Gürcistan'a ne zaman gitmeli: mevsimler, hava ve rotalar

Gürcistan'a gitmek için en iyi zaman, ne görmek istediğinize bağlı: deniz haziran ortasından eylül sonuna kadar sıcak, yüksek dağ yolları aşağı yukarı haziran-ekim arası açık, üzüm eylülün ikinci yarısında eziliyor, yamaçlardaki kar aralık ortasından nisana kadar duruyor. Herkese uyan bir ay yok ama uzlaşmaya en yakın olanı eylül: deniz hâlâ sıcak, geçitler hâlâ açık, sıcaklar geçmiş. Aşağıda mevsim mevsim, somut yerler, tarihler ve yol durumlarıyla birlikte anlatıyorum.

Kendi yolculuğunuz için hangi ayı seçmeli

Kararı hemen vermeniz gerekiyorsa kısa bir kopya kâğıdı:

• Plaj ve deniz: haziran ortasından eylül sonuna. Su sıcaklığıyla kalabalık arasındaki en iyi denge eylülün ilk yarısında.
• Dağ yürüyüşleri ve yüksek dağ yolları: temmuz, ağustos, eylülün ilk yarısı.
• Şarap ve rtveli: eylülün ikinci yarısı ve ekimin ilk yarısı.
• Kayak: aralık ortasından marta, en istikrarlı kar ocak ve şubatta.
• Çiçek açan yarı çöl, kanyonlar, gürül gürül şelaleler: nisan ve mayıs.
• Sonbahar renkleri: ekimin ortası ve sonu, özellikle Raça'da ve Borjomi Boğazı'nda.
• Turistsiz şehirler ve ucuz konaklama: kasımdan marta.

Tiflis ile Batum arası 370 kilometre ve bu mesafeye rahatlıkla iki ayrı iklim sığıyor. Temmuzda başkentte kuru +36 olabiliyor, aynı gün Batum'da %90 neme yakın bir havada +29, Tiflis'ten yalnızca iki saat uzaktaki Gudauri'de ise +14 ve rüzgâr. Gürcistan'da havayı ülke ölçeğinde değil rotadaki noktalar ölçeğinde planlamak mantıklı.

İlkbahar: marttan mayısa

İlkbahar aşağıdan yukarı doğru çıkıyor. Vadilerde kayısılar çiçek açmışken iki bin metrede bir metre kar duruyor ve bu iki nokta arasında bazen iki saatlik yol bile yok. Bu yüzden bahar rotasını dağlara doğru yukarı değil vadiler boyunca kurmak daha kolay.

Mart

Tiflis'te gündüz +10…+15, gece sıfır civarı. Önce badem, ardından kayısı çiçek açıyor, şehir ıslak toprak ve tone fırınlarının dumanı kokuyor. Turist neredeyse yok.

Martta işleyenler:

• Kaheti. Signagi, Bodbe Manastırı, Telavi ve Kvareli çevresindeki şaraphaneler. Martta şaraphanelerde kuyruk olmuyor, tadımı çoğu zaman bizzat sahibi yaptırıyor ve hiç acelesi olmuyor.
• Mtsheta, Cvari, Uplistsihe, Gori. Kuru, aydınlık ve açık alanlarda güneş kavurmuyor.
• Tiflis. Kükürtlü hamamlar, yağmurdan sonra Botanik Bahçesi, Narikala teleferiği, müzeler.
• Kayak merkezleri. Martta Gudauri ve Bakuriani'de harika bir denge var: kar hâlâ duruyor, güneş baharlık.

Martta olmayacak şey: her türlüsüyle yüksek dağlar. Geçitler kapalı, toprak yollar dağılmış, dağlardaki misafirhaneler açılmamış. Lagodehi ve Borjomi-Haragauli'deki çok günlük patikalar da hâlâ kar altında, yalnızca alt kesimdeki kısa rotalar çalışıyor.

Martta hava hızlı değişiyor, özellikle batıda. Acara'da yağmur neredeyse hiç durmuyor, İmereti'de gün aşırı yağıyor, Kaheti belirgin biçimde daha kuru. Martta bir haftalık tahmin işe yaramıyor, bu yüzden rotayı esnek tutmak daha rahat: iki üç merkez şehir ve havaya göre oralardan yapılan günübirlik çıkışlar.

