Abastumani: gözlemevi, kükürt banyoları ve Gürcistan dağları

Abastumani, Mesheti sıradağlarının güney yamacında, 1300–1450 metre yükseklikte, Ahıska'dan 28 km ötede bir kasaba. Buraya şifalı dağ havası, kükürtlü kaynaklar ve eski SSCB'nin en eski yüksek dağ gözlemevlerinden biri için geliniyor, bir yandan da XIX. yüzyılda Romanov ailesi için inşa edilen kaplıcanın ahşap mimarisine bakmak için.

Abastumani'ye nasıl gidilir

Tiflis'ten Abastumani'ye 230 km kadar var, Haşuri, Borjomi ve Ahıska üzerinden geçen yol 4 saat civarı sürüyor. Asfalt güzergâhın tamamında iyi, Ahıska tarafından gelen yolda serpantin ve zor kesim yok.

Gitmek için birkaç seçenek var:

• Minibüs. Tiflis'ten Didube otogarından Ahıska'ya seferler kalkıyor (yolda 3,5–4 saat kadar), sonrasında Abastumani'ye giden yerel minibüse aktarma (40 dakika daha). Toplamda yolculuk, aktarma beklemesiyle birlikte yarım güne yayılıyor.
• Taksi ya da transfer. Tiflis'ten doğrudan yolculuk araç başına ortalama 250–270 lari tutuyor; hızlı ama esnek olmayan bir seçenek: güzergâhı ve durakları yol üstünde değiştiremiyorsunuz.
• Araç kiralama. Tiflis–Abastumani rotasında araç kiralamanın rahatlığı, yolun Borjomi'de ya da Ahıska'da serbestçe durmaya izin vermesi; kasabanın içinde de boğazın farklı uçlarına dağılmış gözlemevine, kükürt banyolarına ve seyir noktalarına ulaşmak daha kolay oluyor. Oralara otobüs gitmiyor, kasabanın alt kısmından bazı noktalara yürümek ise tek yönde en az bir saat.

Kutaisi tarafından Bağdati ve Zekari Geçidi (2182 m) üzerinden gidilirse güzergâh kuş uçuşu daha kısa ama yerden yüksekliği iyi bir arazi aracı ve deneyim gerektiriyor: geçit toprak yol ve kötü havada geçilmez olabiliyor. İlk yolculuk için Ahıska üzerinden girmek daha mantıklı.

Şifalı hava: kaplıca burada neden ortaya çıktı

Abastumani'nin bulunduğu Otshe Nehri boğazı dağlar sayesinde sert rüzgârlara kapalı, yamaçları da çam, ladin ve göknardan oluşan iğne yapraklı ormanla kaplı. Ölçülü kuruluğun, istikrarlı sıcaklığın ve keskin iklim değişimlerinin olmamasının birleşimi, burada bir kaplıcanın doğmasının sebebi oldu: 1864'ten itibaren her yaz kasabada 200'ü aşkın kişilik bir askerî hastane açılıyordu, XIX. yüzyılın sonuna gelindiğinde ise Abastumani akciğer hastalıklarının tedavisi için bir iklim kaplıcası sayılıyordu.

Kaplıcayı askerî doktor A. A. Remmert kurdu; onun tavsiyesiyle 1891'de buraya II. Nikolay'ın küçük kardeşi Veliaht Georgiy Aleksandroviç verem tedavisi için geldi ve ömrünün sonuna kadar burada yaşadı. Havanın aynı özelliğini, yüksek berraklığı ve neredeyse hiç sis olmamasını 1930'larda artık doktorlar değil astronomlar fark etti: burayı gözlemevi inşasına uygun kılan tam da bu koşullardı. Bugün hava iyiyken Abastumani'nin belirli noktalarından Venüs çıplak gözle görülüyor, kaplıca ilgisiyle bilim ilgisinin neredeyse harfiyen örtüştüğü ender bir durum.

Buna karşılık kasabada modern sanatoryum neredeyse hiç kalmamış: Sovyet döneminin kaplıca altyapısı büyük ölçüde terk edilmiş durumda, bu yüzden tedavi programlarını gelince duruma bakarak değil önceden sormak gerekiyor.

