Mtsheta'da Cvari Manastırı: tarih, nasıl gidilir ve neler görülür

Cvari Manastırı, Kura ile Aragvi'nin birleştiği yerin üzerinde bir dağın zirvesinde, Tiflis'in 20 kilometre kuzeyinde duruyor. Kilise VI. ve VII. yüzyılların sınırında yapılmış, giriş ücretsiz, Tiflis merkezinden yol 25-30 dakika sürüyor. Dağa toplu taşıma çıkmıyor: yukarıya ya taksiyle ya da kendi arabanızla çıkıyorsunuz.

Cvari nedir ve bu yer neden bu kadar önemli

"Cvari" Gürcüceden çevrildiğinde "Haç" demek ve bu ad, yerin özünü her tariften daha iyi anlatıyor. Manastır, Mtsheta'nın hemen dışında, deniz seviyesinden 656 metre yükseklikteki Cvari Dağı'nın zirvesinde bulunuyor. Buradan Gürcistan'ın her rehberinde yer alan manzara açılıyor: dağın tam altında iki nehir, Kura ile Aragvi, birleşiyor. Bu birleşmeyi çıplak gözle ayırt edebiliyorsunuz, çünkü iki nehrin suları uzun süre karışmıyor. Yaz sonu ve sonbaharda sınır daha keskin, ilkbaharda sular bulanıkken fark neredeyse kayboluyor.

Seyir alanında hemen her gün rüzgâr var ve aşağıdaki Mtsheta ile arasındaki fark gerçek: yukarısı belirgin biçimde daha serin, özellikle akşama doğru. İnce bir rüzgârlık ağustosta bile çantada yer kaplamaya değiyor.

Mihail Lermontov "Mtsıri" manzumesine tam bu manzarayla başlıyor:

Orada, Aragvi ile Kura'nın suları iki kız kardeş gibi sarmaş dolaş olup çağıldadığı yerde, bir manastır vardı...

Şairin hangi manastırı kastettiği hâlâ tartışılıyor ve çoğunlukla aşağıda, Mtsheta'daki kiliseler işaret ediliyor. Manzumenin açıldığı manzara ise tam olarak bu dağdan görünen manzara.

Manastırın tarihi: ahşap haçtan UNESCO'ya

Cvari'nin tarihi IV. yüzyılda, Gürcistan'ın aydınlatıcısı sayılan Azize Nino'nun bu dağa ahşap bir haç dikmesiyle başlıyor. Rivayete göre Gürcü Kralı Mirian ile Kraliçe Nana bu olaydan sonra Hristiyanlığı kabul etmiş ve Kartli dünyanın en erken Hristiyan krallıklarından biri olmuş. Kesin tarih konusunda kaynaklar anlaşmıyor: 317 ile 337 arasında farklı yıllar veriliyor.

Haçın durduğu yer kutsal sayılmış. 545 yılına gelindiğinde dağda küçük bir kilise zaten vardı ve kalıntıları bugün de ana kilisenin yanında duruyor. 590-605 yılları arasında, Kartli hükümdarı Stepanoz I'in siparişiyle daha büyük kilise yapılmış, bugün gördüğümüz kilise de o. Mimarın adı tarihe geçmemiş, cephedeki yazıtlarda ise yapıyı yaptıranların adları duruyor. Mimari çözüm o kadar iyi çıkmış ki Cvari'nin tetrakonku, yüzyıllar boyunca Gürcü kilise mimarlığının ölçütü olmuş.

1994'te Cvari, Svetitshoveli ve Samtavro ile birlikte "Mtsheta'nın Tarihî Anıtları" adıyla UNESCO Dünya Mirası listesine girdi ve bu, listedeki ilk Gürcü alanı oldu. 2004'te taş erozyonu yüzünden Cvari, World Monuments Fund'ın tehlike altındaki 100 anıt listesine düştü, restorasyon çalışmalarının ardından 2007'de bu listeden çıkarıldı. Mtsheta bütününün ayrı bir hikâyesi var: 2009'dan 2016'ya kadar UNESCO'nun "tehlike altındaki miras" listesinde kaldı ve anıtların çevresindeki yapılaşmaya moratoryum getirildikten sonra listeden çıkarıldı.

