ახალციხე და რაბათის ციხე: რა ვნახოთ, სად გავათიოთ ღამე და როგორ მივიდეთ

ახალციხე თითქმის ყველასთვის გადასაჯდომი პუნქტის როლში ხვდება: აქ ფეხების გასამართავად უხვევენ ვარძიისკენ მიმავალ გზაზე, ციხეს პარკინგის მხრიდან იღებენ და მიდიან. ჩვენც პირველად ზუსტად ასე ჩავუარეთ — შემდეგ კი ცალკე დავბრუნდით, უკვე ღამისთევით, რადგან ერთი მარტივი რამ გავიგეთ: ვარძია, საფარა, ზარზმა და ბორჯომი ისეა მთებში მიმოფანტული, რომ მათ შორის მოსახერხებელი წერტილი ზუსტად ერთია — და ეს ახალციხეა.

ქალაქი პატარაა, თხუთმეტიოდე ათასი მოსახლით, სამცხე-ჯავახეთის ადმინისტრაციული ცენტრი. დგას ისეთ სიმაღლეზე, სადაც ზაფხულის საღამოს უკვე ჟაკეტი გჭირდება, სახურავებს ზემოთ კი განათებული ციხე ჰკიდია — ძველი ქალაქის ნახევრის ზომის. მარტო ქუჩებში სასეირნოდ აქ ჩამოსვლა არ ღირს — სამაგიეროდ იმის გამო, რაც ირგვლივ ერთი საათის რადიუსშია, ძალიან ღირს.

რაბათის ციხე: ბილეთები, დათვალიერება და პატიოსანი შეხედვა

რაბათი საინფორმაციო დაფით მონიშნული ნანგრევები არ არის. ეს არის შუა საუკუნეების კედლებით შემოზღუდული უბანი დაახლოებით 7 ჰექტარზე, რომლის შიგნითაც ცხოვრობენ, კაფეები მუშაობს და ნომრებს აქირავებენ. პირველი სიმაგრეები აქ IX საუკუნეშივე გაჩნდა, დღევანდელი სახე კი 2012 წლის რეკონსტრუქციის შედეგია — 34 მილიონი ლარის ღირებულების.

ტერიტორია ორ ნაწილად იყოფა.

ქვედა ციხე — შესვლა თავისუფალია. სასტუმრო, რესტორნები, სუვენირების დახლები, ვენახი, გასწორებული ქვაფენილი. ატმოსფერო უფრო საკურორტოა, ვიდრე ისტორიული, სამაგიეროდ სწორედ აქედან იშლება ზედა ნაწილის საუკეთესო რაკურსი.

ზედა ციხე — 7 ლარი, ბილეთს ქვედა ნაწილის მთავარ კარიბჭესთან ყიდულობენ. შიგნით ჯაყელების ციხე (XIII საუკუნე), ოქროსგუმბათებიანი აჰმედიეს მეჩეთი (XVI საუკუნე, ოსმალური პერიოდი), წმინდა მარინეს ქრისტიანული ეკლესია, სამცხე-ჯავახეთის მხარის მუზეუმი და ფაშის სამარხია. ციხის სახურავიდან მთელ კომპლექსსა და ველზე გაშლილ ქალაქზე პანორამა იშლება — სწორედ იქ ხვდებით, რატომ ააგეს ციხე კონკრეტულად აქ.

ახლა კი პატიოსნად იმ პრეტენზიაზე, რომელსაც რაბათს ყველაზე ხშირად უყენებენ: ის ახლადნაშენს ჰგავს. წყობის ნაკერები სწორია, გაზონები გაკრეჭილი, ადგილ-ადგილ ისეთი შეგრძნებაა, თითქოს ისტორიული სერიალის დეკორაციაა. თუ ავთენტურობისთვის ჩამოხვედით, სადაც ქვას XIII საუკუნეში ხელით ეხებოდნენ, რაბათი გაგაცრუებთ და სჯობს პირდაპირ ზარზმაში ან საფარაში წახვიდეთ. მაგრამ თუ კომპლექსს ისე მიიღებთ, როგორიც არის — ძალიან დიდი, ძალიან მთლიანი, მეჩეთითა და ეკლესიით ერთმანეთისგან ორას მეტრში — მაშინ ის საათნახევარ-ორ საათს მარტივად გიჭერთ. მუსლიმური და ქრისტიანული შრეები აქ მუზეუმის მეზობელი დარბაზები კი არა, ფაქტობრივად ერთი ეზოს მეზობლები არიან, და ეს სამცხე-ჯავახეთზე ნებისმიერ საინფორმაციო სტენდზე მეტს ამბობს.

