Kaheti'de Nekresi Manastırı: Alazani Vadisi'nin üstündeki kadim manastır

İnsana herhangi bir turdan ya da müzeden başka türlü etki eden yerler var. Nekresi Manastırı tam olarak böyle bir yer. Uçsuz bucaksız Alazani Vadisi'nin üstündeki ormanlık bir tepede duruyor ve buraya çıktığınızda ilk hissettiğiniz şey tırmanış yorgunluğu değil, zamanın dışına düşmüş olmanın tuhaf duygusu. Aşağıda bağlar yeşeriyor, uzakta Kafkas sıradağları maviye çalıyor, hemen yanınızda ise bin beş yüz yıllık duvarlar var.

Nekresi geniş kitlelerce Mtsheta ya da Vardzia kadar tanınmıyor ama buraya gelmiş olanlar arasında kayıtsız kalan neredeyse yok. Burası, Gürcistan'ı turistik ambalajıyla değil canlı, gerçek, tarihle nefes alan hâliyle görmek isteyenler için.

Nekresi Manastırı nerede ve oraya nasıl gidilir

Manastır külliyesi Kaheti bölgesinin Kvareli belediyesinde, Kvareli şehrine 11 km, Telavi'ye 35 km kadar uzaklıkta. Tiflis'ten mesafe 130 km civarında.

Yön tarifi: Şilda köyü, Kvareli–Telavi yolundan manastıra sapak. GPS koordinatları: 41.972322, 45.760102.

En rahat ulaşım yolu kiralık arabayla. Bu sadece konfor tavsiyesi değil: Nekresi ana turistik güzergâhların dışında duruyor ve buraya toplu taşıma neredeyse hiç gitmiyor. Kvareli ile Telavi arasındaki minibüsler manastır sapağının önünden geçiyor ama indikten sonra yükselen bir toprak yolda 3 kilometre kadar yürümeniz gerekiyor; yaz sıcağında bu ciddi bir sınav. Kiralık araba meseleyi hemen çözüyor: dağın eteğine kadar geliyor, külliyenin idare binasının yanına park ediyorsunuz, sonrası yukarı doğru artık çok kısa ve keyifli bir yürüyüş.

Kiralamaya alternatif, Kvareli'den taksi; fiyatı görece uygun. Ama Kaheti'nin birkaç görülecek yerini bir günde dolaşmayı planlıyorsanız (ki burası bunun mümkün ve mantıklı olduğu bölge), araç kiralamak rotada tam özgürlük veriyor. Nekresi'nin yakınında Gremi kalesi (7 km), harika Alaverdi ve Signagi var, hepsini direksiyon başında tek güne toplamak kolay.

Önemli bir ayrıntı: sezonda arabalar sadece eteklerdeki polis noktasına kadar alınıyor. Zirveye doğru devamı yalnızca yürüyerek ya da 30–40 dakikada bir kalkan özel servis otobüsüyle. Hafta sonları otobüs çok daha sık kalkıyor ve ücreti sembolik.

Tarih: Kaheti Hristiyanlığının başladığı yer

Nekresi Manastırı Gürcistan'ın en eskilerinden biri. Tarihi, On Üç Asur Babası'ndan biri olan keşiş Nekresili Abibos'un (Aviv ya da Abo olarak da biliniyor) Kaheti'ye geldiği VI. yüzyılda başlıyor. Suriye'den gelen bu on üç misyoner ülkenin dört bir yanına dağılıp manevi ve kültürel merkeze dönüşecek manastırlar kurarak Gürcü manastır hayatının temelini attı.

Abibos'un Alazani Vadisi'nin üstündeki tam bu dağı seçmesi tesadüf değil. Aşağıda Kaheti'nin en önemli merkezlerinden biri olan büyük Nekresi şehri kaynıyordu. Manastırın onun manevi kalbi olması gerekiyordu. Abibos piskopos olunca ikametgâhı buraya taşındı. Manastır birkaç yüzyıl boyunca bütün bölgenin kültürel ve dinî merkezi olarak kaldı: burada ilahiyat okundu, el yazmaları çoğaltıldı, şarap yapıldı.

Keşiş Abibos tarihe sadece manastırın kurucusu olarak değil, şehit olarak da geçti. Rivayete göre Pers yayılmasıyla birlikte bölgeye yayılan Zerdüşt etkisiyle mücadele etti ve bir gün Zerdüştlerin kutsal ateşini herkesin gözü önünde suyla söndürdü. Bunun üzerine yakalanıp idam edildi.

O günden sonra manastır çok şey gördü: düşman akınları, yağmalar, uzun terk edilmişlik dönemleri. SSCB'nin dağılmasından sonra manastır yeniden faaliyete geçti, 2000 yılında burada manastır hayatı yeniden başladı.

Bir zamanlar dağın eteğinde duran Nekresi şehrine gelince, o yok oldu. Geriye sadece manastır duvarlarının yüksekliğinden iyi görünen kalıntılar kaldı.

Neler görülür: külliyenin mimarisi ve yapıları

Manastır külliyesi alan olarak büyük değil ama içindeki her yapı tarihin ayrı bir sayfası. Ziyarete açık bölge, farklı dönemlerde yapılmış beş yapıyı kapsıyor.

