Mtsheta: bir günde neler görülür ve Tiflis'ten nasıl gidilir
Tiflis'e 25 km uzaklıkta Mtsheta: Svetitshoveli, Cvari, Samtavro. Hangi sırayla gezilir, araba nereye bırakılır, ulaşım ne kadar tutar ve ne kadar süre ayrılmalı.
Mtsheta neredeyse her Gürcistan rotasına giriyor ve genelde uzun tartışmalar olmadan. Ülkenin eski başkenti, Ortodoksluğun manevi merkezi, UNESCO alanı. Üstelik Tiflis'e topu topu 25 kilometre: iyi bir yoldan yarım saatten az. Başkentten yapılan bütün günübirlik gezilerin lojistik olarak en kısası ve içerik olarak en dolularından biri.
Zorluk tek ve o da ulaşım. Aşağıdaki şehre ve dağdaki Cvari Manastırı'na erişim farklı işliyor. Bunu aşağıda anlatıyorum.
Biraz tarih: Mtsheta neden bu kadar önemli
Mtsheta Gürcistan'ın en eski şehirlerinden biri. Arkeolojik verilere göre insanlar burada milattan önce II. binyılda bile yaşıyormuş, şehrin kendisi ise kabaca MÖ V–VI. yüzyıllarda oluşmuş. Birkaç yüzyıl boyunca bugünkü Gürcistan'ın öncülü olan İberya Krallığı'nın (Kartli) başkenti olmuş. 337 yılında Kral III. Mirian, havarilere denk Kapadokyalı Azize Nino'nun etkisiyle burada Hristiyanlığı kabul etmiş ve inanç ülkeye buradan yayılmaya başlamış.
O günden beri şehre gayriresmî olarak “İkinci Kudüs” deniyor. Siyasi merkez çoktan Tiflis'e taşındı, Mtsheta ise Gürcistan'ın manevi başkenti olmayı bugün de sürdürüyor. 1994'te şehrin tarihî anıtları UNESCO Dünya Mirası listesine girdi.
Mtsheta'da sekiz bin kadar insan yaşıyor. Yüksek sezonda turist sayısı yerlileri geçebiliyor ama yoğun bir günde bile burada, adı çok duyulmuş noktalara benzemeyen sakin bir yer hissi kalıyor.
Hangi sırayla gezilir
Arabadaysanız yukarıdan başlamak daha mantıklı. Önce Cvari, dağda hava serinken ve sabah ışığı nehirlerin birleştiği yere düşerken. Sonra şehre inip arabayı Svetitshoveli'nin yanına bırakmak ve gerisini yürümek: katedral, Samtavro, eski sokaklar, nehir kıyısı. Öğleye doğru Cvari'nin seyir terası otobüslerden tıklım tıklım oluyor, aşağıda ise rahat rahat gezip yemek yiyorsunuz.
Minibüsle geliyorsanız sıra tersine dönüyor: önce merkez, sonra dağa taksi. Bu da işliyor, sadece daha çok zaman alıyor.
Başlıca görülecek yerler
Svetitshoveli Katedrali
Mtsheta'nın kalbi: Gürcü Ortodoks Kilisesi'nin On İki Havari'ye adanmış patriklik katedrali. Adı Gürcüceden “hayat veren sütun” diye çevriliyor ve bunun arkasında ülkenin en bilinen efsanelerinden biri duruyor.
Rivayete göre sunağın altında, Gürcü Yahudisi Elioz'un Romalı askerlerden satın alıp memleketine getirdiği İsa'nın kutsal kaftanı saklanıyor. Kaftanın gömüldüğü yer, efsaneye göre mucizevi bir biçimde belli olmuş. Kilisenin adı da buradan geliyor.
Bugünkü bina 1010 ile 1029 yılları arasında yapılmış. Yüzyıllar boyunca Gürcü kralları Svetitshoveli'de taç giymiş ve buraya gömülmüş. Bugün burası Gürcistan'ın günümüze ulaşan en büyük tarihî yapısı. İçeride başınızı kaldırmaya değer: katedral dışarıdan olduğundan daha küçük görünüyor.
