Çiatura: Gürcü steampunkı, Sovyet teleferikleri ve unutamayacağınız bir boğaz

Gürcistan'da plaj ya da şarap için değil, zamanın burada durduğu duygusu için gidilen yerler var. Çiatura bu şehirlerden biri. Paslı teleferik kabinleri, manganez tozundan kararmış dağlar, kayalardaki Sovyet apartmanları ve turist kalabalıklarına yabancı bir insanın mutlak dinginliği. Gürcistan'ın gerçek, sanayileşmiş ve biraz sert hâlini görmek istiyorsanız yeriniz burası.

Çiatura nerede ve oraya nasıl gidilir

Çiatura, İmereti bölgesinde, Tiflis'ten kabaca 185–190 km ötede. Arabayla M6 karayolundan yol 2,5 saat kadar sürüyor ve muhtemelen oraya gitmenin en iyi yolu bu. Birincisi, güzergâhın kendisi manzaralı: tepelik İmereti'yi, bağların ve dağ derelerinin yanından geçerek katediyorsunuz. İkincisi, Çiatura Kvirila Nehri'nin derin boğazında kurulu bir şehir ve arabasız çevresini gerçek anlamda keşfetmek olmuyor.

Toplu taşıma var ama incelikleriyle: Tiflis'ten doğrudan otobüs yok, Saçhere ya da Kutaisi üzerinden aktarmayla gitmek gerekiyor. Kutaisi'den Çiatura'ya minibüs 10 lari kadar, yol bir saat kadar sürüyor. Tiflis'ten taksi tek yön 65 avrodan başlıyor. Çiatura'yı rotanın başka noktalarıyla birleştirmeyi planlıyorsanız, ki gezginlerin çoğu böyle yapıyor, araç kiralama gerçekten elverişli tek seçenek hâline geliyor. Tek bir gezide hem Çiatura'yı hem Mgvimevi manastırını hem de şehirden sadece 11 km ötedeki ünlü Katshi Sütunu'nu ancak kiralık arabayla dolaşabiliyorsunuz.

Şehir içi teleferiği icat eden şehir

Çiatura 1921'de, dünyanın en zengin manganez yataklarından birinin üzerinde sanayi merkezi olarak kurulmuş. “Çiatura-Manganez” madencilik kombinası bugün de çalışıyor: şehir sınırları içinde maden ocakları faal, yük teleferikleri de cevheri havadan taşımayı sürdürüyor.

Ama asıl hikâye manganez değil, insanlar. Şehir dikey kurulmuş: merkez boğazın dibinde, konut mahalleleri ise onun 100 metreden fazla yukarısındaki kayalara dağılmış. 1950'li yıllarda Sovyet mühendisleri burada “Hat-25” adıyla tamamen benzersiz bir proje hayata geçirmiş, sıradan şehirliler için bir yolcu teleferikleri ağı. İlk istasyon 1954'te çalışmaya başlamış ve SSCB'nin ilk yolcu teleferiği olmuş. 1989'a gelindiğinde bu hatların sayısı 17'ye ulaşmış.

Bugün bir kısmı çalışmıyor ya da sökülmüş ama birkaç hat işlemeyi sürdürüyor ve bu müzelik bir atraksiyon değil, gerçek bir toplu taşıma. Yerliler işe, markete ve komşuya gerçekten havadan gidiyor.

Çiatura'da neler görülür

Teleferikler, şehrin tartışmasız başrolü. En az birine binin: bu sadece yukarıdan bir manzara değil, bir mucize eseri günümüze kalmış Sovyet gündelik hayatına dalmak. Kabinler eski, sac metalden, ahşap sıralı. İçeride operatörle doğrudan bağlantı kuran bir telefon, dışarıda dağ, maden ocağı ve nehir manzarası var. Faal hatlar arasında Sanatoryum, Muhadze, Lejubani ve Naguti bulunuyor.

Mgvimevi manastırı, Gürcistan'da tam anlamıyla kayaya oyulmuş ender yapılardan biri. XIII. yüzyıldan kalma faal kadınlar manastırı şehir merkezinden sadece 20 dakika yürüme mesafesinde. Duvarlar fresklerle bezenmiş, hava sessiz ve biraz gizemli. Manastır XIII. yüzyılda Prens Rati tarafından kurulmuş ve XIV. yüzyılın sonunda Timur'un seferini atlatmış.

Sovyet mimarisi, şehircilik meraklıları için Çiatura tam bir hazine. Merkezde kuleli Stalin dönemi binaları, kayalarda standart panel bloklar, terk edilmiş sanayi yapıları; hepsi bir araya gelince kimileri “Kin-dza-dza” filmiyle kimileri “Machinarium” bilgisayar oyunuyla kıyaslanan bir hava yaratıyor.