Batum martta boş ve ıslak, deniz soğuk; ama bulvar, Yeşil Burun'daki botanik bahçe ve Gonio kalesi açık, konaklama ise yaz fiyatlarının kat kat altında. Yolculuk şehri ve doğayı birleştiriyorsa mart, denize girmek dışında fiyat-izlenim dengesi iyi bir ay.

Nisan

Nisan yılın belki de en hafife alınan ayı. Her şey yeşil, nehirler dolu, şelaleler en gür halinde ve sıcaklar henüz yok.

Nereye gitmeli:

• Birtvisi. Kvemo Kartli'de kale kalıntılarının bulunduğu kayalık labirent, Tiflis'ten yaklaşık 50 kilometre. Tbisi köyünden başlayan patika 3,5 kilometre kadar uzanıyor, kuleye çıkan son bölüm ise elle tutunarak tırmanmayı gerektiriyor. Nisanda orası yeşil ve serin, yazın o kayalarda yürümek zor.
• Daşbaşi Kanyonu. Tiflis'ten yaklaşık 90 kilometre, kademeli şelaleler, volkanik duvarlar ve pırlanta biçiminde restoranı olan cam köprü. Baharda kanyondaki su en yüksek seviyede. Giriş ücretli ve Gürcistan ölçülerine göre pahalı, yabancılar için 80 lari civarı.
• Davit Gareci. Davit Lavrası açık ve gezilebilir, freskli Udabno sırtına çıkan üst patika ise sınır meselesi yüzünden birkaç yıldır kapalı. Durum zaman zaman değişiyor, yolculuktan önce sormak daha iyi.
• İmereti kanyonları. Martvili, Okatse, Kinçha şelalesi, Prometheus mağarası. Nisanda su en bol oluyor ve Martvili Kanyonu'ndaki tekneler yüksek suda gidiyor.
• Kutaisi ve çevresi. Gelati, Motsameta, Sataplia, Tskaltubo'nun terk edilmiş sanatoryumları.
• Samtshe-Cavaheti. Vardzia ve Ahıska'daki Rabati kalesi baharda yazdan daha keyifli: oralarda temmuzda öğleye doğru kızan açık taş alanlar var.
• Lagodehi. Ninoshevi Şelalesi ve Kara Kaya baharda tam debiyle akıyor. Çereti Gölü'ne giden uzun rotalar hâlâ kar altında ama günübirlik patikalar çalışıyor.
• Katshi Sütunu ve Çiatura. İmereti'nin endüstriyel klasiği: Kutaisi yolundaki sütun, Çiatura'nın kendisinde eski teleferikler. Baharda orası yeşil ve neredeyse hiç araba yok.

Birtvisi'ye ilk kez nisanda, yağmurun ertesi günü gittim. Kayaların arasında killi inişler var ve ıslakken kaydırağa dönüşüyorlar: patikanın yarısını çalılara tutunarak yan yan yürüdüm. Oraya düzgün tabanlı ayakkabı gerekiyor, yağmurdan sonra da yürüyüşü bir gün ertelemek daha iyi.

Paskalya hakkında. Ortodoks Paskalyası nisana ya da mayıs başına denk geliyor. Kutsal Cuma'da ve pazar gününün kendisinde kafelerin ve dükkânların bir kısmı kapalı, Paskalya pazartesisinde ise bütün ülke mezarlıklara, akrabalarının yanına gidiyor. O gün Kaheti yolları normalden çok daha yoğun oluyor, süre payı bırakın.

Mayıs

Mayıs ikiye bölünüyor. İlk yarısı yumuşak, Tiflis'te +20…+25, çiçek açmış bahçeler, her yerde yeşillik. İkinci yarıdan itibaren gerçek sıcaklar geliyor ve Kaheti'de gündüz otuza dayanıyor.

