ბოტანიკური ბაღი თბილისში: ფასები, შესასვლელები და მარშრუტი ნახევარ დღეზე

საქართველოს ეროვნული ბოტანიკური ბაღი დაახლოებით 130 ჰექტარს იკავებს მდინარე წავკისისწყლის ხეობაში, პირდაპირ ნარიყალას ციხის უკან. ზრდასრულის ბილეთი 4 ლარი ღირს, ბაღი ყოველდღე 9:00-დან იღება. საათნახევარი წყალთან მოკლე წრისთვის კმარა, მთელი ტერიტორიისთვის ზედა ტერასებიანად ნახევარი დღე ჩათვალეთ. თუ დღეს თბილისში გეგმავთ, ბაღი კარგად ეწყობა ერთდღიან მარშრუტს და ქალაქის პარკების მიმოხილვას.

რას უნდა ველოდოთ ამ ადგილისგან

თბილისის ბოტანიკური ბაღი ნაკლებად ჰგავს ევროპულ პარკს გაკრეჭილი გაზონებითა და ყოველ ბუჩქთან დადგმული ტაბლოებით. ეს ტყიანი ხეობაა ბილიკებით, ხიდებით, ტბორებითა და ძველი საყრდენი კედლების ნაშთებით. ტერასების ნაწილი ჯერ კიდევ ქართველი მეფეების დროს გაშენდა: ამ ფერდობზე ბაღები XVII საუკუნიდან იხსენიება, ყოველგვარ ბოტანიკამდე დიდი ხნით ადრე.

დაარსების ოფიციალურ თარიღად 1845 წელი ითვლება, როცა კავკასიის მეფისნაცვლის ვორონცოვის განკარგულებით აქ ამიერკავკასიის პირველი ბოტანიკური ბაღი გაჩნდა. თითქმის ერთი საუკუნის განმავლობაში ის რეგიონის მთავარ სამეცნიერო ცენტრად რჩებოდა: სწავლობდნენ კავკასიურ ფლორას, აკლიმატიზაციას უტარებდნენ ჩამოტანილ მცენარეებს. ოთხმოცდაათიან წლებში დაფინანსება გაქრა, კოლექციების ნაწილი დაიღუპა, სათბურები შუქის მუდმივმა გათიშვებმა დააზიანა.

ახლა ბაღი არათანაბრადაა მოვლილი. ქვედა ნაწილი მოწესრიგებულია, რაც უფრო მაღლა ადიხარ, მით უფრო ჩვეულებრივ ტყეს ჰგავს ბილიკებით. ვიღაცისთვის ეს მინუსია. ჩემთვის პირიქით: მეიდნიდან თხუთმეტ წუთში შეიძლება ოცი წუთი იარო და ერთ ადამიანსაც არ შეხვდე.

რა ღირს ბოტანიკურ ბაღში შესვლა და როდის მუშაობს

ფასები სიმბოლურია და წლებია ასეთად რჩება:

• ზრდასრულის ბილეთი: 4 ლარი
• სტუდენტის: 1 ლარი
• სასკოლო: 0,5 ლარი
• საოჯახო: 6 ლარი
• სკოლამდელები: უფასოდ
• სათბური ტროპიკული მცენარეებით: +1 ლარი

წვრილი ნაღდი ფული იქონიეთ. სალაროსთან ტერმინალი დგას, მაგრამ ყოველთვის არ მუშაობს, დილის ცხრაზე 100 ლარის დახურდავება კი არაფრით მოხერხდება.

ბაღი ყოველდღე მუშაობს, დასვენების დღეების გარეშე, 9:00-დან. ზაფხულში ჭიშკარს დაახლოებით 19:30-ზე კეტავენ, ზამთარში უფრო ადრე, 18:00-თან ახლოს. ბილეთების გაყიდვა დაკეტვამდე დაახლოებით საათით ადრე წყდება, ამიტომ ბოლო წუთებში მისვლას აზრი არ აქვს.

ოქტომბერში ერთხელ ხუთის შემდეგ მალევე შევედი და დარწმუნებული ვიყავი, რომ ზედა ხიდამდე და უკან მოვასწრებდი. ვერ მოვასწარი. ხეობაში შესამჩნევად უფრო ადრე ბნელდება, ვიდრე ზემოთ, ქალაქში, და ბოლო ოციოდე წუთი ხრეშზე თითქმის ხელის ცეცებით ჩამოვდიოდი. ოქტომბრიდან მარტამდე დღის სამ საათამდე მისვლა სჯობს.

