საქართველოს სამთო-სათხილამურო კურორტები: სად წავიდეთ და როგორ მივაღწიოთ

საქართველოში ოთხი სამთო-სათხილამურო მიმართულებაა, რომელიც ყურადღების ღირსია: გუდაური, ბაკურიანი, მესტია თეთნულდით და გოდერძი. თითოეულს თავისი სიმაღლე, ტრასების თავისი დონე და ზამთარში თავისი გზა აქვს, და სწორედ ეს უკანასკნელი უფრო ხშირად წყვეტს ბევრ რამეს, ვიდრე ფერდობების სიგრძე. მოგიყვები, რით განსხვავდებიან ისინი და რა უნდა იცოდე წინასწარ, თუ თავად გეგმავ მისვლას.

გუდაური: ყველაზე ახლოს და ყველაზე რთული რელიეფით

გუდაური თბილისიდან 120 კმ-ში მდებარეობს, საქართველოს სამხედრო გზაზე, და ეს ქვეყნის ყველაზე პოპულარული კურორტია. კურორტის სიმაღლე 2196 მეტრია, საბაგიროს ზედა წერტილი 3006 მეტრზე გაყავხართ, ტრასები ძირითადად წითელი და შავია, არის ტრასის გარე ფრირაიდიც გიდთან ერთად.

მანქანით გზა კარგ ამინდში 2–2,5 საათს გრძელდება. თოვის დროს დრო იწელება, რადგან ჯვრის უღელტეხილამდე მონაკვეთს რეგულარულად კეტავენ გასაწმენდად. პოლიცია ფასანაურთან აჩერებს მანქანების ნაკადს, თუ ზემოთ ქარბუქია, და კოლონა შეიძლება საათი ან მეტიც იდგეს.

ფასანაურის შემდეგ გზა სწრაფად იწყებს სიმაღლის მოკრებას, სერპანტინი მჭიდრო ხვეულებით მიდის, და 20–30 წუთიან ასვლაზე ტემპერატურა ფანჯრის მიღმა ათი გრადუსით ეცემა. გამათბობელს მანქანაში წინასწარ ვრთავ, და არა მაშინ, როცა საქარე მინა უკვე იყინება. გზად მოსახერხებელია ანანურში შესვლა — ციხე ზუსტად ტრასის გვერდით დგას და გაჩერება დროს თითქმის არ ჭამს.

გუდაურის ტრასები მათ უხდება, ვინც უკვე იდგა თხილამურებზე და ციცაბო დაშვება უნდა. დამწყებთათვის ცალკე ზონაა ქვედა სადგურთან, მაგრამ კურორტის დიდი ნაწილი საშუალო და გამოცდილ დონეზეა გათვლილი.

ბაკურიანი: რამდენიმე ცალკე ზონა და არა ერთი მთა

ბაკურიანი თბილისიდან 180 კმ-შია, გზა ბორჯომზე გადის და 2,5–3 საათს გრძელდება. ამ გზის ნაწილი, მონაკვეთი კვიშხეთი–ვალე, სავალდებულო ზამთრის საბურავებით სავალი ტრასების სიაშია, ამიტომ აქ ზაფხულის საბურავებით სვლა არ ღირს, უღელტეხილების გარეშეც.

კურორტს ხშირად ერთიან ზონად წარმოადგენენ, მაგრამ ეს ასე არ არის. ბაკურიანში სამი ცალკეული ზონაა ტრასებით და ისინი ერთმანეთს ფეხით სავალი გზებით არ უკავშირდება: დიდველი, მთავარი და ყველაზე მსხვილი ზონა თანამედროვე გონდოლათი; კოხტა, კურორტის ძველი ნაწილი დაბის ცენტრთან უფრო ახლოს, უფრო ციცაბო ფერდობებითა და კავკასიონის ქედის პანორამით; და მიტარბი (ზოგჯერ სახელწოდება ტატრაც გვხვდება), აღმოსავლეთით და უფრო მაღლა მდებარე ზონა, სადაც მანქანით ან ტაქსით მიდიან და არა სასტუმროდან ფეხით.

თუ ბაკურიანში საცხოვრებელს ჯავშნი, ღირს წინასწარ გაარკვიო, რომელ ზონასთან არის უფრო ახლოს: დიდველსა და კოხტას შორის მანქანით 10–15 წუთში მიხვალ ან ფეხითაც დაბაზე გაივლი, მაგრამ ფეხით სათხილამურო აღჭურვილობით ზამთრის გზაზე ეს უკვე მოუხერხებელია, მიტარბამდე კი ფეხით საერთოდ ვერ მიხვალ.

