ახალი წელი თბილისში: ფეიერვერკი, ალილო და რა მუშაობს 1 იანვარს

31 დეკემბრიდან 7 იანვრამდე საქართველოში წლის ორი მთავარი დღესასწაული ეტევა: საერო ახალი წელი და მართლმადიდებლური შობა. თბილისი ამ დღეებში საკუთარი განრიგით ცხოვრობს: შუაღამისას ფეიერვერკი ერთდროულად მთელ ქალაქზე ავარდება, 1 იანვარს ცენტრი შუადღემდე თითქმის ცარიელია, 7-ში კი ქუჩებში საშობაო მსვლელობა ალილო მიდის.

ახალი წელი და შობა: როგორ აღინიშნება საქართველოში

ახალი წელი ზამთრის მთავარი საოჯახო დღესასწაულია. მას სახლში, გრძელ სუფრასთან ხვდებიან და არა მოედანზე. სუფრაზე აუცილებლად დევს გოზინაყი (თაფლში მოხალული კაკალი), საცივი და ჩურჩხელა. კუთხეში ხშირად ჩიჩილაკი დგას: კაკლის ხის წვრილი ბურბუშელისგან გაკეთებული ხე, რომელსაც ნაძვის ხის ნაცვლად ან მის გვერდით დგამენ. მას დეკემბრის ბოლო დღეებში ბაზრობებზე ყიდულობენ, ნათლისღებას, 19 იანვარს, კი წვავენ.

არსებობს მეკვლის ტრადიციაც. რწმენით, პირველი სტუმარი, ვინც ახალ წელს ზღურბლს გადმოაბიჯებს, ოჯახს მთელი წლის განწყობას უქმნის, ამიტომ ზოგიერთ ოჯახში მას წინასწარ ირჩევენ და სპეციალურად პატიჟებენ. თუ 1 იანვარს სტუმრად დაგპატიჟეს, ეს უფრო კომპლიმენტია, ვიდრე ფორმალობა.

ოფიციალური დასვენების დღეებია 1 და 2 იანვარი, 7 იანვარი (შობა) და 19 იანვარი (ნათლისღება). ბევრი 14 იანვარს ძველით ახალ წელსაც აღნიშნავს, მაგრამ ეს ჩვეულებრივი სამუშაო დღეა.

შობა საქართველოში მართლმადიდებლურია და 7 იანვარს მოდის. 6-დან 7-ში გადასულ ღამეს სამების საკათედრო ტაძარში სადღესასწაულო წირვა მიმდინარეობს, სახლების ფანჯრებში სანთლებს ანთებენ. 7 იანვარს დღისით ცენტრში ალილო გაივლის: მსვლელობა დროშებით, გუნდებითა და ეროვნულ სამოსში ჩაცმული ხალხით. ჩვეულებრივ ის რუსთაველის გამზირს და თავისუფლების მოედანს გაივლის სამებისკენ. მონაწილეები აგროვებენ საჭმელსა და საჩუქრებს, რომლებსაც შემდეგ გაჭირვებულებს ურიგებენ, ამიტომ კოლონაში პაკეტებით სავსე ურიკები და პატარა სატვირთოებიც მოძრაობს. მსვლელობის ნახვა რუსთაველზე, ტროტუარიდან შეიძლება. დაწყების დროსა და ზუსტ მარშრუტს ყოველ წელს საპატრიარქო აცხადებს, ამიტომ წინა დღით გადაამოწმეთ.

თბილისში დღესასწაულები რვა დღეზე იწელება. ხმაურიანია დასაწყისში და ბოლოს, შუაში კი მშვიდია.

ქალაქი დღესასწაულის წინ: 25–31 დეკემბერი

რუსთაველზე და ძველ ქალაქში ილუმინაციას ჩვეულებრივ დეკემბრის შუა რიცხვებში რთავენ. პარლამენტთან, პირველი რესპუბლიკის მოედანზე, საახალწლო ბაზრობა მუშაობს: ცხელი ღვინო, ცხელი ხაჭაპური, სუვენირები, კარუსელი ბავშვებისთვის. ნაძვის ხეს თავისუფლების მოედანზე დგამენ, ცენტრში კიდევ რამდენიმე პატარა ბაზრობაა მიმოფანტული, მათ მისამართებს მერია თარიღთან ახლოს აქვეყნებს.

