ენგურის კაშხალი: მსოფლიოში ყველაზე მაღალი თაღოვანი კაშხალი კავკასიის მთებში

არის ადგილები, რომელთა გადმოცემა ვერცერთ ფოტოზე ვერ ხერხდება. ენგურის კაშხალი სწორედ ასეთია. როცა სადამკვირვებლო მოედნიდან 270 მეტრის სიმაღლიდან ქვემოთ იყურები და ხედავ მდინარის ფირუზისფერ ზოლს, მიხვდები — ეს მხოლოდ ჰიდროელექტროსადგური არ არის. ეს მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი საინჟინრო ნამუშევარია, კავკასიის მთებში ჩამალული და, სამწუხაროდ, ჯერ კიდევ ბევრი ტურისტის ყურადღების მიღმა.

თუ სვანეთისკენ მიემგზავრები ან დასავლეთ საქართველოს გაეცნობი ქირაობილი ავტომობილით — ეს ადგილი სიაში სავალდებულოა.

მსოფლიო რეკორდი, რომელიც ბევრმა არ იცის

ენგურჰესი სოფელ ჯვრის მახლობლადაა განლაგებული, სადაც ენგური მდინარე სვანეთის მთიანი ხეობიდან კოლხეთის დაბლობზე გამოდის. თაღოვანი ბეტონის კაშხალი 271,5 მეტრს აღწევს სიმაღლით — დაახლოებით 90-სართულიანი კორპუსის ოდენა — და გასდევს 728 მეტრს ქიმზე. დღეს ის მსოფლიოში მე-8 ადგილს იკავებს სიმაღლით ყველა ტიპის კაშხლებს შორის და ითვლება მსოფლიოში ყველაზე მაღალ თაღოვან კაშხლად, რომელიც ხეობაშია აგებული. საბჭოთა საინჟინრო ჟურნალები მას ეიფელის კოშკს ადარებდნენ — და მართლაც, მაჩვენებელი ძალიან ახლოს დგას.

მშენებლობა 1978 წელს დასრულდა. მშენებლობა ბზარნარევ კირქვებზე განხორციელდა, რისთვისაც სპეციალური მაღალმხდელობიანი ბეტონი უშუალოდ ადგილზე მზადდებოდა. სადგურის სიმძლავრეა 1 300 მგვტ — ენგურჰესი დღემდე რჩება კავკასიის ყველაზე დიდ ჰიდროელექტროსადგურად. ელექტროენერგია საქართველოს მიეწოდება, ნაწილი კი — აფხაზეთსა და რუსეთის კრასნოდარის მხარეს.

აქ ერთი უჩვეულო გარემოებაც უნდა ავხსნათ. კაშხალი და წყალმიმღები საქართველოს კონტროლქვეშ მყოფ ტერიტორიაზეა, ხოლო სათურბინო დარბაზი და გვირაბის ნაწილი — აფხაზეთის ტერიტორიაზე. შედეგად, ეს ობიექტი იმ იშვიათ ადგილთა შორის აღმოჩნდა, სადაც თბილისსა და სოხუმს დღემდე გვიწევს თანამშრომლობა, მიუხედავად დაუმთავრებელი კონფლიქტისა.

კაშხლის მიერ შეკავებული ჯვარის წყალსაცავი ხეობის გასწვრივ 20 კილომეტრზე მეტს ფარავს. კაშხლის სიახლოვეს ის პატარა შიდა ზღვას მოგაგონებს, შემდეგ კი — ნორვეგიული ფიორდების მსგავს ლანდშაფტს, სადაც წყლის ფირუზისფერი ფერი უბრალოდ ხელოვნურად ჩანს — არცერთი კამერა ამ ფერს ზუსტად ვერ გადმოსცემს.

რა ნახოთ და რა გააკეთოთ

ადგილობრივი ინფრასტრუქტურა მოკრძალებულია, მაგრამ სრულფასოვანი ვიზიტისთვის სავსებით საკმარისია.

სადამკვირვებლო მოედანი — მთავარი ღირსშესანიშნაობა. იქიდან კაშხლის სახეზე და ქვემოთ ხეობაში ხედი ფაქტიურად თავბრუს ახვევს. რამდენიმე ენაზე სტენდებია დამონტაჟებული, სადაც კაშხლის ისტორია და ტექნიკური მონაცემებია მოცემული. სადამკვირვებლო მოედანზე შესვლა უფასოა (სტატიის დაწერის მომენტისთვის). ახლახან მოედნის გვერდით მცირე ღია კინოთეატრი გაიხსნა, სადაც ენგურჰესის ისტორიისა და მუშაობის შესახებ დოკუმენტური ფილმი გადის.

სათევზაო-სამოგზაურო ნავი წყალსაცავზე. კაშხლის სიახლოვეს შესაძლებელია მოტორნავით გასეირნება წყალსაცავზე — პოპულარული სერვისია ადგილობრივებსა და ტურისტებს შორის. წყლიდან კაშხლისა და კლდეების ხედი სრულიად განსხვავებულია მოედნიდან დანახულისგან.

