ჯვარის მონასტერი: ისტორია, როგორ მივიდეთ და რა ვნახოთ

ჯვარის მონასტერი მცხეთის თავზე, მტკვრისა და არაგვის შეერთების ზემოთ დგას, თბილისიდან 20 კილომეტრში. ტაძარი VI-VII საუკუნეების მიჯნაზეა აგებული, შესვლა უფასოა, თბილისის ცენტრიდან მანქანით 25-30 წუთია. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი მთაზე არ ადის: ზემოთ ან ტაქსით, ან საკუთარი მანქანით ხვდებით.

რატომ ღირს ჯვარზე ასვლა — ისევ, ან პირველად

ჯვარი ყველამ ვიცით. სკოლიდან, ეროვნული გამოცდებიდან, ფოტოებიდან. მაგრამ ის, ვინც ზემოდან, მონასტრის კედლებთან დადგომით ნახა მტკვრისა და არაგვის შეერთება, იცის, რომ ფოტო ამ შეგრძნებას ვერ გადმოსცემს.

ორი მდინარის წყალი დიდხანს არ ერევა ერთმანეთში და ფერების საზღვარი კარგად ჩანს სიმაღლიდან. ზაფხულის ბოლოსა და შემოდგომაზე ეს საზღვარი უფრო მკვეთრია, გაზაფხულზე, როცა მდინარეები ამღვრეულია, თითქმის ქრება. ეს ის ხედია, რომელიც ლერმონტოვმა "მცირში" აღწერა და რომელსაც დღეს მსოფლიოს ყოველი კუთხიდან ჩამოსული ტურისტები ათასობით ფოტოს უღებენ. საკუთარი ქვეყნის ამ კუთხეს კი ჩვენ ზოგჯერ ვტოვებთ "სხვა დროისთვის".

ეს სტატია პრაქტიკულია. იმათთვის, ვინც მიდის, ვინც სტუმრებს მიჰყავს, ან ვინც უბრალოდ გეგმავს კარგ დღეს თბილისის მახლობლად.

ჯვარი: ის, რაც ყველამ უნდა გახსოვდეს

IV საუკუნეში წმინდა ნინომ ამ მთაზე ჯვარი აღმართა. სწორედ ეს გახდა მეფე მირიანისა და დედოფალ ნანას მოქცევის საფუძველი. ქართლი მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი ქრისტიანული სახელმწიფო გახდა, თუმცა ზუსტ თარიღზე წყაროები დღემდე არ თანხმდებიან: 317-დან 337 წლამდე.

ადგილი, სადაც ჯვარი იდგა, წმინდა გახდა. 545 წლისთვის მთაზე უკვე პატარა ეკლესია იდგა, მისი ნანგრევები დღესაც შემორჩენილია მთავარი ტაძრის გვერდით. 590-605 წლებში, ქართლის ერისმთავრის სტეფანოზ I-ის დაკვეთით, ააგეს დიდი ტაძარი, ის, რასაც დღეს ვხედავთ. ხუროთმოძღვრის სახელი ისტორიამ არ შემოგვინახა, ქტიტორები კი ფასადის წარწერებშია მოხსენიებული.

1994 წელს ჯვარი, სვეტიცხოველთან და სამთავროსთან ერთად, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა როგორც "მცხეთის ისტორიული ძეგლები". ეს იყო პირველი ქართული ობიექტი ამ სიაში. 2004 წელს, ქვის ეროზიის გამო, ჯვარი მოხვდა World Monuments Fund-ის 100 საფრთხეში მყოფი ძეგლის ჩამონათვალში და სარეაბილიტაციო სამუშაოების შემდეგ, 2007 წელს, ამოიღეს. მთელი მცხეთის ანსამბლი კი 2009-დან 2016 წლამდე იუნესკოს "საფრთხეში მყოფი მემკვიდრეობის" სიაში იყო.

დღეს ჯვარი მოქმედი მართლმადიდებლური მონასტერია. აქ რეგულარულად სრულდება ღვთისმსახურება.

არქიტექტურა: სიმარტივე, რომელიც არ ივიწყება

ტაძარი ტეტრაკონქის ფორმითაა აგებული: ოთხი აფსიდით, მართკუთხედში ჩასმული ჯვრის სახით. ზომები 22 x 18,4 მეტრი, სიმაღლე 25 მეტრამდე. გარედან კედლები მოჩუქურთმებული რელიეფებით, ორნამენტებითა და VII საუკუნის წარწერებითაა შემკული.

