Kaheti'de Nekresi Manastırı: Alazani Vadisi'nin üstündeki kadim manastır

Nekresi Manastırı, Alazani Vadisi'ne bakan ormanlık bir tepenin üzerinde durur. Yukarı çıktığınızda ilk fark ettiğiniz şey yorgunluk değil, sessizlik ve burada zamanın daha yavaş aktığı hissidir. Aşağıda bağlar yeşillenir, uzakta Kafkas sıradağları maviye çalar, hemen yanınızda ise bin beş yüz yıllık duvarlar yükselir.

Nekresi, Mtskheta ya da Vardzia kadar tanınmaz, ama buradan kayıtsız ayrılan pek olmaz. Turistik ambalajı olmayan, tarihi canlı hissedilen ve hâlâ faal bir manastırın bulunduğu Gürcistan'ı merak edenlere göre bir yer.

Nekresi Manastırı nerede ve nasıl gidilir

Manastır kompleksi Kaheti bölgesinin Kvareli belediyesinde, Kvareli kasabasına yaklaşık 11 km, Telavi'ye 35 km uzaklıktadır. Tiflis'ten mesafe yaklaşık 130 km.

Yön tarifi: Şilda köyü, Kvareli–Telavi yolundan manastıra ayrılan sapak. GPS koordinatları: 41.972322, 45.760102.

Buraya gitmenin en rahat yolu kiralık araba. Mesele yalnızca konfor değil: Nekresi ana turist rotalarının dışında kalıyor ve toplu taşıma buraya neredeyse hiç gelmiyor. Kvareli ile Telavi arasında çalışan minibüsler manastır sapağının önünden geçer, ama indikten sonra baştan sona yokuş çıkan toprak yolda yaklaşık 3 kilometre yürümeniz gerekir. Yaz sıcağında bu ciddi bir sınav. Kiralık arabayla sorun hemen çözülür: dağın eteğine kadar gidip kompleksin yönetim binasının yanına park edersiniz, geriye yukarı doğru kısa ve keyifli bir yürüyüş kalır.

Araba kiralamanın alternatifi Kvareli'den taksi, görece ucuz. Ama tek günde Kaheti'nin birkaç görülecek yerini gezmek istiyorsanız (burada bu gayet mümkün), araba rotada tam özgürlük sağlar. Nekresi'nin yakınında Gremi kalesi (7 km), harika Alaverdi ve Sighnaghi var, hepsini direksiyon başında tek bir güne sığdırmak kolay.

Önemli bir ayrıntı: sezonda arabalar yalnızca dağın eteğindeki polis noktasına kadar girebiliyor. Oradan zirveye yürüyerek ya da 30–40 dakikada bir kalkan özel servis otobüsüyle çıkabilirsiniz (hafta sonları çok daha sık). Bu otobüsle çıkışın ücreti sembolik.

Tarih: Kaheti'de Hristiyanlığın başladığı yer

Nekresi Manastırı Gürcistan'ın en eskilerinden biri. Hikâyesi, VI. yüzyılda On Üç Asurlu Baba'dan biri olan keşiş Nekresili Abibos'un (Aviv ya da Abo olarak da bilinir) Kaheti'ye gelmesiyle başlar. Suriye'den gelen bu on üç misyoner Gürcü manastır geleneğinin kurucuları oldu: ülkenin dört bir yanına dağılıp manevi ve kültürel merkezlere dönüşen manastırlar kurdular.

Abibos, Alazani Vadisi'ne bakan bu dağı tesadüfen seçmedi. Aşağıda Kaheti'nin en önemli merkezlerinden biri olan büyük ve hareketli Nekresi şehri vardı, manastır da onun manevi kalbi olacaktı. Abibos piskopos olduğunda makamı burası oldu. Manastır birkaç yüzyıl boyunca bütün bölgenin kültürel ve dinî merkezi olarak kaldı: burada ilahiyat okunur, el yazmaları çoğaltılır, şarap yapılırdı.

Abibos tarihe manastırın kurucusu olarak ve aynı zamanda bir şehit olarak geçti. Rivayete göre, Pers yayılmasıyla birlikte bölgeye yayılan Zerdüşt etkisine karşı mücadele etti ve bir gün Zerdüştlerin kutsal ateşini herkesin gözü önünde suyla söndürdü. Bu yüzden yakalanıp idam edildi.

O günden bu yana manastır çok şey yaşadı: düşman akınları, yağmalar, uzun terk edilmişlik dönemleri. SSCB'nin dağılmasından sonra yeniden faal hâle geldi ve 2000 yılında burada manastır hayatı yeniden başladı.

Bir zamanlar dağın eteğinde duran Nekresi şehrinin kendisi ise yok oldu. Geriye yalnızca manastır duvarlarının yüksekliğinden rahatça görülen kalıntılar kaldı.

Neler görülür: kompleksin mimarisi ve yapıları

Manastır kompleksi alan olarak küçük, ama içindeki her yapının kendi hikâyesi var. Ziyarete açık bölümde farklı dönemlerde inşa edilmiş beş yapı bulunuyor.