მნიშვნელოვანი — გამშვები პუნქტი. ტერიტორიაზე პირადი ავტომობილით შესვლა არ შეიძლება — მხოლოდ ფეხით. მაგრამ ბარიერიდან სადამკვირვებლო მოედნამდე მანძილი მოკლეა. უბრალოდ გააჩერეთ მანქანა გამშვები პუნქტთან და ფეხით შეხვიდეთ.

კვება: ადგილზე გარანტირებული სასურსათო პუნქტი არ არის — წყალი და საჭმელი თან წაიღეთ, განსაკუთრებით თუ ბავშვებთან ერთად მოდიხართ ან ნავით გასეირნებას გეგმავთ.

როგორ მიხვიდეთ: მანქანა პრაქტიკულად ერთადერთი ვარიანტია

ენგურის კაშხალი სოფელ ჯვრის სიახლოვეს მდებარეობს (კოორდინატები: 42.760524, 42.036196) — ზუგდიდიდან დაახლოებით 15–20 კილომეტრით მესტიისკენ მიმავალ გზაზე.

კაშხლამდე პირდაპირ მიმავალი საზოგადოებრივი ტრანსპორტი არ არსებობს. ზუგდიდიდან მესტიისკენ მიმავალი მარშრუტკები ახლოს გადიან, მაგრამ გზააბამი ადვილად გამოტოვდება და მძღოლი იქ შეჩერებას არ აპირებს. სწორედ ამიტომ ავტომობილის დაქირავება არა მხოლოდ მოსახერხებელი, არამედ პრაქტიკულად ერთადერთი კომფორტული საშუალებაა, რომ დამოუკიდებლად ჩახვიდეთ. ზუგდიდიდან ტაქსით ჩასვლა შესაძლებელია, მაგრამ ძვირია და ნაკლებ მოქნილი.

დაქირავებული მანქანა კიდევ ერთ სარგებელს გაძლევს: კაშხლის შემდეგ შეგიძლია პირდაპირ სვანეთში გაგრძელება — მესტიამდე კიდევ დაახლოებით ორი საათის სამთო გზაა. ეს საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი ერთდღიანი მარშრუტია.

მანძილი ძირითადი ქალაქებიდან:

• თბილისიდან — დაახლოებით 334 კმ, გზაში 4–4,5 საათი
• ბათუმიდან — დაახლოებით 125 კმ, დაახლოებით 2 საათი
• ქუთაისიდან — დაახლოებით 130 კმ

ავტომობილის დაქირავება უფრო მომგებიანია თბილისსა და ბათუმში. MY.DRIVE-ზე შეგიძლია ონლაინ დაჯავშნა — უფასო მიტანა ქალაქში, გარბენის შეუზღუდავი ლიმიტი. სეზონის პიკზე პატარა ავტომობილი დღე-ღამეში დაახლოებით 80–110 ლარი ჯდება; წინასწარ დაჯავშნისას — უფრო იაფი. გამოიყენეთ ოფლაინ ნავიგაცია — ხეობაში მობილური კავშირი არასტაბილურია — და GPS კოორდინატები წასვლამდე შეინახეთ.

როდის ჩახვიდეთ და რა წაიღოთ

კაშხალი მთელი წლის განმავლობაში ღიაა, მაგრამ საუკეთესო პერიოდია მაისიდან ოქტომბრამდე. ზაფხულში წყალსაცავი სავსეა და წყლის ფერი ყველაზე ინტენსიურია. შემოდგომაზე ხეობის ფერდობებს ყვითელი და წითელი ელფერი ემატება. ზამთარში სამთო გზა, განსაკუთრებით მესტიისკენ, შეიძლება გართულდეს.

რა წაიღოთ:

• კომფორტული ფეხსაცმელი — ტერიტორიაზე ფეხით მოგიწევს გადაადგილება
• მსუბუქი ქურთუკი — ხეობაში, დაბლობთან შედარებით, გრილოდეა, ზაფხულშიც კი
• სრულად დამუხტული ტელეფონი ოფლაინ რუკებით
• წყალი და საჭმელი — ადგილზე კვების პუნქტი არ არის
• ნაღდი ფული — ნავით გასეირნება და სხვა ადგილობრივი სერვისები მხოლოდ ნაღდი ანგარიშსწორებით მუშაობს

ენგურის კაშხალი ნებისმიერ დასავლეთ საქართველოს მარშრუტში ბუნებრივად ჯდება. თუ სვანეთი უკვე გეგმაშია, ამ ადგილზე გადახვევა მხოლოდ 30–40 წუთს მატებს. ეს ადგილია, საიდანაც სახლში ბრუნდები და ყვები: „არ ვიფიქრე, ასე შემხებოდა".