Vaftizci Yahya Kilisesi (IV. yüzyıl), külliyenin en eski yapısı ve bazı kaynaklara göre Gürcistan'ın en eski kiliselerinden biri. Dışarıdan minicik ve neredeyse göze çarpmıyor: kaba taştan küçük, dikdörtgen bir hacim. İçeride hiç duvar resmi yok, sadece yontulmuş çıplak taş, duvarlarda birkaç ikona ve bir şamdan var. Buradaki çilecilik mutlak ve yerin güçlü bir izlenim bırakması tam bu yüzden.

Meryem Ana Kilisesi (VIII. yüzyıl), üç nefli bazilika biçiminde yapılmış ana manastır kilisesi. Yahya Kilisesi'nin aksine burada freskler ve duvar resimleri korunmuş, bu yörede Gürcü resminin en erken örnekleri. Bazı fresklerde eski tasvirlerin üzerinde Sovyet döneminde kazınmış yazılar görünüyor. İçeride stasidia denen, Yunanistan, Kıbrıs ve Bulgaristan'ın Ortodoks kiliselerine özgü, Gürcü kiliselerinde ise son derece ender rastlanan özel ahşap koltuklar bulunuyor.

“Kare Kilise” (IX. yüzyıl), neredeyse kare planlı küçük bir kilise, ortaçağ Gürcü mimarisinin tipik bir örneği.

Kule (XVI. yüzyıl), manastırın huzursuz zamanlarda sık sık tahkim edilmiş bir sığınağa dönüştüğünü hatırlatan savunma yapısı.

Piskopos sarayı, bugün ikonalar ve İncil temalı tablolarla küçük bir sergi salonu işlevi görüyor.

Marani (şarap mahzeni), zemininde kvevri çukurları olan açık bir galeri; kvevri, Gürcü keşişlerin şarap dinlendirdiği geleneksel toprak küp. Kaheti'de yüzyıllardır süren manastır şarapçılığı geleneğinin canlı tanığı.

Domuz efsanesi ayrıca anılmayı hak ediyor. Bir keresinde Müslüman saldırısı sırasında keşişler kapıdan dışarı bir domuz sürüsü salmış ve saldıranlar geri çekilmiş. O günden beri Nekresi'de domuzlar manastırı kurtaran hayvanlar sayılıyor.

Dağdan manzara: yukarı çıkmaya bunun için değer

Nekresi'ye sırf manzara için gelseniz bile pişman olmuyorsunuz. Manastır tepesinin yüksekliğinden önünüzde Kaheti'nin belki de en güzel panoramalarından biri açılıyor: Alazani Vadisi'nin sonsuz bağları, derli toplu köyler, ufukta da Kafkas sıradağlarının kolları. Havanın açık olduğu günlerde çok uzağı görüyorsunuz. Sabahın erken saatinde vadi süt gibi bir pusun içinde yatıyor, öğle vakti yeşille parlıyor, gün batımında ise sıcak bir altın rengiyle yanıyor.

Burayı sonsuza kadar fotoğraflamak istiyorsunuz. Aynı anda da sadece durup bakmak.

Pratik bilgiler

Çalışma saatleri: 10.00 ile 19.00 arası.

Giriş: ücretsiz.

Kıyafet: manastır faal. Kadınlara başlarını örtmeleri ve etek giymeleri öneriliyor (yanınızda örtü getirebilirsiniz). Bütün ziyaretçilerin omuzları ve dizleri kapalı olmalı.

Fotoğraf: açık alanda serbest. Kiliselerin içinde keşişlere sorun.

Gezme süresi: yürüyerek gidiyorsanız çıkış ve inişle birlikte 1–2 saat. Arabayla aşağıdaki otoparka kadar gelip servisle zirveye çıkarsanız bir saat kadar.

Ne zaman gitmeli: en iyi zaman ilkbahar (nisan–mayıs) ve sonbahar (eylül–ekim). Yazın sıcak oluyor, öğle vakti yürüyerek çıkmak zor. Kışın yol zor geçilebilir hâle gelebiliyor.

Yanınıza ne almalı: su, rahat ayakkabı, güneşe karşı şapka.

Nekresi ve komşu görülecek yerler: Kaheti'de bir gün

Nekresi Manastırı'nı doğu Kaheti rotasına eklemek kolay. Birkaç kilometre ötede bölgenin bir başka incisi, XVI. yüzyıldan kalma Gremi kale-şatosu var. Biraz ileride ünlü “Kindzmarauli” şarap fabrikası ve kayanın içindeki manzaralı tüneliyle Kvareli şehri. Telavi yönünde ise Gürcistan'ın en büyük katedrallerinden biri olan Alaverdi Manastırı.

Bütün bunları kiralık arabayla tek günde dolaşmak mantıklı. Tam bu biçim, minibüs tarifesine bağlı kalmamayı ve her yerde ne kadar vakit geçireceğinizi kendinizin seçmesini sağlıyor. Kaheti'de yollar iyi, şehir dışında trafik az, yol boyunca uzanan manzaralar ise tek başına yolculuğa değer.

Nekresi, atmosferini aktaracak biçimde anlatması zor bir yer. Bir kez bu dağa çıkmak, uçurumun kenarında durmak, aşağıya vadiye bakmak ve anlamak daha kolay: Gürcistan'a işte bunun için geliniyor.