დღესასწაულამდე ბოლო სამ-ოთხ დღეს ქალაქი ყიდულობს. სუპერმარკეტები გადატვირთულია, სადგურთან, დეზერტირების ბაზარზე, 30 დეკემბრისთვის ისეთი ჭყლეტაა, როგორც მეტროში პიკის საათზე: აქ ყიდულობენ კაკალს, თაფლს გოზინაყისთვის, ინდაურს საცივისთვის და იმავე ჩიჩილაკებს. თუ ახალი წლისთვის მზადება შიგნიდან გინდათ ნახოთ, ბაზარში 29 ან 30 დეკემბერს დილით წადით. 31-ში შუადღის შემდეგ დახლებს უკვე ალაგებენ.

31 დეკემბერს დღისით ქალაქი ჯერ კიდევ მუშაობს, მაგრამ საღამოსკენ ცარიელდება: ადგილობრივები ოჯახებში იშლებიან, მაღაზიები ჩვეულებრივზე ადრე იკეტება, კაფეები, რომლებსაც საახალწლო ბანკეტი არ აქვთ, ხშირად საერთოდ არ იღება.

საიდან ვუყუროთ ფეიერვერკს

თბილისში ერთ წერტილში გამართული ოფიციალური ფეიერვერკი ჩვეულებრივ არ არის, თუმცა მერია ზოგჯერ საკუთარსაც აწყობს. ფეიერვერკს თავად მაცხოვრებლები უშვებენ: ზუსტად შუაღამისას რაკეტები მთელ ქალაქში აივნებიდან, სახურავებიდან, ეზოებიდან და გზისპირებიდან ადის. დაახლოებით ოცი წუთი ცა ყველა მხრიდან ერთდროულად ანთია, ამიტომ ყურება ჯობია მაღალი წერტილიდან, საიდანაც ერთდროულად რამდენიმე უბანი ჩანს.

ნარიყალა. ციხის გორაკიდან ძველი ქალაქის თავზე მტკვრის ორივე ნაპირი წრიულად ჩანს. ტერიტორია მთელი დღე-ღამე ღიაა, შესვლა უფასოა. ზამთრის განრიგით რიყის პარკიდან საბაგირო ჩვეულებრივ 22:00-მდე მუშაობს და წინასწარ ვერ გამოიცნობთ, გაუგრძელებენ თუ არა საახალწლო ღამეს, ამიტომ ფეხით ასვლას ვარაუდობდეთ: აბანოთუბნიდან ან ბეთლემის ქუჩიდან 15–25 წუთია. კედლებთან მოედანი შუაღამისთვის ივსება, მაგრამ ჭყლეტა არ არის.

ბეთლემი. კიბეებისა და ძველი სახლების უბანი ნარიყალას ქვემოთ, სოლოლაკსა და აბანოთუბანს შორის. ბეთლემის ეკლესიასთან სამზერები ციხეზე დაბლაა, სამაგიეროდ აქ უფრო წყნარია და ძველი ქალაქის რესტორნებთანაც ახლოსაა. კარგი ვარიანტია, თუ ვახშმის შემდეგ მიდიხართ და ყველაზე მაღლა ასვლა არ გინდათ.

მთაწმინდა. მთიდან მთელი ქალაქი ფეხქვეშ გაქვთ. მინუსი ისაა, რომ ფუნიკულიორი და რუსთაველიდან საბაგირო საკუთარი განრიგით მუშაობს (ზამთარში საბაგირო ჩვეულებრივ 21:00-ის ახლოს იკეტება) და საახალწლო ღამეს შეიძლება შეცვალონ, ზემოთ კი ბანკეტიანი რესტორანი და პარკია, რომელიც ჩვეულებრივ შუაღამემდე იკეტება. პარკის სამუშაო საათები კონკრეტული წლისთვის გადაამოწმეთ. თუ მთაზე ასვლა ვერ მოახერხეთ, ფერდობზე ქვემოთ, მთაწმინდისა და სოლოლაკის საცხოვრებელი ქუჩებიდანაც კარგი ხედი იშლება.

რიყის პარკი და სანაპიროები. ქვემოთ, მშვიდობის ხიდთან, რიყის პარკიდან განათებული ნარიყალა და ძველი ქალაქის თავზე ფეიერვერკი ჩანს. ხედი უფრო ვიწროა, ვიდრე ზემოდან, სამაგიეროდ აქ ასვლა არ გჭირდებათ, მეიდნის რესტორნებამდე კი ხუთი წუთია.