ორი შესასვლელი: ზემოდან ნარიყალადან თუ ქვემოდან გოგირდის აბანოებიდან

ქვედა (მთავარი) შესასვლელი ბოტანიკურის ქუჩაზეა, გოგირდის აბანოებიდან ორიოდე ასეულ მეტრში. ჯუმა მეჩეთის გვერდით ქუჩაზე ზემოთ მიდიხართ, ჭიშკარი მარცხნივ იქნება. აქაა სალარო, ტერიტორიის სქემა, კაფე, საბავშვო მოედანი და სასმელი წყლის წყარო.

ზედა შესასვლელი ნარიყალას ციხესთან მდებარეობს. ყველაზე სწრაფი გზა მისკენ: საბაგირო რიყის პარკიდან ზედა სადგურამდე, შემდეგ ფეხით ციხის გვერდით მაჩვენებლების მიხედვით და კიბით ქვემოთ. საბაგიროთი ასვლა ორიოდე წუთს გრძელდება — მოსახერხებელია ერთი დღით ქალაქში სიარულთან შეთავსება.

ლეღვთახევის მხრიდან კიდევ ერთი კარიბჭეა, მაგრამ ყოველთვის ღია არაა და მასზე იმედის დამყარება არ ღირს.

თუ ერთ ვარიანტს ირჩევთ, ზემოდან შედით და ქვემოთ ჩამოდით. ბაღში სიმაღლეთა სხვაობა სერიოზულია და განსხვავება „ჩავდივარსა“ და „ავდივარს“ შორის უკვე მეათე წუთზე იგრძნობა. ნახევარი დღის სამუშაო მარყუჟი ასე გამოიყურება:

1. მანქანის დატოვება რიყის პარკთან.
2. საბაგიროთი ასვლა ნარიყალამდე, გაჩერება სამზერ მოედანზე.
3. ბაღში შესვლა ზედა ჭიშკრით და ჩასვლა ჩანჩქერამდე და ხიდებამდე.
4. გამოსვლა ქვედა ჭიშკრით გოგირდის აბანოებთან და ლეღვთახევის ჩანჩქერთან.
5. რიყემდე დაბრუნება სანაპიროს გაყოლებით, თხუთმეტიოდე წუთი ფეხით.

ნარიყალადან ბაღის ცენტრში ზიპლაინიც ჩადის: 270 მეტრი ბაგირი, დაახლოებით 50 ლარი. მუშაობს სეზონზე და კარგ ამინდში, წვიმასა და ზამთარში შეიძლება დაკეტილი იყოს.

რა ვნახოთ შიგნით

• 24 მეტრის სიმაღლის ჩანჩქერი. ბაღის მთავარი წერტილი და ერთადერთი ადგილი, სადაც ზაფხულში ფოტოს გადაღების მსურველთა რიგი დგება.
• თაღოვანი ხიდი ჩანჩქერის თავზე, აშენებული 1914 წელს. იქიდან ჩანს ბაღის ქვედა იარუსი, ქალაქი და ქედი პირისპირ.
• სამი ხიდი წავკისისწყალზე. პირველი პირდაპირ შესასვლელთან, მეორე ჩანჩქერის თავზე, მესამე დინების ქვემოთ.
• იაპონური ბაღი. პატარა და მოწესრიგებული, მაგრამ ეს კიოტო არაა. გზადაგზა შესვლა ღირს, სპეციალურად მის გამო წასვლა საჭირო არაა.
• ტროპიკული მცენარეების სათბური. ზომით მოკრძალებული, კოლექცია შუქის ავარიული გათიშვების შემდეგ ისე ვერ აღდგა. ერთ ლარად საინტერესოა, დიდი მოლოდინით მისულს კი გულს ატკენს.
• ბამბუკის ბუჩქნარი, კვიპაროსების ხეივანი, სეკვოიები, კედრები, უთხოვარი. სეკვოიები აქ ზრდასრულია, მჭიდრო ჯგუფად დგას.
• აზერბაიჯანული პანთეონი და თესლების ბანკის შენობა მთავარი ბილიკიდან გვერდით განშტოებაზე. პანთეონში დაკრძალულია მწერალი მირზა ფათალი ახუნდოვი.
• ქვის ბაღი, ტბორები და ვარდების ბაღი ისტორიულ ნაწილთან ახლოს.