Bugün Cvari faal bir Ortodoks manastırı. Ayinler düzenli yapılıyor ve yer hiç de bir müze gibi durmuyor.

Mimari: etkileyen sadelik

Kilise tetrakonk biçiminde yapılmış, yani dikdörtgenin içine yerleştirilmiş, dört apsisli bir haç. Yapının ölçüleri 22 metreye 18,4 metre, yüksekliği 25 metreye kadar çıkıyor. Duvarlar dışarıdan oymalı kabartmalar, motifler ve VII. yüzyıl yazıtlarıyla süslü.

İçerisi bilinçli biçimde yalın. Fresk yok: Gürcistan'da freskler Cvari'nin yapılmasından belirgin biçimde daha sonra üretilmeye başlanmış. Kilisenin ortasında taş bir kaidenin üzerinde büyük bir ahşap haç yükseliyor. Sol tarafta ölülerin anılması için bir köşe, sağda İveron Meryem Ana ikonası, girişin tam yanında da vaftiz havuzu var.

Mekân küçük. Dışarıdaki parlak ışıktan sonra gözün ayrıntıları seçmesi yarım dakika alıyor. Burada turist çok oluyor ama kilisenin içinde bu nedense hissedilmiyor.

Yakında neler görülür: tek günde Mtsheta

Cvari, bu bölgeye gitmenin tek nedeni değil. Dağın tam altında Gürcistan'ın eski başkenti ve ülkenin kesintisiz yerleşilmiş en eski şehirlerinden biri olan Mtsheta bulunuyor. Burada en az birkaç saat geçirmeye değiyor.

Svetitshoveli Katedrali, Gürcistan'ın başlıca Ortodoks kutsal yeri, Cvari ile birlikte UNESCO listesine giren XI. yüzyıldan bir patriklik katedrali. Efsaneye göre sunağının altında İsa'nın kutsal kaftanı yatıyor.

Samtavro Manastırı, Mtsheta'nın tam merkezinde IV-XI. yüzyıllardan bir kadınlar manastırı. Gürcistan'ın ilk Hristiyan kralı Mirian ile Kraliçe Nana'nın mezarları burada bulunuyor.

Eski şehir küçük ama atmosferi güçlü: dar sokaklar, taş evler, şarap ve çurçhela satan dükkânlar.

Vaktiniz ve isteğiniz varsa Tiflis'e dönüş yolunda Şiomgvime mağara manastırına uğrayabilirsiniz. Mtsheta'dan 10 kilometre kadar ötede, yol çıkmaz bir yol ve doğrudan manastırın önünde bitiyor. Turist de çok daha az.

Cvari Manastırı'na nasıl gidilir

Asıl pratik sorun şu: Cvari dağın üzerinde duruyor ve oraya toplu taşımayla çıkılmıyor. Didube metrosundan kalkan minibüsler sizi yalnızca Mtsheta'ya bırakıyor, bu 25-30 dakika ve 1-2 lari, yukarısı ayrı bir mesele. Yürüyerek çıkmak mümkün, tek yönde 40 dakika kadar süren dik bir serpantin. Yolda neredeyse hiç gölge yok ve temmuzda bunu ilk on dakikada anlıyorsunuz.

En uygun iki seçenek var:

Taksi. Mtsheta'da taksiciler, siz gezerken beklemek şartıyla gidiş dönüş için kabaca 20-30 lari öneriyor. Tiflis'ten 60-80 lari kadar, yine beklemeli. Kalabalık gidiyorsanız gayet kabul edilebilir. Fiyatlar yaklaşık, sezonda yükseliyor, tutarı binmeden önce konuşun.