ორივე ნაწილზე საათნახევარი-ორი საათი ჩადეთ. საღამოს კედლებს ანათებენ, და თუ ქალაქში ათევთ ღამეს — მზის ჩასვლის შემდეგ სეირნობა ცალკე ნახევარ საათს იმსახურებს: ხალხი თითქმის არ არის, შუქი თბილია, ციხე კი ბოლოს და ბოლოს აღარ გამოიყურება ახლადაშენებულად.

ახალციხე ბორჯომზე საგრძნობლად იაფია საცხოვრებლითა და საჭმელით. თუ რეგიონში რამდენიმე დღეს გეგმავთ, ბაზად აქ დგომა უფრო მოსახერხებელია, ბორჯომში კი ერთი დღით გახვიდეთ.

საფარა: ათი კილომეტრი, რომლის გამოც ღირს მეორე დღეზე დარჩენა

მოქმედი მამათა მონასტერი მთის ხეობაში, ახალციხის ცენტრიდან 10 კმ-ში, უძველესი ნაგებობები — X საუკუნისა. კილომეტრაჟით ეს არაფერია, შეგრძნებით — სულ სხვა მოგზაურობა.

გზა ვიწროა, ადგილ-ადგილ ციცაბო, ბოლო მონაკვეთი — გრუნტი. ჩვეულებრივი მსუბუქი ავტომობილითაც ნორმალურად ავალთ, ოღონდ ნელა: ათ კილომეტრზე ორმოციოდე წუთი ჩადეთ იმის გათვალისწინებით, რომ გაჩერებებს გააკეთებთ. სერპანტინზე შემხვედრის ასაცილებელი ადგილები არის, მაგრამ ისინი წინასწარ უნდა დაინახოთ.

ზემოთ ისეთი სიჩუმეა, როგორიც რაბათში განსაზღვრებით არ არსებობს. მონასტერი მოქმედია: წირვა-ლოცვა მიდის, ტურისტებს მშვიდად ხვდებიან, მაგრამ ეს მუზეუმი არ არის და შესაბამისადაც უნდა მოიქცეთ — მხრები, მუხლები, ტაძარში ნებართვის გარეშე გადაღება არა. ჩვენ დილის ათ საათზე მივედით და ოციოდე წუთი მარტო ვიყავით, თუ არ ჩავთვლით ბერს, რომელიც ეზოს გვიდა. აღდგენილი ციხის შემდეგ კონტრასტი თითქმის ფიზიკურია: მუქი ქვა, ფრესკები, ცვილის სუნი და ტყე ხეობის ორივე მხარეს.

რა არის კიდევ ახლოს

ახალციხის მთავარი სიმდიდრე თავად ქალაქში კი არა, სამოცკილომეტრიან რადიუსშია:

• ვარძია — XII საუკუნის გამოქვაბულთა მონასტერ-ქალაქი მტკვრის ზემოთ, კლდეში. 62 კმ, ერთ მხარეს დაახლოებით საათნახევარი, ასფალტი მთელ გზაზე. გზად დგას ხერთვისი — ციხე პირდაპირ მდინარეების შესართავთან, ოცწუთიანი გაჩერება და მარშრუტის ერთ-ერთი საუკეთესო კადრი.
• ბორჯომი — 48 კმ, საათის სავალი. ბიუვეტები, პარკი, გვერდით ეროვნული პარკი.
• ზარზმის მონასტერი — დაახლოებით 35 კმ ადიგენის გავლით. IX–XIV საუკუნეების ფრესკები და პრაქტიკულად ნული ტურისტი.
• აბასთუმანი — 28 კმ, ყოფილი კლიმატური კურორტი მთაზე ობსერვატორიით. კარგი ვარიანტი ნახევარ დღეზე, თუ ვარძია უკვე გინახავთ.