Vaftizci Yahya Kilisesi (IV. yüzyıl): kompleksin en eski yapısı ve bazı kaynaklara göre Gürcistan'ın en eski kiliselerinden biri. Dışarıdan minicik ve neredeyse fark edilmeyecek kadar sade, kaba taştan küçük dikdörtgen bir kütle. İçeride resim yok, yalnızca çıplak yontma taş, duvarlarda birkaç ikona ve bir şamdan. Buradaki sadelik mutlak, mekânı bu kadar etkileyici kılan da tam olarak bu. Ben bu kilisenin önünden bir dakikada geçip gitmezdim: içinde biraz sessizce durmak istiyor insan.

Kutsal Meryem Ana Kilisesi (VIII. yüzyıl): manastırın ana kilisesi, üç nefli bir bazilika. Yahya Kilisesi'nden farklı olarak burada freskler ve duvar resimleri korunmuş, bunlar bu bölgedeki Gürcü resim sanatının en erken örnekleri. Bazı fresklerde kadim tasvirlerin üzerine Sovyet döneminde kazınmış yazılar görülüyor. İçeride stasidia denen özel ahşap oturaklar var; bunlar Yunanistan, Kıbrıs ve Bulgaristan'daki Ortodoks kiliselerine özgüdür ve Gürcü kiliselerinde son derece nadir görülür.

"Kare Kilise" (IX. yüzyıl): neredeyse kare planlı küçük bir kilise, ortaçağ Gürcü mimarisinin tipik bir örneği.

Kule (XVI. yüzyıl): huzursuz zamanlarda manastırın sık sık tahkimli bir sığınağa dönüştüğünü hatırlatan bir savunma yapısı.

Piskopos Sarayı: bugün ikonaların ve İncil konulu resimlerin sergilendiği küçük bir sergi salonu.

Marani (şarap mahzeni): zemininde Gürcü keşişlerin şarabı dinlendirdiği geleneksel toprak küpler, yani kvevriler için oyuklar bulunan açık bir galeri. Kaheti'deki yüzyıllık manastır şarapçılığı geleneğinin yaşayan bir tanığı.

Domuzlarla ilgili efsaneyi ayrıca anmak gerek. Rivayete göre bir gün Müslümanların saldırısı sırasında keşişler kapıdan bir domuz sürüsü salmışlar ve saldırganlar geri çekilmiş. O zamandan beri Nekresi'de domuzlar manastırı kurtaran hayvanlar olarak kabul edilir.

Dağdan manzara: tırmanmaya değer

Nekresi'ye yalnızca manzara için gelseniz bile pişman olmazsınız. Manastır tepesinden belki de Kaheti'nin en güzel panoramalarından biri açılır: Alazani Vadisi'nin uçsuz bucaksız bağları, derli toplu köyler ve ufukta Kafkas sıradağlarının uzantıları. Açık havada çok uzakları görebilirsiniz. Sabah erkenden vadi süt beyazı bir pusun içinde yatar, öğlen yemyeşil parlar, gün batımında sıcak bir altın rengiyle yanar. Bana en yakın gelen sabah pusu, vadinin içinden yeni yeni belirdiği o an.

Burayı durmadan fotoğraflamak istersiniz. Bir yandan da sadece durup bakmak.

Pratik bilgiler

Çalışma saatleri: 10:00–19:00.

Giriş: ücretsiz.

Kıyafet kuralı: manastır faal. Kadınlara başlarını örtmeleri ve etek giymeleri önerilir (yanınızda bir eşarp getirebilirsiniz). Tüm ziyaretçilerin omuzları ve dizleri kapalı olmalı.

Fotoğraf çekimi: açık alanda serbest. Kiliselerin içinde keşişlere sorun.

Gezi süresi: yürüyerek çıkıyorsanız iniş ve çıkışla birlikte 1–2 saat. Arabayla alt otoparka + servisle zirveye, yaklaşık bir saat.

Ne zaman gitmeli: ilkbahar (nisan–mayıs) ve sonbahar (eylül–ekim) en iyi zaman. Yazın sıcak olur, öğle saatlerinde yürüyerek çıkmak zordur. Kışın yol zor geçilir hâle gelebilir.

Yanınıza alın: su, rahat ayakkabı, güneşten korunmak için şapka. Yukarı servisle çıkacak olanlara bile su almalarını tavsiye ederim: zirveye yakın, güneşin altında ona çabuk ihtiyaç duyarsınız.

Nekresi ve yakındaki yerler: Kaheti'de bir gün

Nekresi Manastırı'nı doğu Kaheti rotasına eklemek kolay. Birkaç kilometre ötede bölgenin bir başka incisi, XVI. yüzyıldan kalma Gremi kale-sarayı var. Biraz daha ileride ünlü Kindzmarauli şarap fabrikası ve kayaya oyulmuş etkileyici tüneliyle Kvareli kasabası bulunuyor. Telavi yönünde ise Gürcistan'ın en büyük katedrallerinden biri olan Alaverdi Manastırı yükseliyor.

Bütün bunları kiralık arabayla tek günde gezmek mantıklı. Böylece minibüs saatlerine bağlı kalmaz, her yerde ne kadar vakit geçireceğinize kendiniz karar verirsiniz. Kaheti'de yollar iyi, şehir dışında trafik az, yol boyunca manzaralar da başlı başına yolculuğa değer.

Nekresi'nin atmosferini kelimelerle anlatmak zor. Bir kez bu dağa çıkıp uçurumun kenarında durmak ve uzun uzun aşağıya, vadiye bakmak daha kolay.