Neler açılıyor:

• Kazbegi (Stepantsminda). Gürcü Askeri Yolu yıl boyunca açık ama mayısta yukarıda kış çamuru kalmıyor. Stepantsminda'dan Gergeti kilisesine yokuş yukarı altı kilometre bozuk toprak yol gidiyor. Binek araçla oraya çıkılmıyor: aşağıdan yerli bir arazi aracı tutuluyor, gidiş dönüş araç başına 50-100 lari civarı, fiyat mevsime ve yolcu sayısına göre değişiyor.
• Svaneti. Zugdidi'den Mestia'ya giden yol asfalt, dört saat kadar sürüyor. Mayısta aşağısı yeşil, yukarısı karlı: Çaladi Buzulu'na ulaşılıyor ama 2200 metrenin üstündeki patikalar hâlâ kar altında.
• Gürcü Askeri Yolu'nun tamamı. Jinvali Barajı mayısta turkuaz, Ananuri kalesi doğrudan suyun kıyısında duruyor, ileride hinkalisiyle Pasanauri, Halkların Dostluğu Anıtı'yla Gudauri ve Stepantsminda'nın ötesinde Gveleti Şelalesi var. Kazbegi'ye tek seferde yetişmeye çalışmazsanız yolun kendisi başlı başına günübirlik bir rota oluyor.
• Borjomi-Haragauli Millî Parkı ve Lagodehi. Kısa rotalar açılıyor, uzun çok günlük olanlar hâlâ kapalı.
• Tiflis. Şehirde sıcağın geçmesini beklemeden bütün gün rahatça yürünen son ay.

Mayısta hâlâ olmayanlar: Bahmaro, Şatili, Abudelauri gibi yüksek dağ gölleri. İki bin beş yüz metrenin üstündeki geçitler ancak haziranda açılıyor. Gudauri'de kayak sezonu çoğunlukla nisanda bitiyor, yani mayısta kayağa güvenmeyin.

Yaz: hazirandan ağustosa

Yazın ülke yüksekliğe göre dağılıyor. Aşağısı sıcak, yukarısı iyi ve yaz rotasının bütün mantığı zamanında yukarı çıkmakta. Hazır arabalı yaz rotalarını aşağıdaki geçit takvimiyle birlikte kontrol etmek pratik oluyor.

Haziran

Haziran yazın en iyi ayı gibi geliyor. Dağlarda neredeyse her şey açık, asıl kalabalık ise ancak bir ay sonra geliyor.

• Alp çayırları haziranda ve temmuzun ilk yarısında çiçek açıyor: Kazbegi çevresi, Truso Vadisi, Juta, Mestia çevresindeki yamaçlar. Juta'yla ilgili önemli bir not: kiralık araçlar sözleşme gereği oraya giremiyor, Sno köyünden itibaren yol taşlı toprak, yerliler Delica'yla götürüyor.
• Borjomi-Haragauli Parkı uzun rotaları açıyor. Yol üstünde barınakları olan Marelisi'ye kadarki çok günlük trek aşağı yukarı haziranda başlıyor, öncesinde üst kesim kar altında.
• Deniz ay sonuna doğru yaklaşık +22'ye ısınıyor. Denize haziranın ikinci yarısında girilmeye başlanıyor, su hâlâ diri.
• Hevsureti de aynı sıralarda açılıyor. Şatili'ye giden yol, Jinvali Barajı'nın orada Gürcü Askeri Yolu'ndan ayrılıyor ve 2676 metrelik Datvisjvari, yani Ayı Haçı Geçidi'nden geçiyor. Geçit haziran başına kadar karla kapalı kalıyor, yerliler de ekimde ilk karla birlikte aşağı iniyor. Yol toprak ve arazi aracı istiyor; koşullarını rezervasyondan önce kiralama şirketiyle ayrıca konuşmakta fayda var.
• Martvili, Okatse, Mtirala haziranda henüz tur otobüsleriyle dolmamış oluyor.

Haziranın bir kolaylığı da akşam dokuza kadar aydınlık olması. Gündüz uzun yol, akşam yürüyüş aynı güne rahatça sığıyor. Temmuzda aynı rotayı bölmek gerekiyor, çünkü günün ortasını sıcak yiyor.

Temmuz

Temmuzda gerçek sıcaklar başlıyor. Tiflis'te gündüz +33…+38, Kaheti'de daha fazlası da oluyor, asfalt gece yarısına kadar ısı veriyor. Şehirleri bu dönemde saat on birden önce ve altıdan sonra gezmek mantıklı, günün ortasını da klimalı uzun yollara ayırmak.

Temmuz ve ağustosta Tiflis'ten sabah yediden önce çıkıyorum. Güzel ışık için değil: saat ona doğru Gürcü Askeri Yolu'nda, Halkların Dostluğu Anıtı'nın orada sıra sıra turist minibüsü ve seyir terasında kuyruk oluyor. Yedide orası boş, serin ve vadi pussuz görünüyor.

