აბასთუმანი: ობსერვატორია, გოგირდის აბანოები და მთის ჰაერი

აბასთუმანი მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ ფერდობზე, 1300–1450 მეტრ სიმაღლეზე, ახალციხიდან 28 კმ-ში. თუ უცხოელი სტუმრები გაქვთ და საქართველოს ნაკლებად ცნობილი კუთხეების ჩვენება გინდათ, აბასთუმანი კარგი არჩევანია — მთის ჰაერი, გოგირდის წყლები და საბჭოთა პერიოდის ერთ-ერთი პირველი მაღალმთიანი ობსერვატორია, პლუს ხის არქიტექტურა, რომელიც XIX საუკუნეში რომანოვების ოჯახისთვის აშენდა.

როგორ მივხვდეთ აბასთუმანს

თბილისიდან აბასთუმანამდე დაახლოებით 230 კმ-ია, გზა ხაშურზე, ბორჯომსა და ახალციხეზე გადის და დაახლოებით 4 საათი სჭირდება. მთელ მარშრუტზე ასფალტია, ახალციხის მხრიდან სირთულეები არ არის.

სტუმრებთან ერთად რამდენიმე ვარიანტია:

• მარშრუტკა. თბილისიდან, დიდუბის სადგურიდან, ახალციხემდე დღეში რამდენჯერმე გადის (გზაში 3,5–4 საათი), შემდეგ საჭიროა გადმოჯდომა ადგილობრივ მარშრუტკაზე აბასთუმანამდე (კიდევ დაახლოებით 40 წუთი). გადაჯდომასთან ერთად მთელი გზა ნახევარ დღეზე იწელება — უცხოელ სტუმართან ეს ხშირად არასასურველია.
• ტაქსი ან ტრანსფერი. პირდაპირი ტრანსფერი თბილისიდან საშუალოდ 250–270 ლარი ჯდება მანქანაზე — სწრაფია, მაგრამ მარშრუტისა და გაჩერებების შეცვლა შეუძლებელია.
• ავტომობილის დაქირავება. საკუთარი (ან წაქირავებული) მანქანით მგზავრობა მოსახერხებელია იმდენად, რომ გზად თავისუფლად შეიძლება გაჩერება ბორჯომში ან ახალციხეში, ხოლო თავად აბასთუმანში მარტივად მისვლა ობსერვატორიამდე, გოგირდის აბანოებამდე და სანახაობარ წერტილებამდე, რომლებიც ხეობის სხვადასხვა ბოლოშია გაფანტული. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი ამ ობიექტებს შორის არ დადის, ხოლო ქვედა უბნიდან ფეხით სიარული ცალკეულ ობიექტამდე საათზე მეტს მოითხოვს.

კუტაისის მხრიდან, ბაღდათზე და ზეკარის უღელტეხილზე (2182 მ) გავლით, მანძილი მოკლეა, მაგრამ გზა მაღალგამწევი მანქანასა და გამოცდილებას მოითხოვს — უღელტეხილი გრუნტიანია და ცუდ ამინდში გაუვალიც კი ხდება. სტუმრებთან ერთად პირველი ვიზიტისას ახალციხის მხრიდან გავლა უფრო გამართლებულია.

საკურორტო ჰაერი — რატომ წარმოიშვა კურორტი სწორედ აქ

ოცხის ხეობა, სადაც აბასთუმანი დგას, მთებით არის დაცული ძლიერი ქარებისგან, ფერდობები კი წიწვოვანი ტყით — ფიჭვი, ნაძვი, სოჭი — არის დაფარული. სწორედ ზომიერმა სიმშრალემ და სტაბილურმა ტემპერატურამ განაპირობა კურორტის წარმოშობა: 1864 წლიდან ყოველ ზაფხულს აქ 200-ზე მეტი ადამიანის ტევადობის სამხედრო ჰოსპიტალი იხსნებოდა, ხოლო XIX საუკუნის ბოლოს აბასთუმანი უკვე ფილტვის დაავადებების სამკურნალო კლიმატურ კურორტად ითვლებოდა.

კურორტის ფუძემდებელია სამხედრო ექიმი ა. რემერტი — მისივე რჩევით, 1891 წელს აქ ტუბერკულოზის სამკურნალოდ ჩამოვიდა ცესარევიჩ გიორგი ალექსანდროვიჩი, ნიკოლოზ II-ის უმცროსი ძმა, და სიცოცხლის ბოლომდე აქ დარჩა. იმავე თვისებამ — ჰაერის მაღალმა გამჭვირვალობამ და ნისლის თითქმის სრულმა არარსებობამ — 1930-იან წლებში ექიმების ნაცვლად ასტრონომების ყურადღება მიიპყრო, და სწორედ ეს გახდა ობსერვატორიის აშენების მიზეზი. კარგ ამინდში აბასთუმანის ცალკეული წერტილებიდან შეშვეშმა თვალითაც კი ვენერას დანახვა შესაძლებელია — იშვიათი შემთხვევა, როცა საკურორტო და სამეცნიერო ინტერესი პრაქტიკულად ერთმანეთს ემთხვევა.

საბჭოთა პერიოდის სანატორიუმების ინფრასტრუქტურა დღეს დიდწილად მიტოვებულია, ამიტომ სამკურნალო პროგრამა წინასწარ ღირს დაზუსტება, ვიდრე ჩამოსვლისთანავე მისი მოთხოვნა.