Her gün 8.00 ile 19.00 arası açık, giriş serbest. Kadınların etek ve baş örtüsüne ihtiyacı var; örtü ve eteği kapıda veriyorlar.
Cvari Manastırı
Cvari, Kura ile Aragvi'nin birleştiği yerin üzerindeki dağda duruyor. Buradaki manzara Gürcistan'ın en tanıdık görüntülerinden birine dönüştü: uzun süre karışmayan iki farklı renkte akıntı ve aşağıda Mtsheta.
Manastır VI. yüzyılın sonu ile VII. yüzyılın başında, yaklaşık 585–604 yıllarında, rivayete göre Azize Nino'nun ilk ahşap haçı diktiği yere yapılmış. “Cvari” sözcüğünün kendisi Gürcücede “haç” demek. Anıt UNESCO listesinde ve Güney Kafkasya'nın erken ortaçağ Hristiyan mimarisinin örneği sayılıyor. İçerisi boş ve sade: fresk yok, yalnızca taş bir kaide üzerinde büyük bir ahşap haç var.
Mtsheta ve Cvari'nin Lermontov'a “Mtsıri”yi esinlediği düşünülüyor: şair Kafkasya'daki görevi sırasında buraya gelmiş.
Cvari, Mtsheta merkezinin öbür yakasında, dağın üzerinde. Oraya yürüyerek gitmek fiilen mümkün değil: tren istasyonundan 10 km kadar var. Sezonda bazen günde iki üç kez minibüs gidiyor ama ona bel bağlamamak gerekiyor. Gerçek seçenek iki tane: Mtsheta'dan taksi (beklemeli gidiş dönüş genelde 20–30 lari) ya da kendi arabanız. Yukarı çıkan yol asfalt, serpantin sakin, sıradan bir binek araba sorunsuz geçiyor. Kilisenin eteğinde büyük ve ücretsiz bir otopark var, oradan girişe 2–4 dakika yürüyorsunuz.
Samtavro Manastırı
Svetitshoveli'den birkaç dakika yürüme mesafesinde Samtavro kadınlar manastırı duruyor. IV. yüzyılda Hristiyanlığı kabul eden Kral III. Mirian ile Kraliçe Nana burada yatıyor. Manastır faal, atmosfer daha sakin, turist daha az. Gezmek için 20–30 dakika yetiyor.
Eski şehir ve nehir kıyısı
Büyük kiliselerin ardından öylece dolaşmak iyi geliyor. Turistik sokak otoparktan Svetitshoveli'ye ve oradan nehre kadar gidiyor: hediyelikler, çurçhela, küçük kafeler ve Gürcü mutfağı sunan restoranlar. Fiyatlar Tiflis'tekilerden biraz daha yüksek ama arsızlık yok. Suyun kenarında insan az: çoğunluk katedralin önünde geri dönüp gidiyor.
Vaktiniz kalırsa: Şiomgvime
Şiomgvime mağara manastırı Mtsheta'dan yaklaşık 10 kilometre uzakta, son bölüm toprak yol. Yer sessiz, turist otobüsü yok. Arabadaysanız ve gününüz dakikası dakikasına dolu değilse dönüş yolu için iyi bir seçenek.
Tiflis'ten nasıl gidilir
Tiflis merkezinden Mtsheta'ya 25 km kadar var, süre olarak 20–30 dakika.
Arabayla. Çıkış Tiflis–Senaki–Lesilidze yolundan, ardından Mtsheta sapağı. Yol basit ve iyi işaretlenmiş, navigasyon sürprizsiz götürüyor. Tek bir gezide hem şehri hem Cvari'yi başkasının tarifesine uymadan görmenin tek yolu bu. Başkentten sabah çıkıyorsanız çıkış için pay bırakın: yoğun saatte ilk kilometreler yolun geri kalanının tamamından daha çok zaman yiyor.
Minibüsle. Didube otogarından (metro “Didube”), 7.30 ile 20.30 arası her 15–20 dakikada bir, 2 lari kadar. Merkezde, Svetitshoveli'nin yanında duruyor. Bu araç Cvari'ye gitmiyor, yukarı için yine de taksi tutmanız gerekiyor.
