Gonio kalesi, Batum'dan 15 dakika ötede 2000 yıllık tarih
Acara'daki Gonio (Apsaros) kalesi, tarihi, çalışma saatleri, bilet fiyatları ve Batum'dan arabayla ya da minibüsle nasıl gidilir. Tam rehber.
Düşünün: Karadeniz kıyısı boyunca Batum'dan güneye gidiyorsunuz, camın dışında palmiyeler ve deniz akıyor, derken solda koyu taştan devasa antik duvarlar beliriyor. Burası Gonio kalesi; Roma İmparatorluğu'nu, Bizans'ı ve Osmanlı çağını atlatıp günümüze neredeyse ilk hâliyle ulaşmış, Gürcistan'ın en eski tahkimatlarından biri. Efsanenin ve tarihin iç içe geçtiği bir yer.
Gonio kalesi nerede ve oraya nasıl gidilir
Kale, Helvaçauri belediyesine bağlı Gonio köyünde, Batum–Sarp yolu (E70) üzerinde, Batum'un kabaca 12–15 km güneyinde bulunuyor. Aynı yol Batum havalimanının yanından geçiyor, bu yüzden kaleyi iner inmez ilk durak yapmak kolay. Türkiye sınırına buradan sadece 5 kilometre var. Yön bulmak kolay: kale duvarları doğrudan yolun kenarında duruyor, kaçırmak imkânsız. Girişin önünde ücretsiz otopark var.
En elverişli seçenek kiralık araç ya da taksi. Batum merkezinden yol 20–25 dakika kadar sürüyor, navigasyon sizi zorlanmadan doğrudan kaleye çıkarıyor. Arabayla tarifeye bağlı kalmıyorsunuz ve ziyareti kıyının başka noktalarıyla birleştirebiliyorsunuz: Gonio ve Kvariati plajları, Aziz Andreas Şelalesi ya da sınırın hemen dibindeki Sarp köyü. Aynı gün Batum Botanik Bahçesi'ne uğramak mantıklı; o, şehrin kuzeyinde, Gonio ise güneyinde.
Alternatif, Batum'daki Tiflis Meydanı'ndan kalkan minibüs (Gonio ya da Sarp yönü, ücret 2 lari kadar) ya da taksi. Minibüs kaleye 20–25 dakikada götürüyor ama dönüşte yol üzerinde geçen bir araç yakalamak gerekiyor; bu, özellikle çocuklarla ya da sıcakta her zaman kolay olmuyor.
Tek bir dikdörtgende iki bin yıl: kalenin tarihi
Bu yerin ilk yazılı kaydı, MS I. yüzyılın Romalı yazarı Genç Plinius'a ait. O dönemde kalenin adı Apsaros (ya da Apsar) imiş; eski Yunancadan kabaca “benekli” diye çevriliyor. Daha II. yüzyılda burada tam teşekküllü bir Roma garnizonu duruyormuş, Karadeniz'in doğu kıyısında, Çoruh Nehri'nin ağzında stratejik bir ileri karakol.
Romalılar yer seçmeyi biliyormuş: kale, kıyıyı Gürcistan'ın iç bölgelerine bağlayan Çoruh ve Acaristskali boğazlarının girişlerini denetliyormuş. Roma komutanlarının ikametgâhı buradaymış, iç kale ise dönemin mühendisliğinin son imkânlarıyla donatılmış: su yolu, seramik borulardan kanalizasyon, tiyatro ve hatta hipodrom.
Roma'dan sonra kale Bizans'a geçmiş, ardından XIV. yüzyılda burada bir Ceneviz ticaret kolonisi kurulmuş. 1547'de Gonio Osmanlı İmparatorluğu'na katılmış ve neredeyse üç buçuk yüzyıl Türk kalmış; ta ki 1878'de, Rus Türk savaşının sonucunda Acara Rus İmparatorluğu'na geçene kadar.
1994'ten beri Gonio-Apsaros kalesi resmî olarak Roma dönemi tarihî anıtı statüsünde ve bir müze koruma alanı.