დიდველის სიმაღლე 1700 მეტრია, ტრასები უპირატესად ლურჯია უფრო ციცაბო მონაკვეთებით, არის ცალკე საბავშვო და სასწავლო ზონა შუა სადგურთან. სწორედ ამიტომ ბაკურიანს მთლიანობაში ბავშვიან ოჯახები ირჩევენ, მაგრამ კონკრეტულად სასწავლო ფერდობებისთვის დიდველში ჯობია წასვლა და არა კოხტაში ან მიტარბში, სადაც ტრასები უფრო მოკლეა და პირველი ცდისთვის ისე მოწყობილი არ არის.

პარკინგი უმეტეს სასტუმროსთან და თითოეული ზონის საბაგიროს ქვედა სადგურთანაა. დასვენების დღეებში მანქანებს პირდაპირ გზისპირზე აყენებენ, რადგან ორგანიზებული პარკინგები არ ჰყოფნით, ამიტომ ჯობია დილით მიხვიდე, ძირითად ნაკადამდე.

მესტია და თეთნულდი: ორი განსხვავებული კურორტი და არა ერთი

მესტიის რაიონში ორი ცალკე სამთო-სათხილამურო კურორტია და მათ ხშირად ერთმანეთში ურევენ. ჰაცვალი ფაქტობრივად ქალაქის ფარგლებშია: მესტიის ცენტრიდან საბაგიროს ქვედა სადგურამდე მანქანით 5–7 წუთია, ფეხითაც კი მიხვალ 30–40 წუთში, თუ აღჭურვილობას თან არ ათრევ.

მნიშვნელოვანი დეტალი ჰაცვალზე: იქ არსებითად ერთი მთავარი ტრასაა და ადვილად მისი დასახელება ძნელია, უფრო საშუალო დონეა. თხილამურებზე პირველი ცდისთვის კურორტი საუკეთესოდ არ გამოდგება, გავრცელებული აზრის საწინააღმდეგოდ. მარტივი მწვანე ფერდობები იქ შესამჩნევად ნაკლებია, ვიდრე თეთნულდზე, სადაც სწორედ არის უფრო ფლატე მონაკვეთები დამწყებთათვის ტრასის ქვედა ნაწილში.

თეთნულდი სულ სხვა ამბავია. კურორტი მესტიიდან დაახლოებით 17 კმ-ში მდებარეობს და იქ მისვლა მხოლოდ მანქანით შეიძლება, თეთნულდის მიმართულებით საზოგადოებრივი ტრანსპორტი ფაქტობრივად არ არის. გზა სოფელ ლაღამზე გადის, ზამთარში მას წმენდენ, მაგრამ ისე რეგულარულად არა, როგორც ჰაცვალის გზას, რადგან ტურისტების ნაკადი იქით ნაკლებია. მესტიაში ტაქსი არის, მაგრამ სწორედ თეთნულდზე მძღოლები ყოველთვის ხალისით არ მიდიან გზის მდგომარეობის გამო, განსაკუთრებით საღამოს.

ამ ვითარების გამო, თუ სწორედ თეთნულდზე მიდიხარ და არა უბრალოდ მესტიაში, როგორც ქალაქში, საკუთარი მანქანის ქონა კომფორტის საკითხი აღარ არის. მის გარეშე კურორტი ძნელად მისაწვდომი ხდება: ან სასტუმროსთან ტრანსფერზე წინასწარ უნდა შეთანხმდე, ან თანამგზავრებზე იმედი გქონდეს.

თავად მესტია ქვეყნის კურორტებს შორის ყველაზე შორსაა, თბილისიდან დაახლოებით 460 კმ-ში, და გზა გაჩერებებით 7–8 საათს გრძელდება. აზრი აქვს ქუთაისსა და ზუგდიდზე გავლას და არა სვანეთის მთის უღელტეხილებზე პირდაპირ, განსაკუთრებით ზამთარში.

თეთნულდი 3165 მეტრამდე ადის და გუდაურთან შედარებით ტურისტების ნაკლებ ნაკადს იკავებს, ნაწილობრივ ტრასების სიმაღლის გამო, ნაწილობრივ იმის გამო, რომ აქ მისვლა ფიზიკურად უფრო რთულია. საბაგიროსთან რიგები იქ თითქმის არ არის მაღალ სეზონზეც.

გზა ზუგდიდიდან მესტიამდე ხეობის გასწვრივ მიდის, ადგილ-ადგილ ბარიერების გარეშე, და ზამთარში მასზე ყინული შეიძლება იდოს მოწმენდილ ცაზეც, რადგან მზე კანიონის ვიწრო ნაწილში არ ხვდება. გზის ნაწილს ჩვეულებრივ მინიმალურ სიჩქარეზე გავდივარ უბრალოდ სიფრთხილის გამო და არა იმიტომ, რომ გზა ფორმალურად ითხოვს შეზღუდვას.