შიგნით განზრახი სიმკაცრეა. ფრესკები არ არის: ისინი საქართველოში გაცილებით გვიან გავრცელდა, ვიდრე ჯვარი აიგო. ტაძრის ცენტრში ქვის ბაზაზე დიდი ხის ჯვარი დგას. მარცხნივ პანაშვიდის კუთხეა, მარჯვნივ ივერიის ღვთისმშობლის ხატი, შესასვლელთან ნათლობის აუზი.

სივრცე მცირეა. გარეთა სინათლის შემდეგ თვალს ნახევარი წუთი სჭირდება, რომ დეტალები დაინახოს. ტურისტები ბევრია, მაგრამ შიგნით სიჩუმეა, რომელიც ძნელი ასახსნელია.

მცხეთა — ერთ დღეში

ჯვარი მთელი დღის მარშრუტის მხოლოდ ნაწილია. ქვემოთ, მთის ძირას, მცხეთაა, საქართველოს ძველი დედაქალაქი. სტუმრებს რომ მიჰყავხართ, ან უბრალოდ ქალაქს გარეთ კარგი დღის გატარება გინდათ, ეს კომბინაცია იდეალურია.

სვეტიცხოველი — XI საუკუნის საკათედრო ტაძარი, საქართველოს მართლმადიდებლობის მთავარი სიწმინდე. გადმოცემით, სწორედ აქ, სამსხვერპლოს ქვეშ, ინახება უფლის კვართი. იუნესკოს ჩამონათვალშია ჯვართან ერთად.

სამთავროს მონასტერი — IV-XI საუკუნეების მოქმედი სამონაზვნო კომპლექსი მცხეთის ცენტრში. აქ განისვენებენ მეფე მირიანი და დედოფალი ნანა.

ძველი ქალაქი — პატარა, მაგრამ ატმოსფერული. ვიწრო ქუჩები, ქვის სახლები, ღვინისა და ჩურჩხელის მაღაზიები.

თუ დრო და სურვილი არის, მცხეთიდან დაახლოებით 10 კილომეტრში შიომღვიმის მონასტერია. გზა ჩიხია და პირდაპირ მონასტერთან მთავრდება, ტურისტი კი გაცილებით ნაკლებია.

როგორ მივიდეთ: პრაქტიკული სახელმძღვანელო

ჯვარი მთაზეა, და ეს ერთადერთი პრაქტიკული სირთულეა. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი მონასტრამდე პრაქტიკულად არ მიდის. ფეხით ასვლა შესაძლებელია, ციცაბო სერპანტინი დაახლოებით 40 წუთს იკავებს, მაგრამ ჩრდილი გზაზე თითქმის არ არის და ივლისში ეს პირველივე წუთებში იგრძნობა.

რეალური ვარიანტებია ორი:

ტაქსი. მცხეთიდან წასვლა-მოსვლა, მძღოლის ლოდინით, დაახლოებით 20-30 ლარი. თბილისიდან 60-80 ლარი, ასევე ლოდინით. კომპანიაში სავსებით მისაღებია. ფასები სეზონზეა დამოკიდებული, თანხაზე ჯობია ჩასხდომამდე შეთანხმდეთ.

მანქანის დაქირავება. თბილისიდან ჯვარის პარკინგამდე 25-30 წუთია კარგ გზაზე, სერპანტინი ასფალტირებულია და ჩვეულებრივი მსუბუქი მანქანით გასავლელი. ტაძრის ძირას დიდი უფასო პარკინგია, მანქანიდან შესასვლელამდე 2-4 წუთი ფეხით. ერთ დღეში მანქანით თავისუფლად ეტევა ჯვარი, მცხეთა, სვეტიცხოველი და, სურვილის შემთხვევაში, შიომღვიმეც. ხელმისაწვდომი ავტომობილები შეგიძლია ნახო mydrive.club-ზე: უფასო მიტანა თბილისის ნებისმიერ მისამართზე, გარბენის შეუზღუდავი ლიმიტი.

ზამთრის შენიშვნა: დეკემბრიდან თებერვლამდე სერპანტინზე შეიძლება მოყინული იყოს. მანქანის დაქირავებისას სთხოვეთ ზამთრის საბურავებიანი ან 4x4 მანქანა. საზაფხულო საბურავებით ამ ასაწევზე ზამთარში ასვლა არ ღირს.