Temmuzda nereye gitmeli:

• Kazbegi ve Truso Vadisi. Temmuzda burası artık kuru, Gergeti buzuluna giden patika baştan sona açık, Stepantsminda'nın kendisi ise Tiflis'ten yaklaşık on derece daha serin.
• Svaneti. Mestia'dan Uşguli'ye giden klasik trek dört gün sürüyor. Yürümek istemiyorsanız Mestia'dan yerli cipler götürüyor: 47 kilometre, bir buçuk saat. Yol onarıldı ve asfaltlandı ama kiralık araçlar yine de giremiyor, kiralama şirketleri rotayı GPS'te görüyor.
• Bahmaro ve Gomismta. Guria'da yerlilerin nefes almaya gittiği yüksek dağ yaz köyleri. Yol toprak, sezon aşağı yukarı hazirandan eylüle.
• Abastumani, Borjomi, Bakuriani. Sıcaktan kaçmanın en kolay yolu: Tiflis'ten iki üç saat ve eksi on derece.
• Acara dağları. Maçahela, Mtirala, Kraliçe Tamar Köprüsü, Mahuntseti Şelalesi. Mtirala ülkenin en yağmurlu yeri sayılıyor, orada temmuzda bile yağmurluk gerekiyor.
• Cavaheti gölleri. Paravani, Tabatskuri, Madatapa. İki bin metreye yakın yükseklik, rüzgâr, kuşlar, neredeyse hiç altyapı yok.

Deniz temmuzda +24…+25'te duruyor.

Ağustos

Gürcistan'a en çok insan ağustosta geliyor ve bu aynı zamanda en pahalı ay. Batum'da konaklama, kiralık araçlar ve Svaneti'deki misafirhaneler önceden, bazen iki üç ay öncesinden ayırtılıyor.

• Deniz. +25…+26, sezonun zirvesi. Batum'da plajlar çakıl, su berrak. Kvariati ve Sarp'a doğru deniz şehir merkezindekinden daha temiz. Ureki'de siyah manyetik kum ve sığ dip var, oraya çocuklarla gidiliyor. Kobuleti ve Şekvetili Batum'dan daha sakin ve ucuz.
• Dağlar. Uzun trekler için en iyi ay: Mestia üzerindeki Koruldi Gölü, Çauhi, Abudelauri gölleri, Gergeti buzuluna giden patika.
• Kaheti. +35…+38, şaraphaneler çalışıyor ama gündüz Signagi sokaklarında kimse yürümüyor.
• İmereti kanyonlarında doluluk zirvede. Martvili ve Okatse'de günün ortasında teknelere ve asma patikaya kuyruk oluyor. Açılışa, saat on gibi ya da kapanışa yakın gitmek mantıklı.

Sahil yolu hakkında. Tiflis-Batum karayolu ağustosta kapasitesinin sınırında çalışıyor: tırlar, sollamalar, bazı kesimlerde onarım. 370 kilometre navigasyonda beş saat görünüyor, ağustos hafta sonlarında ise gerçekte altı buçuk saat çıkıyor, üstelik duraksız. Hafta içi ve sabah erken çıkmak daha rahat, öğle yemeğini de Haşuri ya da Kutaisi'de planlamak, daha öncesinde değil.

Fırtınalara ayrıca değinelim. Ağustosta dağlarda düzenli sağanaklar oluyor, toprak yollar bir saatte çamura dönüyor, nehirler gözle görülür şekilde yükseliyor. Tahmin kuvvetli yağmur veriyorsa dağ boğazına gitmeyi bir gün ertelemek daha iyi. Bu, yalnızca haberlere konu olanlar için değil her boğaz için geçerli.

Sonbahar: eylülden kasıma

Eylül

Bütün ülke için tek bir ay seçmek gerekseydi bu eylül olurdu. Deniz ay sonuna kadar +24…+25'te duruyor, Tiflis'te gündüz +27 civarı, dağlarda berrak hava ve ilk sarılık var. Geçitler hâlâ açık, yaz kalabalığı dağılmış, fiyatlar aşağı kayıyor.