İçeride neler görülür: kuleler, hamamlar ve gizemli mezarlar
Kalenin planı iki bin yılda neredeyse değişmemiş: 5 metre kadar yüksekliğindeki duvarlarla çevrili düzgün bir dikdörtgen. Duvarların toplam uzunluğu 900 metre, çevrede 22 kule sayılıyormuş ve çoğu bugüne kadar ayakta kalmış. İçeriye sadece tek bir girişten, batıdakinden girilebiliyor.
Kalenin başlıca gizemi havari Matta'nın mezarı. Rivayete göre İsa'nın on iki havarisinden biri olan İncil yazarı Matta'nın kalıntıları tam burada yatıyor. Gürcü yetkilileri bu noktada kazı yapılmasını resmen yasaklıyor. Bugün varsayılan mezarın üzerine küçük bir şapel yapılmış ve yerin kendisi bir hac noktası hâline gelmiş.
Antik hamamlar ve mühendislik harikaları: müze binasının yanında gezilebilen doğu hamamları şaşırtıcı derecede iyi korunmuş. Aynı yerde, seramik borulardan oluşan o antik su yolu sisteminin parçaları da görünüyor.
Kalenin içindeki müze: küçük binada arkeolojik kazılarda bulunan eserler saklanıyor, antik amforalar, farklı dönemlerden paralar, silah parçaları ve kalenin Roma ile Bizans zamanlarında nasıl göründüğünü gösteren maketler.
Gonio'yu özel kılan efsaneler
Kalenin iki adı var ve her birinin kendi hikâyesi. “Gonio” ilk kez XIV. yüzyılda bir Trabzonlu tarihçinin kroniklerinde geçiyor. “Apsaros” ise kökünü Yunan mitolojisinden alıyor: efsaneye göre Kolhis kralı Aietes, Altın Post seferi sırasında Iason'un öldürdüğü oğlu Apsirtos'u tam burada gömmüş. Argonotlar bu sulardan geçmiş ve Gonio bunun hatırasını koruyor.
Pratik bilgiler: fiyatlar, çalışma saatleri, tavsiyeler
Adres: Gonio köyü, Batum–Sarp yolu, Batum'un 12–15 km kadar güneyi.
Çalışma saatleri: her gün, tatil günü olmadan, 10.00 ile 18.00 arası.
Bilet fiyatları:
- Yetişkin 10 lari
- 6 yaşına kadar ücretsiz
- 6–16 yaş 2 lari
- Öğrenci 3 lari
- Rehberlik hizmeti 25 lari (Rusça, Gürcüce ve İngilizce)
- Sesli rehber 10 lari
Ne kadar zaman gerekiyor: rahat bir gezinti bir ila bir buçuk saat. Rehberle ve müzeyi dikkatle gezerek iki saate kadar.
Birkaç tavsiye:
- Sabah gelin, ağustosun en yoğun döneminde bile turist az oluyor.
- Su alın: içeride kafe ya da market yok.
- Arabanız varsa kaleden sonra Gonio ya da Kvariati plajına uğramak mantıklı.
Yakında neler görülür
Kiralık aracınız varsa Gonio çevresindeki günü tam bir rotaya dönüştürebilirsiniz:
- Gonio kalesi, sabah, sıcak basmadan (10.00–12.00)
- Aziz Andreas Şelalesi, küçük ama manzaralı
- Gonio ya da Kvariati plajları, öğleden sonra deniz
- Sarp köyü, Gürcistan Türkiye sınırı
Bütün rota bir güne sığıyor, Batum'dan tek yön 30 km'yi geçmiyor.
Gonio'ya gitmeye değer mi?
Gonio kalesi ölçeğiyle insanı çarpmıyor; kuleleri tamamen yeniden yapılmış Ahıska'daki Rabati şatosu değil. Ama Gonio'da gerçek, şekere bulanmamış bir kadimlik var: iki bin yıllık taşlar, Roma lejyonerlerini, Cenevizli tüccarları ve Osmanlı paşalarını hatırlayan duvarlar.
Denizden ve mangaldan biraz fazlasını isteyenler için buraya gelmeye değer. Batum'dan ya da Tiflis'ten arabayla Gonio, Acara'nın diğer noktalarıyla yarım günde kolayca birleşiyor.