Araç kiralama. Tiflis'ten Cvari'nin eteğindeki otoparka iyi bir yoldan 25-30 dakika sürüyor, manastıra çıkan serpantin asfalt ve sıradan bir binek arabayla gayet geçilebilir. Otopark büyük ve ücretsiz, arabadan girişe 2-4 dakika yürüyorsunuz. Arabayla tek güne Cvari, Mtsheta, Svetitshoveli ve isterseniz Şiomgvime rahat sığıyor. Uygun araçlara mydrive.club üzerinden bakabilirsiniz: Tiflis içinde ücretsiz teslimat, kilometre sınırı yok.

Pratik bilgiler

Adres: Cvari Dağı, Mtsheta, Gürcistan. Navigasyonda "Jvari Monastery" arayın, hemen bulunuyor.

Çalışma saatleri: manastır resmî bir program yayımlamıyor. Alan genelde sabah erkenden hava kararana kadar açık, kilisenin kendisine ise çoğunlukla 17.00-18.00'e kadar girilebiliyor. İçeriyi görmek istiyorsanız gündüz gelin.

Giriş: ücretsiz.

Kıyafet kuralı: her faal Ortodoks kilisesinde olduğu gibi, kadınların başını örtmesi ve etek ya da uzun pantolon giymesi gerekiyor. Örtüler ve etekler girişte duruyor, ücretsiz alınıp çıkışta bırakılıyor.

Hediyelikler: otoparkta satılıyor, çurçhela, şarap, ikonalar, magnetler. Manastırın içinde dükkân yok.

Tuvalet: otoparkın yanında küçük bir tuvalet var. Yıl boyunca çalışmıyor, bel bağlamamak daha iyi.

Ne kadar süre ayırmalı: manastırın kendisi için 40 dakikadan bir buçuk saate. Mtsheta ile birlikte en az yarım gün, daha iyisi bütün bir gün.

Yanınıza ne alın: su ve rüzgârlık. Tepe rüzgâra açık, yukarıda ise satın alabileceğiniz bir şey yok.

En iyi ne zaman gidilir

İlkbahar (nisan-mayıs) belki de en iyi zaman. Dağlar yeşil, hava ılıman, turist henüz çok fazla değil.

Yazın sıcak oluyor, Tiflis'te +35'i geçiyor. Sabah erken ya da gün batımına yakın gelin, ışık daha güzel ve insan daha az oluyor.

Sonbahar (eylül-ekim) üzüm bağlarının altın rengi, ılık akşamlar, yumuşak ışık. Fotoğraf için ideal.

Kışın manastır çalışıyor, turist neredeyse yok ve kar konusunda şanslıysanız manzara olağanüstü oluyor. Serpantindeki yol ayazda kaygan olabiliyor, araç kiralarken kış lastikli ya da dört çeker bir araba seçmeye değiyor. Yaz lastiğiyle bu yokuşa kışın çıkmak doğru değil.

Çıkmadan önce birkaç tavsiye

Hafta içi bir gün, sabah ya da akşama doğru gelin. Saat on bire doğru otopark tur otobüsleriyle doluyor, manastırın içi de sıkışık hâle geliyor.

Kilisenin kendisiyle yetinmeyin, alanı çepeçevre dolaşın. Vadi manzarası değişik noktalardan açılıyor ve her birinin kendi karakteri var.

Arabanız varsa aşağıda Mtsheta'da bir mola planlayın: aracı şehrin tarihî bölümünün yanına bırakın ve yürüyün. Mtsheta küçük, merkezi bir ila bir buçuk saatte geziliyor.

Suyu ve atıştırmalığı dağın eteğindeki otoparktaki tezgâhlardan alın. Yukarıda, manastırın alanında satan kimse yok.

Kısaca

Cvari, Gürcistan'ın ilk UNESCO alanının parçası ve iki nehrin birleşmesini yukarıdan görmenin en kolay yolu. Giriş ücretsiz, manastırın kendisi için bir saat yetiyor, Mtsheta ile birlikte ise Tiflis'e yarım saat mesafede dolu bir gün çıkıyor. Yukarı çıkmanın yolu taksi ya da kendi arabanız, çalışan üçüncü bir seçenek yok. Bu dağ neredeyse 1400 yıldır iki nehrin birleşmesine bakıyor. Onunla birlikte bakın.