• Kaheti ve rtveli. Üzüm hasadı eylülün ikinci yarısında başlıyor ve birkaç haftaya yayılıyor. Kesin tarih yok: yaz ne kadar sıcak geçtiyse o kadar erken başlıyor. Hangi işletmeye gidileceği Kaheti şaraphaneleri rehberinde.
• Svaneti ve Kazbegi. Yılın en iyi görüş mesafesi. Kazbek eylülde bulutların arasından temmuzdakinden daha sık çıkıyor.
• Batum. Kadife sezon: su ılık, nem artık katlanılır, sahil şeridi boş.
• Vardzia, Rabati, Abastumani. Eylül bu yerlerin asıl sorununu, güneş altındaki açık taşı ortadan kaldırıyor.
• Rezervasyonsuz dağ köyleri. Mestia, Uşguli ve Stepantsminda'da eylülde her şey hâlâ çalışıyor ama oda yerinde bulmak gerçekten mümkün. Temmuz ve ağustosta bu olmuyor.

Eylülün tek eksisi, bunu herkesin biliyor olması. Batum ve Signagi'de ilk iki haftanın konaklaması neredeyse ağustostaki gibi tükeniyor, eylül için kiralık araçlar da daha temmuzda kaybolmaya başlıyor.

İlk kez rtveli'ye öylesine, bir yerde beni alırlar diye düşünerek gittim. Hiçbir yerde almadılar: o günlerde ailelerin kendi bağı ve kendi akrabaları oluyor, yabancı çağrılmıyor. Ertesi yıl Kvareli yakınındaki bir misafirhaneye daha temmuzda yazdım ve köyün yarısıyla birlikte ayakla üzüm ezmeye koyuldum. Anlaşmayı yazın yapmak gerekiyor, gelince değil.

Ekim

Ekimi renk için planlamak gerekiyor. Yapraklar ayın ortasından itibaren değişiyor ve bu en çok Raça'da ve Borjomi Boğazı'nda göze çarpıyor.

• Raça. Ambrolauri, Nikortsminda kilisesi, Şaori gölü, hvançkaranın anavatanı. Kutaisi'den yaklaşık üç saat sürüyor. Sonbaharda orada kızıl yamaçlar, boş yollar ve neredeyse hiç turist aracı yok.
• Tbilisoba. Şehir festivali genelde ekimin ilk hafta sonunda yapılıyor: eski şehrin sokaklarında üzüm presleri, panayır, konserler. Kesin tarihi belediye etkinliğe yakın açıklıyor.
• Batı Gürcistan'da rtveli Kaheti'dekinden daha geç oluyor. Raça ve Leçhumi'de ekim ortasına denk geliyor.
• Deniz. Ayın ilk yarısında su +20 civarı, girenler var ama seçmeli. İkinci yarıda fırtınalar başlıyor.
• Yüksek dağ yolları kapanıyor. 2500 metrenin üstündeki geçitler genelde ekim ortasına doğru geçilmez oluyor, kesin tarihi ilk ciddi kar belirliyor.
• Lagodehi. Buradaki ormanlar için ekim en iyi ay: kayın yamaçları baştan sona sararıyor, Ninoshevi Şelalesi'ne giden patika gölgede kalıyor ve tırmanışta sıcak artık yormuyor.

Kasım

Kasım dürüst bir ay oluyor: yağmurlu, kısa ve ucuz. Hava akşam beşe kadar aydınlık, dağlarda hava soğumuş, buna karşılık şehirler boş ve konaklama belirgin biçimde ucuzluyor.

Kasımda mantıklı olanlar:

• Tiflis ve Kutaisi. Müzeler, hamamlar, şarap barları, hiç kuyruk yok.
• Kaheti. Şaraphaneler yıl boyu çalışıyor, birçok aile maranisi randevuyla kabul ediyor ve anlaşmak en kolay kasımda.
• Batum. Boş bulvar, fırtınalı deniz, mevsimlik kafelerin yarısı bahara kadar kapalı.
• Mtsheta ve Uplistsihe. Her havada çalışıyorlar ve yaz otobüsleri olmadan bambaşka görünüyorlar.

Kasımda Signagi'ye, yemek yiyeceğim dört yerin listesiyle gitmiştim. Açık olan bir tanesiydi. Ara sezonda küçük şehirlerde çalışma saatleri kendi bildiğini okuyor, bunu haritadaki işletme kartından değil telefonla teyit etmek daha iyi.

Kış: aralıktan şubata

Aralık

Kayak merkezleri aralık ortasından itibaren açılıyor, kesin tarihi kar belirliyor. Bazı yıllarda Gudauri'de telesiyejler kasım sonunda da çalıştırıldı ama bunu plana koymamak gerekiyor.