რამდენიმე პრაქტიკული დეტალი:

• პეტარდებსა და რაკეტებს ყველგან უშვებენ, ვიწრო ქუჩებშიც და თავზე აივნებიდანაც. ფეიერვერკის ყუთებიან კომპანიებს მოერიდეთ და პირდაპირ აივნების ქვეშ ნუ დადგებით.
• ბავშვებთან და ძაღლებთან ერთად შუაღამე ჯობია სახლში ან ქალაქგარეთ მანქანაში გაატაროთ: გრუხუნი მკვრივი და ხანგრძლივია.
• შუაღამიდან ნახევარი საათის შემდეგ ქალაქზე კვამლი ჩამოწვება, 1 იანვრის დილით კი ცენტრს დენთის სუნი ასდის და მუყაოს გილზებითაა მოფენილი. მეეზოვეები მათ შუადღისთვის ალაგებენ.

რესტორნები საახალწლო ღამეს

კაფე, რომელიც ჩვეულებრივ საღამოს ჯავშნის გარეშე გიღებს, 31 დეკემბერს ორიდან ერთ რეჟიმში მუშაობს: ან დაკეტილია, რადგან პერსონალი სახლში ზეიმობს, ან ღიაა ფიქსირებული ბანკეტით. ჩვეულებრივი მენიუ იმ ღამეს თითქმის არსად გვხვდება.

ბანკეტი ნიშნავს სეტ-მენიუს (არსებითად სუფრას: ცივი კერძები, ცხელი, ღვინო, ზოგჯერ ცოცხალი მუსიკა ან თამადა) და ფასს ერთ ადამიანზე. ძველი ქალაქისა და ვაკის პოპულარულ რესტორნებში ბოლო წლების ორიენტირით ეს დაახლოებით 150–400 ლარია ერთ ადამიანზე, ზოგჯერ მეტიც, ბავშვის ადგილი ჩვეულებრივ უფრო იაფია. დაჯავშნა 2–4 კვირით ადრე ღირს, ნარიყალასა თუ მტკვარზე ხედიან მაგიდებს კი უფრო ადრეც იკავებენ. წინასწარი გადახდა ჩვეულებრივი ამბავია და თუ ორიოდე დღით ადრე უარს იტყვით, როგორც წესი, არ გიბრუნებენ. წინასწარ დააზუსტეთ, შუაღამის შემდეგ რომელ საათამდე მუშაობს დაწესებულება: ზოგი ღამის ორი საათისთვის იკეტება.

თუ ბანკეტი არ გჭირდებათ, უფრო მარტივი გზაც არსებობს. ბევრი სასტუმრო სახლი და აპარტოტელი საახალწლო სუფრის სახლში შეკვეთაში დაგეხმარებათ, სუპერმარკეტებში კი 31-ში მზა საცივს, ფხალსა და გოზინაყს ყიდიან. შუაღამის შეხვედრა სოლოლაკის ბინის აივანზე, ქალაქის ხედით, ზოგჯერ ხმაურიან დარბაზზე უფრო სასიამოვნოა.

1–2 და 7 იანვარს ბევრი რესტორანი დაკეტილია ან საღამოსკენ იღება. ქსელური კაფეები და ტურისტულ ქუჩებზე, შარდენსა და მეიდანზე, მდებარე ადგილები უფრო ხშირად მუშაობს, მაგრამ ყველა არა.

საცხოვრებელი და ფასები

28 დეკემბრიდან 8 იანვრამდე პერიოდი მთელი ზამთრის სეზონის განმავლობაში ქალაქში ყველაზე ძვირია. ცენტრში საცხოვრებლის ფასები შესამჩნევად იზრდება, დეკემბრის შუა რიცხვებთან შედარებით ზოგჯერ ერთნახევარ-ორჯერ, ხედიან და აივნიან ბინებს კი ხშირად ნოემბრისთვის უკვე იკავებენ. დეკემბრის ბოლოს ფრენებიც წლის ყველაზე ძვირებს შორისაა.

რა უნდა შეამოწმოთ დაჯავშნისას:

• გათბობა. სოლოლაკისა და აბანოთუბნის ძველ სახლებში თხელი კედლები, მაღალი ჭერი და ცენტრალური გათბობის ნაცვლად ელექტრო გამათბობლებია. ნარიყალაზე გამავალი აივნით ლამაზი ბინა იანვარში შეიძლება ცივი აღმოჩნდეს. მასპინძელს ჰკითხეთ, რით თბება ბინა და არის თუ არა თბილი იატაკი ან გათბობის რეჟიმიანი კონდიციონერი.
• მინიმალური ვადა. დღესასწაულებზე ბევრი მასპინძელი მინიმუმ სამ-ხუთ ღამეს აწესებს. თუ ორი ღამით ჩამოდიხართ, წინასწარ ეძებეთ.
• ადრეული შესახლება. თუ რეისი თბილისის აეროპორტში 31 დეკემბრის ღამეს ან 1 იანვარს ჩადის, შესახლებაზე წერილობით შეთანხმდით: მასპინძლებიც ზეიმობენ.