მესტიაში მოგზაურობისთვის აზრი აქვს სრულწამყვანიანი ავტომობილის ქირაობა განიხილო: თბილისიდან ქუთაისამდე ვაკე მონაკვეთზე განსხვავება არ არის, მაგრამ სვანეთთან მიახლოებისას და განსაკუთრებით თეთნულდის გზაზე სრული წამყვანი შესამჩნევად ამცირებს გაყინულ მონაკვეთზე ჩაფლობის რისკს. კლასის არჩევაზე უფრო დაწვრილებით — მასალაში ჯიპი თუ სედანი.

გოდერძი: ქირავნობის მანქანით იქ ვერ მიხვალ

გოდერძი აჭარის მთებში, ქალაქ ხულოსთან ახლოს მდებარეობს და ლოგისტიკის გამო ქვეყნის დანარჩენ კურორტებს შორის განსაკუთრებით დგას. დოკუმენტებით მანძილი თბილისიდან დაახლოებით 300 კმ-ია ახალციხესა და ამავე სახელწოდების უღელტეხილზე, მაგრამ ბოლო ზამთრების გამოცდილებით, ეს მონაკვეთი ახალციხის მხრიდან თოვლისგან ფაქტობრივად არ იწმინდება და მისი გავლით მარშრუტის დაგეგმვას აზრი არ აქვს. ერთადერთი მუშა ვარიანტი ზამთარში ბათუმის მხრიდანაა, ხულოზე გავლით, ეს დაახლოებით 100 კმ-ია და 2,5–3 საათი გზაში.

მთავარი, რაც წინასწარ უნდა იცოდე: ქირავნობის ავტომობილებით გოდერძზე სვლა არ შეიძლება. კომპანიები ამ მარშრუტს ხელშეკრულებაში პირდაპირ კრძალავენ, დაზღვევა მასზე არ მოქმედებს, და იქ ქირავნობის მანქანით მისვლის მცდელობა ნებისმიერ დაზიანებაზე სრულ პირად პასუხისმგებლობას ნიშნავს. ასე რომ, თუ სწორედ აქ სრიალს გეგმავ, ტრანსპორტის საკითხი ადგილობრივი ტრანსფერით, ბათუმიდან ან ხულოდან ტაქსით წყდება და არა საკუთარი ქირავნობის მანქანით. იმ ზონების ჩამონათვალი, სადაც პროკატი ჩვეულებრივ არ უშვებს, — სტატიაში რომელი რეგიონები ჯობია აუარო.

გზა ხულოდან თავად კურორტამდე ვიწროა, ადგილ-ადგილ ბარიერების გარეშე, ხეობის გასწვრივ მკვეთრი მოსახვევებით, ასვლის ნაწილი მჭიდრო სერპანტინით მიდის. ბოლო 20–25 კმ ზამთარში იმდენად შეიძლება იყოს თოვლით დაფარული, რომ მანქანა უახლოეს სოფელში უნდა დატოვო და შემდგომ თოვლმავალით აიდე.

კურორტი ახალგაზრდაა, ინფრასტრუქტურა და ტრასების ქსელი ჯერ კიდევ იზრდება, ამიტომ ტურისტების ნაკადი იქ შესამჩნევად ნაკლებია, ვიდრე გუდაურში. საბაზო სადგურის სიმაღლე დაახლოებით 2025 მეტრია, ტრასები 2600 მეტრზე მაღლა ადის, თოვლი უფრო დიდხანს და უფრო მშრალი ჩერდება სიმაღლისა და აჭარის კლიმატის ხარჯზე, აქედან მოდის ფრირაიდისა და ხელუხლებელი თოვლის ადგილის რეპუტაცია.

კურორტის გარშემო ინფრასტრუქტურა ჯერ მცირეა: რამდენიმე სასტუმრო სახლი, კაფეების შეზღუდული არჩევანი, ბანკომატები თითქმის არ არის. ნაღდი ფული ჯობია მარაგით ჯერ ბათუმში აიღო და არა ადგილზე იმედი გქონდეს.

საჭიროა თუ არა ზამთრის საბურავები საქართველოს სამთო-სათხილამურო კურორტზე მოგზაურობისთვის?

დიახ, ზამთრის საბურავები სავალდებულოა 1 დეკემბრიდან 1 მარტამდე სამთო-სათხილამურო კურორტებამდე მიმავალი გზების რამდენიმე მონაკვეთზე: საქართველოს სამხედრო გზაზე, სვანეთის მარშრუტზე და ხაშური–ახალციხის გზაზე, რომლითაც ბაკურიანში მიდიან. მოთხოვნა მთავრობის დადგენილებით არის განმტკიცებული და არა უბრალო რეკომენდაცია: შეუსაბამობისთვის 100 ლარის ჯარიმა და მართვის მოწმობიდან ქულების ჩამოწერა ემუქრება.