Yılbaşı tatili ayrı bir hikâye. Aralık sonundan 8 Ocak'a kadar Gudauri dolu oluyor, konaklama ve araç kiralama fiyatları neredeyse ikiye katlanıyor, Gürcü Askeri Yolu'nda Mtsheta'dan itibaren trafik sıkışıyor. Amacınız kutlamak değil kayak yapmaksa yolculuğu ocak ortasına kaydırmak daha iyi.

Tiflis'te aralıkta +5…+10, Rustaveli'de ışıklandırma, Birinci Cumhuriyet Meydanı'nda panayır ve kardan çok yağmur var.

Ocak

Ocak ve şubat yılın en istikrarlı karını veriyor.

• Gudauri. Tiflis'ten 120 km, Gürcü Askeri Yolu üzerinden yaklaşık iki saat. Ülkenin en büyük merkezi: geniş pistler, bol freeride, heliski de var.

• Bakuriani. Tiflis'ten 185 km, yumuşak yamaçlar, ailece kayak, suni karlama var.
• Goderdzi. Batum'dan 110 km, ormanlık pistler, az insan. Kışın oraya yalnızca Batum tarafından gidiliyor: Ahıska tarafındaki yol temizlenmiyor.
• Tetnuldi ve Hatsvali. Svaneti, uğruna gidilen manzaralar; ama altyapı az ve her şey havaya bağlı.

Kışın Gürcü Askeri Yolu hakkında. Kar yağışında ve çığ tehlikesinde Kobi ile Gudauri arasındaki kesim kapatılıyor: bazen birkaç saatliğine, bazen bir gün ve daha uzun süre. Kveşeti ile Kobi arasında dokuz kilometrelik tüneli olan alternatif yol hâlâ yapılıyor, tam trafiğe açılışın 2027'den önce olmayacağı söyleniyor. Şimdilik kışın süre payı bırakın ve yola çıkmadan yolun durumunu kontrol edin. Dağlara çıkmadan önce kısa bir kontrol listesi de işe yarıyor.

Bir şubat günü Jvari Geçidi'nden mükemmel havada iniyordum: güneş, kuru asfalt, hiçbir şey belli etmiyor. Virajda kayanın gölgesinde, uzaktan hiç görünmeyen bir buzlanma çıktı. Artık o kesimde açık havada bile yavaş gidiyorum, özellikle güneş yolu ısıtana kadar öğleden önce.

Gürcistan'da Noel 7 Ocak'ta kutlanıyor, sabah da Tiflis'in merkezinde Alilo alayı yürüyor.

Şubat

Şubatta yamaçlarda sezon zirvede, şehirlerde ise yılın en sakin dönemi. Tiflis kışın tam da nihayet görülebildiği için iyi: kükürtlü hamamlara kuyruksuz giriliyor, şarap barlarında yer var, müzeler boş.

Kışın özel ekipman olmadan gezilebilecekler:

• Mtsheta, Cvari, Uplistsihe. Yıl boyu açık, yollar temiz.
• Kaheti. Şaraphaneler açık, Signagi kışın neredeyse ıssız.
• Borjomi. Park, maden suyu kaynakları, teleferik.
• Batum. Boş şehir, dalgakıranlarda fırtına, deniz manzaralı ucuz oteller.
• Heliski ve freeride. Gudauri'de bunun için en iyi ay şubat ama gruplar önceden oluşturuluyor ve her şey çığ durumuna bağlı.

Gudauri'de park hakkında: yoğun sezonda telesiyej yanındaki yerler sabah dokuza doğru bitiyor, banketler ise dar ve tekerlek izleriyle bozulmuş. İlk sıralara yetişmek yalnızca kar için değerli değil.

Kışın olmayanlar: Hevsureti, Uşguli (yol çığ yüzünden zaman zaman kapatılıyor), yüksek dağ trekleri ve kanyonların çoğu.

Ne zaman ne yetişiyor: mevsimlik yemek

Gürcü sofrası büyük ölçüde takvime bağlı ve bu bir haftalık yolculukta bile fark ediliyor. Aynı kafe nisanda ve eylülde farklı yemek çıkarıyor.