ტრანსპორტი, ტაქსი და მანქანა საახალწლო ღამეს

საახალწლო ღამეს მეტრო განსაკუთრებული განრიგით მუშაობს, რომელსაც მერია რამდენიმე დღით ადრე აცხადებს. ზოგ წელს მუშაობას უგრძელებდნენ, ზოგ წელს არა, ამიტომ 31-ისკენ სიახლეებს ადევნეთ თვალი. შუაღამის შემდეგ ავტობუსები იშვიათად დადის.

შუაღამის შემდეგ აპლიკაციით ტაქსი რამდენჯერმე ძვირდება, ლოდინი კი ნახევარ საათამდე და მეტხანს იწელება. ყველაზე მარტივია, იცხოვროთ იმ ადგილიდან ფეხით სავალ მანძილზე, სადაც შუაღამეს ხვდებით. თბილისის ცენტრი კომპაქტურია: მეიდნიდან სოლოლაკამდე 10 წუთის სავალია, თავისუფლების მოედნამდე 15.

მანქანით ამ ღამეს რთულია. ძველი ქალაქის ქუჩები ვიწროა, მათ ხალხი და ფეიერვერკი კეტავს, ქალაქში ბევრი ნასვამი მძღოლი დადის, პოლიცია კი მთავარ გამზირებზე მორიგეობს. თუ ნაქირავები მანქანით ხართ, 31-ში დღისით საცხოვრებელთან დატოვეთ და 1 იანვრამდე ნუ შეეხებით. ცენტრში ზონური პარკირება საათში 1 ლარი ღირს და მთელი დღე-ღამე მუშაობს, დღესასწაულებზეც, ამიტომ ადგილი ცენტრიდან ცოტა მოშორებით, საცხოვრებელ უბნებში, უფასო ქუჩებზე ეძებეთ. თუ ზონის კოდიანი „P“ ნიშანი არ დგას, ადგილი უფასოა.

ძველ ქალაქში ნებისმიერ შემთხვევაში ჯობია ფეხით იაროთ. აბანოთუბანსა და ნარიყალაზე ასასვლელ გზაზე ქვაფენილი წვიმის შემდეგ სრიალაა, განსაკუთრებით დაღმართზე.

რა მუშაობს 1 იანვარს

პირველ იანვარს ქალაქი შუადღისკენ იღვიძებს. დილით ქუჩებში ძირითადად მეეზოვეები და იშვიათი ტურისტები არიან.

რა არის ჩვეულებრივ ღია:

• დიდი სუპერმარკეტები და უბნის მაღაზიების ნაწილი, განსაკუთრებით სადღეღამისო.
• აფთიაქები, ყოველ უბანში ერთი მორიგე მაინც.
• კაფეები და ბარები ტურისტულ ქუჩებზე, შუადღისკენ.
• აბანოთუბნის გოგირდის აბანოები, ბევრი დღესასწაულებზეც მუშაობს. დრო ჯობია ტელეფონით დააზუსტოთ: ეს 1 იანვრის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული საქმიანობაა და რიგები ჯავშნითაც კი გვხვდება.
• ნარიყალას ტერიტორია და თავისუფალი შესვლის პარკები.

რა არის ჩვეულებრივ დაკეტილი 1–2 იანვარს: მუზეუმების უმეტესობა, რესტორნების ნაწილი, პატარა მაღაზიები და ბაზრები. მშრალ ხიდზე ძველმანების ბაზრობა წლის პირველ დღეებში წყვეტილად მუშაობს: გამყიდველების ნაწილი 3–4 იანვრისთვის ბრუნდება, ზამთარში კი ადრე იშლებიან, რადგან ხუთის ახლოს ბნელდება.

1 იანვარი სწორედ ამ სიცარიელით მიყვარს. შეიძლება შარდენზე, სანაპიროს გასწვრივ და ზემოთ ნარიყალამდე გაიაროთ და არავის შეხვდეთ, გარდა მეზობლებისა, რომლებსაც ფეიერვერკის ცარიელი ყუთები გამოაქვთ. ასეთი სეირნობის მარშრუტი სტატიაშია „თბილისი ერთ დღეში“, ოღონდ მისი დაწყება თერთმეტამდე არ ღირს.