ჩანჩქერის თავზე ხიდთან ყოველთვის ორიოდე გრადუსით უფრო გრილა, ვიდრე ზედა ტერასებზე, და მკაფიოდ სველი ქვის სუნი დგას. ივლისის სიცხეში სპეციალურად ჩავდივარ იქ შუადღისას და ყველაზე დიდ პაპანაქებას წყალთან სკამზე ვიცდი. ერთი დათქმა: ზაფხულში მდინარესთან ბევრი მუმლია, რეპელენტი ზედმეტი არ იქნება.

მარშრუტები და რამდენი დრო ჩავთვალოთ

მცირე წრე: 1300 მეტრი, 1–1,5 საათი. ქვედა შესასვლელიდან შუა ხიდისა და სამეფო ბაღის ისტორიული ნაწილის გავლით უკან, ქვედა ხიდამდე. მიდის ტბორების, იაპონური ბაღისა და კაფის გვერდით. გამოდგება, თუ ბაღი თქვენთან მესამე პუნქტია ნარიყალასა და აბანოების შემდეგ.

საშუალო ვარიანტი: 2,5–3 საათი. მცირე წრე პლუს ასვლა ზედა ხიდამდე და ტერასებამდე, ნარიყალასთან ჭიშკრით გამოსვლით.

მთელი ბაღი: 4–5 საათი. ეს უკვე სრულფასოვანი, დაახლოებით რვაკილომეტრიანი სეირნობაა გვერდითი ბილიკებით, პანთეონითა და შორეული უბნებით, სადაც ასფალტიც მთავრდება და ხალხიც.

მაჩვენებლები ცოტაა და ეს ბაღისადმი მთავარი პრეტენზიაა. ბილიკები ტოტდება, განშტოებების ნაწილი ჩიხში ან ბუჩქნარში ებჯინება, ოფლაინ რუკები კი ყველა ბილიკს არ აჩვენებს. აქ ვერსად დაიკარგები: ხეობა ვიწროა, მდინარე ქვემოთაა, ყოველთვის გასაგებია, სად არის დაღმართი. მაგრამ ზედმეტი საათის დახვევა ძალიან ადვილია.

საფარი შერეულია. ქვემოთ ასფალტი და ფილაა, ზემოთ ხრეში და მოტკეპნილი გრუნტი. წვიმის შემდეგ გრუნტის მონაკვეთები სრიალაა, განსაკუთრებით დაღმართებზე.

როდის ჯობია მისვლა

• აპრილი და მაისი. ყვავილობა, ირისები, იასამანი, ყველაზე მკვრივი მწვანე. საუკეთესო დროა, თუ მცენარეების და არა ჩრდილის გულისთვის მიდიხართ.
• ივნისი, ივლისი, აგვისტო. ცხელა, მაგრამ ხეობა და მდინარე გადაარჩენს. მისვლა დილის 11-მდე ან 17-ის შემდეგ.
• ოქტომბერი. ფოთოლი, რბილი შუქი, თითქმის ცარიელია. ჩემი საყვარელი თვე აქ.
• ზამთარი. ბაღი გამჭვირვალედ დგას, კარგად იკითხება რელიეფი და ძველი კედლები. ზემოთ ხანდახან ტალახია.

კვირის დღეების მიხედვით სხვაობა მცირეა. შაბათ-კვირას ქვედა შესასვლელთან თბილისური ოჯახები იკრიბებიან ბავშვებით, მაგრამ შუა ხიდის ზემოთ ხალხი თითქმის არასდროსაა, რომელი დღეც არ უნდა იყოს.

როგორ მივიდეთ ბოტანიკურ ბაღამდე მანქანით და სად დავტოვოთ ის

ბაღი ისტორიულ ცენტრში დგას, ასე რომ მასთან მისვლა უფრო ადვილია, ვიდრე პარკირება. თბილისის აეროპორტიდან დაახლოებით 20 კმ-ია, ეს საცობების გარეშე 25–35 წუთია.

აბანოთუბნის ირგვლივ ქუჩები ვიწროა, ნაწილი ცალმხრივი, თავისუფალი ადგილი სეზონზე თითქმის არ იშოვება. ცენტრალური კვარტლები ზონალურ-საათობრივი პარკირებითაა მოცული: 1-დან 3 ლარამდე საათში ზონის მიხედვით. ზონის ტიპი და ტარიფი „P“ ნიშნის ქვეშ ტაბლოზეა მითითებული, გადახდა ტერმინალით ან აპლიკაციით ხდება ავტომობილის ნომრით. საქირავებელ მანქანებს წლიური საპარკინგე აბონემენტი ჩვეულებრივ უკვე გადახდილი აქვს მფლობელის მიერ, ცენტრში საათობრივი ზონები კი ცალკე ითვლება: მანქანის მიღებისას ეს მომენტი დააზუსტეთ — დაწვრილებით თბილისში პარკირების გზამკვლევსა და ქირაობის საფუძვლებში.