• Nisan ve mayıs. Jonjoli, taze yeşillikler, her türden phali, taze sulguni. Tarhunlu, kuzu etli çakapuli baharda ve özellikle Paskalya'da yapılıyor. Mayıs sonuna doğru kiraz çıkıyor.
• Haziran. Kiraz, dut, ilk kayısılar ve domates kokan domatesler.
• Temmuz ve ağustos. Şeftali, incir, karpuz, kavun, mısır. Sahilde bu dönemde İmereti değil Acara haçapurisi yemek mantıklı: yumurtalı ve tereyağlı yerel versiyon burada gerçekten daha iyi.
• Eylül ve ekim. Üzüm, rtveli sırasında içi hâlâ yumuşakken yenen taze çurçhela. Tklapi, ceviz, Trabzon hurması, nar. Ekimde macari servis ediliyor; uzun süre durmayan ve bölgeden neredeyse hiç çıkmayan genç, bulanık şarap.
• Kasım, aralık ve ocak. Acara mandalinaları, kasımdan itibaren toplanıp Batum'dan Kobuleti'ye kadar yol kenarında kasayla satılıyor. Trabzon hurması, nar, kurumuş çurçhela, ceviz.

Hinkali ve haçapuri yıl boyunca var ama hinkaliyi dağlarda ve soğukta ısmarlamak daha mantıklı. Pasanauri, Gudauri ve Stepantsminda'da elde açılıyor ve tam parmak yakarken servis ediliyor.

Gürcistan'da dağ yolları ne zaman açılıyor

Yolların mevsimselliği planları havadan daha sık bozuyor. Yaklaşık tarihler:

• Abano Geçidi, Tuşeti yolu: aşağı yukarı haziran başından ekim ortasına, karlı yıllarda daha geç.
• Datvisjvari Geçidi, Şatili ve Mutso yolu: aşağı yukarı haziran başından ekime.
• Zagari Geçidi, Uşguli'den Lentehi'ye giden yol: aşağı yukarı hazirandan ekime.
• Batum ile Ahıska arasında Goderdzi üzerinden geçen yol: yazın baştan sona geçilebiliyor, kışın yalnızca Batum tarafı temizleniyor.
• Gürcü Askeri Yolu: yıl boyu, kışın saatlik ya da günlük kapanmalarla.
• Bahmaro: aşağı yukarı hazirandan eylüle.
• Juta ve Truso: aşağı yukarı hazirandan itibaren, kesin tarihi kar belirliyor.

Ayrı bir mesele daha var ve yolun zorluğuyla değil kiralama koşullarıyla ilgili. Gürcü kiralama şirketlerinin sözleşmelerinde, kiralık aracın hiçbir şekilde götürülemeyeceği bölgelerin listesi bulunuyor. Bu listede genelde Tuşeti, Uşguli, Juta ve Goderdzi güzergâhı yer alıyor. Yasak araç sınıfından bağımsız: dört çeker de yüksek yerden yükseklik de hiçbir şeyi değiştirmiyor. Rota GPS'ten izleniyor, sigorta bu bölgelerde geçersiz ve ceza tespit üzerine kesiliyor. Oralara yerli şoförle gitmek gerekiyor, bu normal bir uygulama: cipler Mestia, Stepantsminda ve Barisaho'da duruyor. Ayrıntılı liste kiralık arabayla gitmemek gereken bölgeler yazısında.

Geçitlerin açılış tarihlerini internete sormak neredeyse boşuna. Ben doğrudan geçide en yakın köydeki misafirhaneye yazıyorum: orada bunu internette bir şey çıkmadan bir hafta önce biliyorlar ve WhatsApp'tan birkaç saat içinde yanıt veriyorlar.

Yoğun ve sakin sezon: fiyatlar nasıl değişiyor

Yılda iki zirve var ve coğrafi olarak örtüşmüyorlar. Denizde bu temmuz ve ağustos, dağlarda yılbaşı tatili ve şubat. Geri kalan zamanda ülke belirgin biçimde ucuzluyor.

• Konaklama. Batum'da aynı oda ağustosta ve kasımda iki üç kat farklı olabiliyor. Tiflis'te fark daha küçük ama orada da kış yazdan yaklaşık üçte bir ucuz.
• Araç kiralama. Yazın araç daha az, fiyatlar ise yaklaşık üçte bir daha yüksek. Kışın ayrıca arazi araçları ve kayak taşıyıcısı olan araçlar tükeniyor, onları yılbaşı tarihleri için kapıyorlar.
• Dağlardaki misafirhaneler. Oradaki sezon kısa ve temmuz-ağustosta Svaneti ile Kazbegi'deki odalar aylar öncesinden ayırtılıyor. Buna karşılık haziran ve eylülde neredeyse her zaman boş yer bulunuyor.
• Uçuşlar. En pahalısı ağustosta ve aralık sonunda.