პრაქტიკული ინფორმაცია

მისამართი: ჯვრის მთა, ზღვის დონიდან 656 მეტრი, მცხეთა. ნავიგატორში "ჯვრის მონასტერი" მაშინვე მოიძებნება.

სამუშაო საათები: ოფიციალურ განრიგს მონასტერი არ აქვეყნებს. ტერიტორია ჩვეულებრივ დილიდან ჩამობნელებამდე ღიაა, ტაძარში მოხვედრა კი, როგორც წესი, 17:00-18:00-მდე შეიძლება.

შესვლა: უფასო.

ტანსაცმლის კოდი: ქალბატონებს სჭირდებათ თავსაფარი და კაბა ან გრძელი შარვალი. შესასვლელთან ჩვეულებრივ დევს და გამოსვლისას იქვე ბრუნდება.

სუვენირები: პარკინგთან — ჩურჩხელა, ღვინო, ხატები. მონასტრის ტერიტორიაზე მაღაზია არ არის.

ტუალეტი: პარკინგთან არის. ყოველთვის არ მუშაობს, განსაკუთრებით ზამთარში.

დრო: მინიმუმ 40 წუთიდან 1,5 საათამდე მარტო ჯვარისთვის. მცხეთასთან ერთად ნახევარი დღე მაინც.

რა წაიღოთ: წყალი და ქარსაფარი. მთაზე, 656 მეტრზე, ქარი თითქმის ყოველთვის უბერავს და ზემოთ, ტერიტორიაზე, ვერაფერს იყიდით. ზაფხულშიც კი აქ მცხეთაზე გრილაა, განსაკუთრებით საღამოსკენ.

როდის ჩასვლა

გაზაფხული (აპრილი–მაისი) — მთები მწვანეა, ამინდი რბილი, ტურისტები ჯერ ბევრი არ არის.

ზაფხული — ცხელა, მაგრამ ხედები შთამბეჭდავია. დილით ადრე ან მზის ჩასვლის წინ ჩასვლა ჯობია.

შემოდგომა (სექტემბერი–ოქტომბერი) — ვაზები ოქროსფერია, ამინდი რბილი, სინათლე ფოტოგრაფიისთვის იდეალური.

ზამთარი — ტურისტები თითქმის არ არიან. თოვლი რომ მოვა, ხედი ფანტასტიკური იქნება. გზაზე ყინული შეიძლება იყოს, ამიტომ მანქანის ქირაობისას ჯობია აირჩიო ზამთრის საბურავებიანი ან სრული წამყვანის მქონე ავტომობილი. თბილისის პროკატებში ეს სტანდარტული ვარიანტია.

რამდენიმე პრაქტიკული რჩევა

შაბათ-კვირას და სეზონის პიკზე პარკინგი სწრაფად ივსება, თერთმეტი საათისთვის ტურისტული ავტობუსები უკვე ადგილზეა. სამუშაო დღეებში დილით ან საღამოს გაცილებით სასიამოვნოა.

ტაძრით ნუ შემოიფარგლებით, მონასტრის ტერიტორია გარშემო მოიარეთ. ხედები პერიმეტრის სხვადასხვა წერტილიდან განსხვავდება.

თუ მანქანით ხართ, მცხეთაში დაბლა გაჩერდით. ძველ ქალაქთან დატოვეთ მანქანა და ფეხით მოიარეთ, ცენტრი საათნახევარში იხურება.

წყალი და საჭმელი პარკინგთან პალატკებში იყიდება. ზემოთ, მონასტრის ტერიტორიაზე, ვეღარ იყიდით.

მოკლედ, მთავარი

ჯვარი საქართველოს პირველი იუნესკოს ობიექტის ნაწილია და ყველაზე მარტივი გზა, ზემოდან ნახო მტკვრისა და არაგვის შეერთება. შესვლა უფასოა, თავად მონასტერს საათი ჰყოფნის, მცხეთასთან ერთად კი სრული დღე გამოდის თბილისიდან ნახევარი საათის სავალზე. ჯვარი ამ მთაზე თითქმის 1400 წელია დგას და ორ მდინარეს უყურებს. ზოგჯერ ღირს, ისევ ავიდეთ და ჩვენც ვუყუროთ.