Kvirila Nehri ve kıyı yolu, öylece nefes alabileceğiniz bir yer. Bulanıkça bir dağ nehri, kayalardaki akşam ışığı, neredeyse hiç turist yok.

Katshi Sütunu: rotanın vazgeçilmez noktası

Çiatura'ya arabayla gidiyorsanız, ki tam olarak bunu tavsiye ediyoruz, Katshi Sütunu'na uğramamak büyük bir hata olur. Burası, tepesinde X–XI. yüzyıldan bir kilise bulunan, 40 metre yüksekliğinde tek başına duran bir kireçtaşı kayası. Kulağa inanılmaz geliyor ve görüntüsü de öyle.

Çiatura'dan sütuna sadece 11 km var, arabayla 15 dakika kadar. Yol Kutaisi yönüne gidiyor, ~9 km sonra sağa dönmek gerekiyor. Dönüşün koordinatları: 42.287306, 43.216153. Tepeye çıkmak 20 dakika kadar sürüyor, merdiven yapılmış, manzara baş döndürücü.

Katshi Sütunu'nun yanında, şaşırtıcı taş oymalarıyla XI. yüzyıla ait küçük bir kilise duruyor; onu da görmeye değer.

Çiatura ile Katshi Sütunu'nu bir güne sığdırmak gayet mümkün: Tiflis'ten sabah erken çıkın, Çiatura'ya 4–5 saat ayırın, sonra sütuna geçin ve Kutaisi üzerinden dönün. Toplamda kabaca 400 km'lik dolu dolu bir günübirlik rota çıkıyor.

Pratik tavsiyeler

Ne zaman gitmeli. Çiatura yılın her mevsimi güzel ama özellikle ilkbahar ve yazın: kara dağlardaki yeşillik, tekrar tekrar fotoğraflamak istediğiniz bir kontrast yaratıyor. Sonbahar da güzel. Kışın dağlık kısımdaki yollar kaygan olabiliyor.

Nerede yenir. Çiatura'da restoran altyapısı çok mütevazı ve bunu hesaba katmak gerekiyor. Merkezde birkaç kafe, temel ürünlerin bulunduğu marketler var. Yanınıza bir şeyler alın ya da öğle yemeğini komşu şehirlerde planlayın.

Nerede kalınır. Çiatura'nın kendisinde neredeyse hiç otel ve misafirhane yok, şehir geceleyen turistlere göre kurulmamış. Gezginlerin çoğu burayı Tiflis'ten ya da Kutaisi'den (Çiatura'ya 50–70 km) günübirlik bir gezi olarak yapıyor. Kalmak isterseniz Saçhere'deki seçeneklere bakın.

Araç kiralama. Söylendiği gibi, bölgeye ulaşmanın ve onu keşfetmenin en iyi yolu bu. İmereti'deki yollar genel olarak iyi, M6 karayolunda zor kesim yok, her deneyim seviyesinden sürücü halleder. Aracı en kolay Tiflis'te ya da Kutaisi'de, önceden çevrimiçi rezervasyon yaparak kiralarsınız.

Ne almalı. Rahat ayakkabı, çünkü şehrin arazisi engebeli ve Mgvimevi manastırına giden patikalar sağlam adım istiyor. Sıcak zamanlarda şapka. Nakit, çünkü bazı gişeler ve kafeler yalnızca nakitle çalışıyor.

Güvenlik. Teleferikler çalışıyor ve bu muhtemelen en sık sorulan soru. Evet, eski görünüyorlar. Hayır, korkmaya gerek yok: kabinlerin bakımı düzenli yapılıyor, yerliler her gün biniyor. Siz sadece bu tecrübeye güvenin.

Neden tam şimdi gitmeli

Çiatura, kitlesel turist akışının henüz “keşfetmediği” ender bir yer türü. Burada kuyruk olmayacak, turist menülü restoranlar olmayacak, hediyelik eşya dükkânları olmayacak. Buna karşılık popüler Gürcü şehirlerinde bulunması gitgide zorlaşan bir hakikilik duygusu olacak.

Şehir kendi hayatını yaşıyor. Madenciler vardiyaya teleferikle gidiyor. Rahibeler kaya manastırında dua ediyor. Çocuklar Sovyet apartmanlarının altında top peşinde koşuyor. Siz de durup bütün bunlara bakıyorsunuz ve Gürcistan'a tam da bunun için geldiğinizi anlıyorsunuz.

Kiralık bir araba tutun, erken yola çıkın, acele etmeyin; Çiatura kesinlikle hayal kırıklığı yaratmaz.