Tiflis'ten taksiyle. Siz gezerken bekleyen bir taksiyle gidiş dönüş 50–80 lari civarında. Üç dört kişilik bir grup için mantıklı, iki kişi için tartışmalı.
Banliyö treniyle. Tarifeye göre işliyor ve ucuz ama “Mtsheta” istasyonundan merkeze 2 km kadar, Cvari'ye ise tam 10 km var. Yalnızca uzun bir yaya yaklaşımı ya da yerinde ayrı bir taksi size uygunsa elverişli.
Arabasız Mtsheta gezilebiliyor. Mtsheta'yı Cvari'yle birlikte rahat rahat gezmek ise olmuyor.
Araba nereye bırakılır
Svetitshoveli'nin yanında ücretli ve güvenlikli bir otopark var, 2 lari, katedral girişine beş dakika. Hafta sonu ve sezonun en yoğun döneminde öğleye doğru doluyor, sonrasında yer dar yan sokaklarda aranıyor. Cvari'nin kendi otoparkı var, ücretsiz ve büyük, ama gün ortasına doğru oraya tur otobüsleri geliyor ve sıkışık hâle geliyor.
Bu gezi nelerle birleştirilir
Mtsheta, Tiflis'ten çıkışta iki popüler yönün üzerinde duruyor, bu yüzden onu daha uzun bir güne katmak elverişli.
Gürcü Askeri Yolu. Dağlara giden yol Mtsheta'nın hemen ardından başlıyor. Bağlantı şöyle: sabah Mtsheta, ardından Jinvali Barajı üzerindeki Ananuri, sonra Gergeti ve Kazbegi. Tek güne yoğun ama sığıyor. İkiye bölmek daha sakin.
Batı yönü. Gori tarafına gidiyorsanız Mtsheta ilk durak, aynı yol üzerinde ardından Gori ve mağara şehir Uplistsihe geliyor. Gün dolu, fazladan kilometre neredeyse yok.
Pratik bilgiler
Ne kadar süre ayırmalı. Svetitshoveli ile Samtavro'ya, eski şehir yürüyüşü dâhil rahat rahat 1,5–2 saat gidiyor. Cvari yolla birlikte bir saat daha ekliyor. Toplamda düzgün bir program için 3–4 saat, yemekli ve acelesiz hâliyle yarım gün.
Ne zaman gidilir. Yıl boyunca. Yazın sıcak, +30 ve üzeri oluyor, erken çıkmak daha iyi. İlkbahar ve sonbahar en keyiflisi: yumuşak ışık ve ölçülü sıcak. Kış ılıman, turist az, ama ayazda Cvari'ye çıkış kaygan olabiliyor. En kötü zaman: sezonun en yoğun döneminde bir hafta sonu, öğleye yakın.
Kıyafet kuralı. Faal kiliselerde kadınların baş örtüsü ve eteğe ihtiyacı var, girişte ücretsiz veriyorlar. Erkeklerin şortla gelmemesi yeterli.
Nerede yenir. Mtsheta'da turistlere yönelik birkaç düzgün Gürcü mutfağı restoranı var: kalite dengeli, fiyatlar başkenttekinden biraz daha yüksek. Bütçe hesabı yapıyorsanız öğle yemeğini Tiflis'e bırakmak daha mantıklı.
Ufak tefek şeyler. Yanınıza nakit lari almak daha iyi: otopark, mumlar, sokaktaki çurçhela bozuk parayla daha rahat ödeniyor. Suyu aşağıda alın, Cvari'nin alanında dükkân yok.
Gitmeye değer mi
İki bin beş yüz yıllık tarih, XI. yüzyıldan kalma taş, dağdan iki nehrin birleştiği yere manzara ve bir manastır avlusunun sessizliği; hepsi gürültülü başkente yarım saat mesafede. Yarım gün, asgari lojistik, güçlü bir izlenim. Arabanız ve boş bir sabahınız varsa gitmeye değer.