პრაქტიკაში ყველაზე მოსახერხებელია მანქანა რიყის პარკთან ფასიან სადგომზე დატოვოთ და შემდეგ ფეხით იაროთ ან საბაგიროთი ახვიდეთ. მეორე ვარიანტი — ფიროსმანის ძეგლისა და მეიდნის უბანი, თუ ადგილზე გაგიმართლათ.

ბოტანიკური ბაღი კარგად ეწყობა ერთ დღეში ქალაქგარეთ გასვლასთან: მცხეთა სულ 25 კმ-შია, იქიდან ასვლა ჯვრის მონასტერამდე და საღამოსთვის უკან თბილისში. ასეთი მარშრუტისთვის მანქანის დაჯავშნა წინასწარ, ჩამოფრენამდე უფრო მარტივია. MY.DRIVE-ზე ჩანს საბოლოო ფასი ყველა მოსაკრებლით, მანქანის წაყვანა კი პირდაპირ აეროპორტში შეიძლება, ისე რომ პირველი დღე ტრანსფერზე არ დაიხარჯოს.

რა წავიღოთ თან

• რელიეფურძირიანი ფეხსაცმელი. არა დარბაზის კროსოვკები და ნამდვილად არა სანაპირო ჩუსტები.
• წვრილი ნაღდი ფული ბილეთისა და სათბურისთვის.
• წყალი. სასმელი ონკანები არის, მაგრამ არა ყველა ბილიკზე, ზედა უბნებზე კი საერთოდ არაა.
• სასუსნავი. კაფე მხოლოდ ქვედა შესასვლელთან მუშაობს. შიგნით საჭმელს ვერ იყიდით, სამაგიეროდ წყალთან პიკნიკს არავინ კრძალავს.
• თავსაბურავი და რეპელენტი ზაფხულში.
• დამტენი ბატარეა, თუ გადაღებას აპირებთ: ხეობაში კავშირი ადგილ-ადგილ სუსტდება და ტელეფონი ჩვეულებრივზე სწრაფად ჯდება.

პირველად ბაღში პირდაპირ გოგირდის აბანოების შემდეგ წავედი, ბრტყელძირიან სანდლებში. ზედა ხიდიდან ქვემოთ გრძელი ხრეშიანი დაღმართი მიდის, და ბოლო ორასი მეტრი გვერდულად, მოაჯირზე ხელჩავლებული გავიარე. ფეხსაცმელი აქ წელიწადის დროზე მეტს წყვეტს.

რა არის ახლოს

ქვედა ჭიშკრიდან გამოსული, გოგირდის აბანოებამდე და ლეღვთახევის ხეობამდე ხუთი წუთის სავალზე რჩებით — ჩანჩქერით პირდაპირ ქალაქის შუაგულში. პირისპირ ჯუმა მეჩეთია. ზემოთ ნარიყალას ციხე და ქართლის დედის ქანდაკებაა, საიდანაც ძველი ქალაქის საუკეთესო პანორამა იშლება. თუ ძალა დაგრჩათ, ბეთლემის კიბით ავედით მეიდნის ზემოთ არსებულ უბანში: იქ წყნარი ეზოები და აივნებია, ტურისტები კი თითქმის არ ჩანან. მასშტაბითა და ფორმატით შესადარებლად — ბათუმის ბოტანიკური ბაღი სულ სხვაა: სუბტროპიკები ზღვის თავზე და ცალკე ნახევარი დღე მარშრუტში.

რა არის მთავარი

ბოტანიკური ბაღი თბილისში 4 ლარი ღირს და მეიდნიდან თხუთმეტი წუთის სავალზეა, მაგრამ შეგრძნებით ეს უკვე ქალაქი აღარაა, არამედ მთის ხეობა. შედით ზემოდან, ნარიყალადან, და ჩამოდით გოგირდის აბანოებამდე — ასე ძალას დაზოგავთ და ხედების სწორ თანმიმდევრობას მიიღებთ. საათნახევარი ქვედა წრეს ჩანჩქერით ჰყოფნის, მთელი ტერიტორიისთვის ნახევარი დღე და ნორმალური ფეხსაცმელია საჭირო. ზაფხულში დილით ან საღამოს იარეთ, ოქტომბრიდან მარტამდე დღის სამ საათამდე მიდით.