gün batımından sonra soğuk oluyor. Yağmurluk, trekking botu, güneş kremi ve gözlük.

Para. Kart nadiren geçiyor, Uşguli'de bankamatik yok. Müzeler, kafeler, atlar ve hediyelikler için nakit lari gerekiyor, parayı Mestia'da çekin.

İletişim. Mobil internet bir çekip bir çekmiyor. Svaneti haritalarını önceden çevrimdışı indirin.

Hediyelik. Başlıca yerel hediyelik, sarımsak, kişniş, çemen otu ve utsho-suneli karıştırılmış Svaneti tuzu. Uşguli'de var ama Mestia'daki pazarda seçenek daha geniş, fiyatlar daha düşük.

Müzeler. Etnografya 5 lari, ikona müzesi 3 lari. Toplulukta dolaşmak ve kulelere dışarıdan bakmak ücretsiz.

Kısaca

Mestia'dan bir güne Uşguli düzgün sığıyor: kuleler, Lamaria, Çvibiani'de bir fincan kahve ve dönüş. Gece kalıp sabah buzula yürürseniz gezi artık başka türlü hissettiriyor.

Yola çıkmadan iki kontrol yetiyor: yol mevsim olarak açık mı ve kiralama şirketinizde Mestia – Uşguli bölümü için tam olarak ne yazıyor. Gerisi yerinde çözülüyor.