როგორ მივიდეთ: გზები და რა ხდება მათზე

ახალციხე იმ ქალაქთაგანია, სადაც მარშრუტკები ფორმალურად დადის, მაგრამ ირგვლივ ყველაფერი საინტერესო მანქანის გარეშე დაკეტილია. რაბათის, საფარისა და ვარძიის ერთ-ორ დღეში მოცვა ისე, რომ განრიგს არ მოერგოთ, რეალურად მხოლოდ საკუთარი ან ნაქირავები მანქანითაა შესაძლებელი.

მანქანის დაქირავება ყველაზე მოსახერხებელი თბილისშია — იქ არჩევანი უფრო ფართოა, ადრე გამოსვლა და ციხის გახსნაზე მოსწრება კი სავსებით რეალურია. ავტომობილის შერჩევა და თბილისში მიტანით გაქირავების გაფორმება mydrive.club-ზე შეიძლება.

თბილისიდან

207 კმ, დაახლოებით 3 საათი გაჩერებების გარეშე.

მარშრუტი: ბათუმის ავტობანი (E60), შემდეგ მოხვევა გორისკენ, ხაშური, ბორჯომი და შემდგომ სამხრეთისკენ. საფარი მთელ სიგრძეზე კარგია, გზად კი პირდაპირ ტრასაზე დევს მცხეთა ჯვრის მონასტრით და გორი — თუ ადრე დაიძარით, ერთი გაჩერება დღეს არაფერს დააკლებს.

ყველაზე საინტერესო ბორჯომის შემდეგ იწყება. გზა ხეობიდან ღია პლატოზე ამოდის, ტყე მთავრდება და ირგვლივ შიშველი მაღალმთიანეთი ჩნდება — გრძელი ხედებითა და ძალიან შესამჩნევი გვერდითი ქარით. სატვირთოებსა და მიკროავტობუსებზე ეს ეტყობა, მსუბუქზე — უბრალოდ საჭე უფრო მაგრად დაიჭირეთ და ღია მონაკვეთებზე ქარის შემოტევებს ნუ გაუკვირდებით. გასაჩერებელი ჯიბეები საკმარისია და ერთი-ორი კადრი აქ აუცილებლად მოგინდებათ.

ბათუმიდან

~160 კმ, დაახლოებით 3 საათი.

მნიშვნელოვანი ნიუანსი: რუკა მოკლე გზას გაჩვენებთ გოდერძის უღელტეხილზე. არ ღირს. ხულოდან ასფალტი მთავრდება, შემდეგ ხრეში და სერპანტინია: ჩვეულებრივი მსუბუქით ეს ხანგრძლივი და არაკომფორტულია, ზამთარში კი უღელტეხილი დაკეტილია. სწორი მარშრუტი ქუთაისის გავლითაა: ბათუმი → ქუთაისი → ხაშური → ახალციხე, ტრასა E692, საფარი ნორმალური.

ქუთაისიდან

123 კმ, დაახლოებით 2 საათი — ყველაზე მოკლე ვარიანტი მსხვილი ქალაქებიდან. აბასთუმნის მიდამოებში სერპანტინიანი მთის მონაკვეთია: რთული არ არის, მაგრამ საშუალო სიჩქარე იქ საგრძნობლად ეცემა და ეს დროის გათვლაში უნდა ჩადოთ.

ბორჯომი → ახალციხე

48 კმ, დაახლოებით საათი. თუ ბორჯომიდან მოდიხართ — ეს სიტყვასიტყვით გზადაგზაა და ცალკე დღეს არ საჭიროებს.