Ucuz ara sezonun öteki yüzü: altyapının bir kısmı çalışmıyor. Kasım ve martta dağ köylerinde kafelerin yarısı kapalı oluyor, teleferikler bakımda olabiliyor, minibüs seferleri azaltılıyor. Kayıpsız düşük fiyat istiyorsanız hazirana ve eylülün ikinci yarısına bakın: ikisi de zirveden ucuz ve her şey çalışıyor.

Yılın farklı zamanlarında araç kiralarken neye dikkat etmeli

Gürcistan'da ilgi çekici noktalar arasında neredeyse hiç doğrudan toplu taşıma yok. Tiflis'ten Signagi'ye 110 km, Kazbegi'ye 155 km, Ambrolauri'ye 250 km, Batum'a 370 km var ve neredeyse her yere minibüs aktarmayla, üstelik sizinkiyle örtüşmeyen bir tarifeyle gidiyor. Arabanın pratik anlamı da buradan geliyor: soyut bir özgürlükten değil, bir günde bir nokta yerine üç nokta gezebilmenizden. Seçeneklerin karşılaştırması Gürcistan'da nasıl seyahat edilir yazısında.

Mevsimlere göre:

• Kış. Araçta yazlık lastik olmadığından emin olun: Gürcü Askeri Yolu'nda ve Bakuriani'ye tırmanışta bu kritik. Bagajda zincir olup olmadığını sorun. Buz kazıyıcı ve fırça da işe yarıyor, kışın her zaman konmuyor. Dağ bölümü için sedan yerine çoğunlukla crossover ya da dört çeker alınıyor.
• Yaz. Önceden ayırtın: temmuz ve ağustosta Tiflis ile Batum'da boş araç az, fiyatlar ise yaklaşık üçte bir daha yüksek. Klimayı Kaheti'de +38'de yolda değil, teslim alırken kontrol edin.
• Ara sezon. Baharda ve sonbaharda toprak yollar dağılıyor ve yazın sedanla rahatça geçilen yer nisanda yerden yükseklik istiyor.

Mevsime bağlı olmayan birkaç şey:

• Gürcistan'da sigorta elektronik, araçta kâğıt poliçe yok ve olmamalı. Kiralama sözleşmesi de çoğu zaman dijital. Onu telefonunuza çevrimdışı kaydedin: dağlarda bağlantı uzun süre kesiliyor.
• Vadide depoyu doldurun. Stepantsminda, Mestia ve Ambrolauri'de benzin istasyonu var ama seçenek dar, fiyatlar yüksek. Zincirler ve fiyatlar için benzin istasyonları rehberine bakın.
• Çevrimdışı haritaları indirin. Truso'da, Şatili yolunda ve Raça'nın yarısında şebeke hiç yok.
• Süreye pay bırakın. Navigasyon dağ yolunu düz hızla hesaplıyor ve neredeyse her zaman olduğundan az gösteriyor. Serpantinlerde gerçek yol süresi üçte bir, kışın bir buçuk kat uzuyor.
• Şehirlerin dışında nakit lari sürekli gerekiyor: manastır önündeki otopark, kiliseye çıkan cip, misafirhanede konaklama, mahzen sahibinden alınan şarap.

Her kiralama şirketinin koşullarını tek tek karşılaştırmak istemiyorsanız aracı MY.DRIVE üzerinden kiralayabilirsiniz: sayfadaki fiyat nihai, teslimde ek ödeme yok ve bölge kısıtlamaları önceden görünüyor.

Kısaca

Gürcistan yolculuğunun tarihini aya göre değil, kesinlikle görmek istediğiniz iki üç noktaya göre seçmek daha kolay; sonra da o dönemde nelerin açık olduğuna bakmak. En sık takılınan üç şey: mayısta dağ geçitleri hâlâ kapalı, haziran başında deniz beklenenden soğuk ve eylül için konaklama ile araçlar daha temmuzda tükeniyor. Bunlardan hiçbiri sizin için belirleyici değilse eylülün ikinci yarısını ya da haziranı seçin: fiyatlar zirvenin altında, her şey de çalışıyor.