ამინდი და რა წავიღოთ

თბილისში დეკემბრის ბოლოს და იანვრის დასაწყისში დღისით ჩვეულებრივ +3…+8-ია, ღამით ნულის ახლოს, ცივ ღამეებში უფრო დაბლაც. თოვლი ქალაქში ზამთარში რამდენჯერმე მოდის და იშვიათად დევს ერთ-ორ დღეზე მეტხანს, უფრო ხშირად წვიმს ან სველი თოვლი მოდის. მთებიდან ქარი უბერავს და ღია წერტილებზე, როგორიცაა ნარიყალა და მთაწმინდა, შუაღამისას ქვემოთთან შედარებით რამდენიმე გრადუსით ცივა.

რა გამოგადგებათ:

• არასრიალა ძირიანი ფეხსაცმელი: სველი ქვაფენილი და ციხესთან ქვები სრიალებს;
• თბილი ქურთუკი, ქუდი და ხელთათმანები შუაღამისთვის, რომელსაც გარეთ გაატარებთ;
• პატარა ქოლგა;
• ქალებისთვის დაფარული მხრები და თავსაფარი, თუ შობას ტაძარში აპირებთ წასვლას;
• ყურსაცობები, თუ ცენტრში ცხოვრობთ და დილამდე მშვიდად ძილი გინდათ.

თუ მთებიც გინდათ

თბილისის დღესასწაულებს მთაში ორიოდე დღის დამატება მარტივია. მაგრამ დეკემბრის ბოლოდან 8 იანვრამდე კურორტები გადატვირთულია, იქ საცხოვრებელი და გაქირავება კი დედაქალაქზე მეტად ძვირდება.

გუდაური ყველაზე ახლოსაა: დაახლოებით 120 კმ და 2–2,5 საათი საქართველოს სამხედრო გზით კარგ ამინდში. დღესასწაულებზე მცხეთასთან და ფასანაურის შემდეგ სერპანტინზე საცობები ხდება, თოვლის დროს კი გზა ზამთრის საბურავებითაც ნელია, ამიტომ მეტი დრო გაითვალისწინეთ. ბაკურიანი ბორჯომის გავლით უფრო მშვიდი და საოჯახოა: დაახლოებით 180 კმ, 2,5–3 საათი. 1 დეკემბრიდან 1 მარტამდე ორივე მარშრუტის მთის მონაკვეთებზე ზამთრის საბურავები სავალდებულოა. ზამთრის საბურავებზე, ჯაჭვებზე და კურორტებს შორის არჩევანზე დაწვრილებით ზამთრის საქართველოს გიდშია დაწერილი.

თუ მთავარი მიზანი თხილამურებია და დღესასწაული მნიშვნელოვანი არ არის, ფერდობებზე იანვრის შუა რიცხვებთან ახლოს ჯობია წასვლა: ხალხი ნაკლებია, ფასები დაბალი, თოვლი კი ჩვეულებრივ უკვე სტაბილურია.

როგორ დავგეგმოთ კვირა

მოსახერხებელი სქემა მათთვის, ვინც მთელი სადღესასწაულო კვირით ჩამოდის:

• 29–30 დეკემბერი: ჩამოფრენა, ბაზრობა რუსთაველზე, დილით ბაზარში გასვლა.
• 31 დეკემბერი: დღისით მშვიდი სეირნობა ძველ ქალაქში, საღამოს ვახშამი და შუაღამე ნარიყალაზე, ბეთლემში ან აივანზე.
• 1 იანვარი: გვიან ადგომა, ცარიელი ქალაქი, გოგირდის აბანოები.
• 2–5 იანვარი: მთები ან ქალაქგარეთ გასვლები, სანამ თბილისი ისვენებს.
• 6–7 იანვარი: ქალაქში დაბრუნება, ღამით საშობაო წირვა სამებაში ან დღისით ალილოს მსვლელობა.

ჯერ კიდევ ნოემბერში ღირს ცენტრთან ახლოს ნორმალური გათბობით საცხოვრებლის პოვნა, რესტორნის დაჯავშნა, თუ ბანკეტი გჭირდებათ, და იმის გადაწყვეტა, როგორ დაბრუნდებით სახლში შუაღამის შემდეგ. დანარჩენის დაგეგმვა ადგილზეც შეიძლება.