ორდღიანი მარშრუტი თბილისიდან

ერთდღიანი ვარიანტი არსებობს — და ჩვენ პატიოსნად ცუდად მიგვაჩნია: ცხრა საათი აქტივობა ციხეში საათნახევრის გულისთვის. ერთდღიანი გასვლები თბილისიდან ახალციხის გარეშეც საკმარისია. ბევრად უკეთ ასე მუშაობს:

პირველი დღე. ადრე გამოსვლა, მოკლე გაჩერება ბორჯომში, სადილისთვის ახალციხე. რაბათი — საათნახევარი-ორი საათი. სასტუმროში შესვლა, ვახშამი ქალაქში, საღამოს სეირნობა განათებულ კედლებამდე.

მეორე დღე. დილით საფარა (2–3 საათი გზასთან ერთად), შემდეგ ხერთვისის გავლით ვარძიაში — იქ კიდევ ორი-სამი საათი. თბილისში დაბრუნება საღამოს ან მეორედ ღამისთევა, თუ შემდეგ ბორჯომისა და ბაკურიანის მხარეს მიდიხართ.

თუ რეგიონში მხოლოდ ერთი სრული დღე გაქვთ — აირჩიეთ რაბათი პლუს საფარა, ვარძია კი ცალკე მოგზაურობისთვის დატოვეთ. ერთ დღეში ორივეს ჩატევა შეიძლება სცადოთ, მაგრამ რბოლა გამოვა, ვარძიას კი რბოლა არ უყვარს.

პრაქტიკა

• პარკინგი რაბათთან — პირდაპირ კარიბჭის წინ, უფასო. დილით ადგილი ყოველთვის არის, სეზონზე შუადღისთვის კი უკვე ცოტაა.
• გასამართი სადგურები — Wissol, Lukoil, Gulf რეგულარულად გვხვდება ყველა მთავარ ტრასაზე, თავად ახალციხეში კი ქალაქის ფარგლებში რამდენიმე სადგურია. ვარძიისკენ გამგზავრებამდე აქ გაივსეთ: სამხრეთით ქსელი უფრო იშვიათდება. თუ საწვავის მარკებში ეჭვი გეპარებათ — ცალკე გვაქვს გარჩევა გასამართი სადგურების შესახებ საქართველოში.
• ვიზიტის საუკეთესო დრო — 10:00-მდე ან 16:00-ის შემდეგ: ჯგუფები ნაკლებია, სინათლე რბილია, ზაფხულში გრილა. დღის შუაში რაბათის ღია კედლებზე ჩრდილი საერთოდ არ არის.
• ზამთარში — რაბათი მთელი წელი ღიაა, გზები თბილისიდან და ბათუმიდან ქუთაისის გავლით გასავლელია. პროგნოზი მაინც შეამოწმეთ: ბორჯომის შემდეგ პლატოზე ხშირად ქარბუქობს.
• ნაღდი ფული — კაფეებსა და პატარა დუქნებში ბარათი ყოველთვის არ გადის, ჯიბეში ორიოდე ათეული ლარი ზედმეტი არ იქნება.

ღირს თუ არა წასვლა

ღირს — თუ ორმოც წუთზე არ ჩამოხვალთ. ახალციხე სილამაზეში ვარძიას ვერ ჯობნის და ატმოსფეროში ბორჯომს, მაგრამ საქართველოს ამ კუთხეში ის ერთადერთია, რომელიც ბაზად მუშაობს: აქედან ყველაფერი ერთი საათის ფარგლებშია, საცხოვრებელი მეზობლებზე იაფია, საღამოს კი გასასვლელი ადგილი მოიძებნება. ამ დროში რაბათი „ზედმეტად ახალი ციხიდან“ გასაგებ ამბად იქცევა ქალაქზე, სადაც მეჩეთი და ეკლესია ერთმანეთის ეზოში დგას.

და მთავარი, რის გამოც აქ ვბრუნდებოდით, ციხე კი არა, მისგან გამავალი გზაა: ათი კილომეტრი ხეობაში საფარამდე, სამოცი პლატოზე ვარძიამდე, ორმოცდარვა ბორჯომამდე. ეს ყველაფერი მხოლოდ მანქანით იკვრება. მასთან ერთად სამცხე-ჯავახეთი ორდღიან მარშრუტად ეწყობა; მის გარეშე — ექსკურსიების ნაკრებად, რომელთა შორისაც ლოდინი მოგიწევთ.