ავტომობილის დაქირავებისას mydrive.club-ზე ზამთრის სეზონის მანქანები უკვე საჭირო საბურავებითაა აღჭურვილი — ეს ჯავშნის ეტაპზე ღირს გადაამოწმო, თუ მოგზაურობა სწორედ მთაშია დაგეგმილი და არა ქვეყნის ვაკე ნაწილში. გამგზავრებამდე გამოგადგება ზოგადი მთის მოგზაურობის ჩეკლისტიც.

როგორ მივაღწიოთ: მარშრუტების შედარება

თუ დრო ერთი დღით არის შეზღუდული, რეალურია მხოლოდ გუდაურში მოგზაურობა: მისვლა, რამდენიმე საათი სრიალი და დაბრუნება თბილისში ბნელის ჩამოწოლამდე. ბაკურიანსაც მოასწრებ ერთ დღეში, მაგრამ ტრასაზე დროის ნაკლები მარაგით. მესტიასა და გოდერძს ერთ დღეში ვერ დაძლევ: ორივე მიმართულება მინიმუმ ორ ღამეს მოითხოვს.

რა წავიღოთ მანქანაში

• ჯაჭვები საბურავებზე, მაშინაც კი, თუ მანქანას ზამთრის საბურავები აქვს. საქართველოს სამხედრო გზაზე მათ ზოგჯერ იძულებით ითხოვენ დამონტაჟებას კონკრეტულ მონაკვეთზე უღელტეხილამდე.
• ნაღდი ქართული ლარი. სვანეთისა და აჭარის მიმართულებით გზაზე ბენზინგასამართ სადგურებსა და პატარა კაფეებში ბარათებს ყველგან არ იღებენ.
• პაუერბანკი ტელეფონისთვის. კავშირი ჯვრის უღელტეხილზე და მესტიის წინ ხეობაში 15–20 წუთით ქრება და ნავიგატორი ამ მომენტში უსარგებლოა.
• თბილი ფეხსაცმელი გაჩერებებისთვის. ასფალტი უღელტეხილთან სანახაობრივ ბაქნებზე უფრო ადრე იყინება, ვიდრე თავად გზა.

ღირს თუ არა მანქანის აღება ტრანსფერის ნაცვლად

ტრანსფერი გუდაურამდე ან ბაკურიანამდე დაახლოებით იმდენი ღირს, რამდენიც მანქანის ერთდღიანი ქირაობა, მაგრამ განრიგზე გაბოჭავს: უფრო ადრე მისვლა ან კურორტზე გაჩერება ვერ მოხერხდება. მანქანით უფრო ადვილია გუდაურის გზაზე ანანურში შესვლა ან ბაკურიანის გზაზე ბორჯომში გაჩერება, სხვისი გრაფიკის მორგების გარეშე.

მესტიისთვის განსხვავება უფრო არსებითია, განსაკუთრებით თუ მიზანი თეთნულდია და არა ჰაცვალი ქალაქის ფარგლებში. ჯგუფური მარშრუტკები ფიქსირებული განრიგით მიდის, ხშირად ზუგდიდში გადაჯდომით, და თეთნულდის რაიონში საერთოდ არ შედის. ქირავნობის ავტომობილით მოგზაურობა თავად მესტიამდე იმდენივე დროს იკავებს, მაგრამ საშუალებას გაძლევს, შორეულ კურორტამდე ტაქსზე ან სხვის ტრანსპორტზე დამოკიდებულების გარეშე მიაღწიო.

გოდერძთან არჩევანი არ არის: ქირავნობის მანქანებს იქ არ უშვებენ, ასე რომ ერთი ვარიანტი რჩება — ტრანსფერი ან ადგილობრივი ტაქსი ბათუმის მხრიდან.

თუ მოკლედ

გუდაური ყველაზე ახლოსაა და მათ უხდება, ვინც უკვე ისრიალა და სერიოზული რელიეფი უნდა, მაგრამ ზამთარში გზა უღელტეხილის გამო ყურადღებას მოითხოვს. ბაკურიანი სამ ცალკე ზონად იყოფა, დიდველი, კოხტა და მიტარბი, ფეხით სავალი მარშრუტებით დაუკავშირებელი, ეს საცხოვრებლის არჩევისას გასათვალისწინებელია. მესტიის რაიონში ორი კურორტია: ჰაცვალი ქალაქთან ახლოს, ერთი მთავარი საშუალო დონის ტრასით, და თეთნულდი 17 კმ-ში, სადაც დამწყებთათვის მარტივი ტრასებია და სადაც საკუთარი მანქანის გარეშე თითქმის ვერ მიხვალ. გოდერძი მხოლოდ ბათუმის მხრიდან და მხოლოდ ადგილობრივი ტრანსპორტით უნდა დაგეგმო: ქირავნობის მანქანით ეს მარშრუტი დაკეტილია.