ობსერვატორია — კურორტის ვიზიტ-ბარათი

აბასთუმანის ასტროფიზიკური ობსერვატორია 1932 წელს დაარსდა და საბჭოთა კავშირში პირველი მაღალმთიანი ობსერვატორია იყო. ისტორიული შენობა თავად დასახლებაშია, ხოლო სამუშაო კომპლექსი ტელესკოპებით მდებარეობს უფრო მაღლა — მთა კანობილზე, დაახლოებით 1650 მეტრზე, ტყეში სერპანტინის გავლით 5 კმ-ში.

საბაგირო თავდაპირველად პერსონალისთვის აშენდა და მათი ცვლის განრიგით მუშაობს, არა როგორც ტურისტული ატრაქციონი. ობსერვატორიამდე ასვლა უფრო მარტივია მანქანით ან ტაქსით — გზა გრუნტიანია, მაგრამ გასავლელი. ტერიტორიაზე მუზეუმი მუშაობს, ტარდება დღის და საღამოს ექსკურსიები ტელესკოპში ცის დათვალიერებით, თუმცა განრიგი ამინდსა და სარემონტო სამუშაოებზეა დამოკიდებული — სტუმრებთან ერთად წასვლამდე განრიგის დაზუსტება ღირს, თორემ ადგილზე მისვლა შეიძლება ამაო აღმოჩნდეს.

რომანოვების მემკვიდრეობა და ხის არქიტექტურა

ცესარევიჩის კვალდაკვალ დასახლებაში მოსკოვის არისტოკრატია გაჩნდა — მათ აქ საზაფხულო აგარაკები ააშენეს ხის მოჩუქურთმებული ვერანდებით, რომელთაგან ნაწილი დღემდეა შემორჩენილი, თუმცა ბევრს რესტავრაცია სჭირდება. არქიტექტურა საქართველოსთვის უჩვეულოა — ხის ფასადები და შემინული ტერასები უფრო პეტერბურგის მიდამოების აგარაკებს ჰგავს, ვიდრე სამცხე-ჯავახეთის მთის სოფლებს.

მთავარი არქიტექტურული ობიექტია წმინდა ალექსანდრე ნეველის ტაძარი, აშენებული 1896–1899 წლებში, შუა საუკუნეების ზარზმის მონასტრის ნიმუშზე. შიგნით — მიხეილ ნესტეროვის მიერ შესრულებული ფრესკები, მისი ეკლესიის ინტერიერის ერთ-ერთი იშვიათი შემორჩენილი ნიმუში რუსეთის ფარგლებს გარეთ. სასახლე, სადაც ცესარევიჩი ცხოვრობდა, ამჟამად მონასტერს ეკუთვნის და მონახულებისთვის დახურულია — გარედან მხოლოდ ფასადის ნახვაა შესაძლებელი.

დასახლების გარეუბანში, ბორცვზე, ნანგრევებია, რომლებსაც ადგილობრივები თამარის ციხეს უწოდებენ — მასთან ასასვლელად ფეხით ბილიკია.

გოგირდის აბანოები და მინერალური წყლები

აბასთუმანის თერმული წყალი სუსტად მინერალიზებულია, წყაროების ტემპერატურა 39-დან 48 გრადუს ცელსიუსამდე მერყეობს. თბილისისგან განსხვავებით, აქ დიდი აბანოების უბანი არ არის — საბალნეოლოგიო პროცედურები რამდენიმე მოქმედ სანატორიუმთან და ორიოდე ცალკეულ პატარა აუზთანაა თავმოყრილი. ფორმატი უფრო სამკურნალოა, ვიდრე ტურისტული — გათვლილია რამდენიმე დღიან ყოფნაზე, ვიდრე ერთჯერად გავლაზე.

ტყე, ბილიკები და ეროვნული პარკი

აბასთუმანი ესაზღვრება ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნულ პარკს. დასახლებიდან დაახლოებით 30 კმ მარკირებული საფეხმავლო ბილიკი გადის — მოკლე წრიული სეირნობებიდან დღიან ლაშქრობებამდე ობსერვატორიისკენ ბორცვების გავლით ან დასახლების გარეუბანში მდებარე ნანგრევებამდე.

მოსანახულებლად საუკეთესო სეზონია გვიან გაზაფხულიდან ადრეულ შემოდგომამდე — მაისში ფიჭვები ყვავის, რაც ტყისთვის დამახასიათებელ ფისოვან სურნელს აძლიერებს, ხოლო ზამთარში ცალკეული ბილიკები და გრუნტიანი გზები თოვლის გამო იკეტება.

რაც ღირს იცოდეთ სტუმრებთან ერთად

აბასთუმანი ერთდღიანი გასეირნებისთვის არ არის განკუთვნილი — ობსერვატორია, ტაძარი და თერმული წყლები ხეობის სხვადასხვა წერტილშია გაფანტული, მათ შორის საზოგადოებრივი ტრანსპორტი არ დადის. თბილისიდან 4-საათიანი გზა უკეთესად შეესაბამება ბორჯომში ან ახალციხეში გაჩერებას, ვიდრე იმავე დღეს უკან დაბრუნებას. საკურორტო ჰაერი მარკეტინგული ფრაზა კი არა, ისტორიული ფაქტია — სწორედ ამის გამო იქცა დასახლება კურორტად თითქმის 150 წლის წინ. ავტომობილით მგზავრობა სწორედ იმ ნაწილს აადვილებს, სადაც სტუმრები ყველაზე ხშირად იბნევიან — გადაადგილებას თავად აბასთუმანის შიგნით, სადაც ობიექტებს შორის მანძილი რუკაზე მოჩვენებულზე გაცილებით მეტია.