Gözlemevi, kaplıcanın simgesi

Abastumani astrofizik gözlemevi 1932'de kuruldu ve SSCB'deki ilk yüksek dağ gözlemeviydi. Tarihî bina doğrudan kasabanın içinde, teleskopların olduğu çalışma kompleksi ise daha yukarıda: Kanobili Dağı'nda, yaklaşık 1650 metre yükseklikte, ormanın içinden serpantinle 5 km ötede.

Teleferik başlangıçta çalışanlar için yapıldı ve turistlere yönelik bir atraksiyon gibi değil, çalışanların vardiya saatlerine göre çalışıyor. Gözlemevine çıkmak arabayla ya da taksiyle daha kolay, toprak yol geçit veriyor ama virajlı. Alanda bir müze çalışıyor, gündüz ve akşam turları düzenleniyor ve gökyüzü teleskopla gösteriliyor; yine de program havaya ve tesisteki çalışmalara göre değişiyor, takvimi ayak üstü bir ziyarete güvenmek yerine önceden sormak daha iyi.

Romanov mirası ve ahşap mimari

Veliahtın ardından kasabaya soylular akın etti, Moskovalı aristokratlar burada oymalı verandaları olan yazlıklar yaptırdı, bu evlerin bir kısmı bugüne kadar korunmuş, gerçi çoğu restorasyon bekliyor. Mimari Gürcistan için alışılmadık: ahşap cepheler ve camekânlı teraslar, Samtshe-Cavaheti'nin dağ köylerinden çok Petersburg yakınlarındaki yazlık kasabalarını andırıyor.

En önemli mimari nokta, 1896–1899 yıllarında ortaçağ Zarzma manastırı örnek alınarak yapılan Aleksandr Nevski kilisesi. İçeride Mihail Nesterov'un freskleri var, sanatçının Rusya dışında kilise iç mekânında korunmuş az sayıdaki işinden biri. Veliahtın yaşadığı saray şimdi bir kadın manastırına ait ve ziyarete kapalı, dışarıdan sadece cephesi görülebiliyor.

Kasabanın kenarındaki tepede yerlilerin Tamar'ın şatosu dediği harabeler duruyor, oraya yürüyüş patikasıyla çıkılabiliyor.

Kükürt banyoları ve mineral kaynakları

Abastumani'deki termal su az mineralli, kaynak sıcaklıkları 39 ile 48 °C arasında. Tiflis'ten farklı olarak burada büyük bir hamam mahallesi yok: kaplıca uygulamaları az sayıdaki faal sanatoryumda ve iki üç küçük ayrı hamamda toplanmış. Buradaki mantık turistik olmaktan çok tedaviye dönük, hesap yolu düşmüşken bir kerelik uğramaya değil birkaç günlük kalışa göre yapılmış.

Orman, patikalar ve millî park

Abastumani, Borjomi-Haragauli millî parkının alanıyla komşu. Kasabadan 30 km kadar işaretli yürüyüş rotası çıkıyor: kısa halka turlardan tepeler üzerinden gözlemevine ya da kasaba kenarındaki kale harabelerine giden günlük trekkinglere kadar.

Yolculuk sezonu ilkbahar sonundan sonbahar başına kadar: mayısta çamlar çiçek açıyor ve ormanın o reçineli kokusu güçleniyor, kışın ise bazı rotalar ve toprak yollar kar yüzünden kapalı oluyor.

Bilinmesi önemli olanlar

Abastumani bir günlük bir kaplıca değil: gözlemevi, kilise ve termal kaynaklar boğazın farklı noktalarına dağılmış ve aralarında toplu taşıma yok. Tiflis'ten yol 4 saat kadar sürüyor ve aynı gün gidip dönmektense Borjomi'de ya da Ahıska'da bir molayla daha iyi örtüşüyor. Şifalı iklim ve temiz hava bir pazarlama klişesi değil, kasabanın neredeyse 150 yıl önce kaplıcaya dönüşmesini sağlayan tarihî bir gerçek. Rotada araç, en can sıkıcı noktayı çözüyor: noktalar arası mesafelerin haritada göründüğünden daha büyük olduğu kasabanın kendi içindeki ulaşımı.