ნეკრესის მონასტერი კახეთში: უძველესი სიწმინდე ალაზნის ველის თავზე

ზოგიერთი ადგილი სხვანაირად გაგრძნობინებს თავს — არა როგორც ექსკურსია ან მუზეუმი, არამედ როგორც ცოცხალი შეხვედრა ისტორიასთან. ნეკრესის მონასტერი სწორედ ასეთია. ის დგას ტყიან გორაზე, ალაზნის ველის თავზე, და როცა საბოლოოდ ადიხარ მწვერვალზე, პირველი შეგრძნება არ არის ფეხების ტკივილი — არამედ განცდა, თითქოს დრო შეჩერდა. ქვევით, ვენახები სიგრძეზე გადაჭიმულია ჰორიზონტამდე. შორს, კავკასიონის ქედები ჰაერში ჩარჩნენ. გვერდით კი — კედლები, რომლებსაც ათხუთმეტი საუკუნე ასდის.

ნეკრესი ჩვენი საერთო მემკვიდრეობაა. ის ის ადგილია, სადაც კახეთში ქრისტიანობა გაიდგა ფეხი, სადაც ასურელმა მამამ ცეცხლი ჩააქრო და სიკვდილი ამჯობინა — და სადაც, ყველა შემოსევის, ნგრევისა და მივიწყების მიუხედავად, მონასტერი დღემდე დგას.

სად არის ნეკრესი და როგორ მოხვდეთ

მონასტრის კომპლექსი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტში, სოფელ შილდის მახლობლად, კავკასიონის ქედის განშტოებაზე. ყვარლიდან მანძილი დაახლოებით 8–13 კილომეტრია (გზის არჩევის მიხედვით), თელავიდან — 35 კილომეტრი, თბილისიდან — 127 კილომეტრი. GPS კოორდინატები: 41.972322, 45.760102.

ყველაზე კომფორტული საშუალება — არენდირებული ავტომობილია. ეს მხოლოდ კომფორტის საკითხი არ არის: ნეკრესი ძირითადი გზებიდან მოშორებით მდებარეობს და საზოგადოებრივი ტრანსპორტი პრაქტიკულად არ მოდის. ყვარლი–თელავის მარშრუტკები მონასტრისკენ მიმავალ გზაჯვარედინთან ჩერდებიან, მაგრამ გადმოსვლის შემდეგ კიდევ 3 კილომეტრის სიარული გიწევთ ციცაბო, მიწის გზაზე — ზაფხულის სიცხეში ეს სერიოზული გამოცდაა. არენდირებული მანქანით კი — პირდაპირ კომპლექსის ძირამდე ჩადიხართ, სადაც ავტოსადგომია, და შემდეგ მოკლე, სასიამოვნო ასვლა რჩება.

ალტერნატივა — ტაქსი ყვარლიდან, რაც ფარდობით იაფია. მაგრამ თუ კახეთის რამდენიმე სანახაობის ერთ დღეში მოსანახულებლად გეგმავთ — ეს რეგიონი ამის საშუალებას სრულად იძლევა — მაშინ საკუთარი ავტომობილი სრულ თავისუფლებას გაძლევთ. ნეკრესის სიახლოვეს არის გრემის ციხე–სიმაგრე (7 კმ), ალავერდის საკათედრო ტაძარი, ყვარელი თავისი სახელგანთქმული ღვინის მარნით — ყველაფრის ერთ დღეში ავტომობილით მოგვლა სრულიად რეალისტურია.

მნიშვნელოვანი: სეზონზე პირადი ავტომობილები მხოლოდ გორის ძირამდე, საგუშაგომდე შეუშვებენ. შემდეგ — ფეხით ან სპეციალური მარშრუტნი ავტობუსით, რომელიც 30–40 წუთში ერთხელ მოდის (შაბათ–კვირას — გაცილებით ხშირად). ბილეთი სიმბოლური ღირს.

ისტორია: სადაც კახეთში ქრისტიანობამ გაიდგა ფეხი

ნეკრესის მონასტერი საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი სამონასტრო კომპლექსია. მისი ისტორია IV საუკუნეში იწყება, როცა იბერიის მეფე თრდატმა აქ ეკლესია ააგო. მაგრამ სამონასტრო ცხოვრების ფუძემდებლად VI საუკუნის ასურელი მამა — აბიბოსი — ითვლება. ის ჩამოვიდა სირიიდან ჩამოსული ცამეტი ასურელი მამათაგანი ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი იყო, რომლებმაც ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში სამონასტრო ცხოვრება ჩამოაყალიბეს.

აბიბოსმა ეს კონკრეტული გორა ალაზნის ველის თავზე შემთხვევით არ ამოირჩია. ქვევით ნეკრესი — კახეთის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქალაქი — ყვაოდა. მონასტერი მის სულიერ გულს უნდა გამხდარიყო. როცა აბიბოსი ეპისკოპოსი გახდა, სწორედ ნეკრესი იქცა მის რეზიდენციად. საუკუნეების განმავლობაში კომპლექსი მთელი რეგიონის კულტურული და სულიერი ცენტრი იყო: აქ სწავლობდნენ ღვთისმეტყველებას, გადაწერდნენ ხელნაწერებს, ამზადებდნენ ღვინოს.

აბიბოსი ისტორიაში შევიდა არა მხოლოდ მონასტრის დამფუძნებლად, არამედ მოწამედაც. გადმოცემის თანახმად, ის ებრძოდა ზოროასტრიზმის გავრცელებას, რომელიც სპარსული გაფართოების კვალდაკვალ მოიწევდა. ერთხელ, დემონსტრაციულად ჩააქრო ზოროასტრელთა წმინდა ცეცხლი წყლით. ამის გამო დააკავეს და სიკვდილი მიუსაჯეს.

მას შემდეგ მონასტერს ბევრი განუცდია: მტრის შემოსევები, დარბევა, მივიწყების ხანგრძლივი პერიოდები. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 2000 წელს, მონასტერში სამონასტრო ცხოვრება კვლავ განახლდა.

ქალაქ ნეკრესს, რომელიც ოდესღაც გორის ძირას ყვაოდა, დღეს მხოლოდ ნანგრევები შემოუდარდა — და ისიც კარგად ჩანს მონასტრის კედლებიდან ქვევით გადახედვისას.

რა უნდა ნახოთ: კომპლექსის შენობები

კომპლექსი ფართობით მცირეა, მაგრამ ყოველი შენობა ისტორიის ცალკე გვერდია. ღია ზონაში ხუთი ნაგებობაა, თითოეული სხვადასხვა ეპოქაში აშენებული.

წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია (IV საუკუნე) — კომპლექსის ყველაზე ძველი ნაგებობა და საქართველოში დღემდე შემორჩენილ ეკლესიათა შორის ერთ-ერთი უძველესი. გარედან — პატარა, თითქმის შეუმჩნეველი: უხეში ქვისგან ამოყვანილი მართკუთხა მოცულობა. შიგნით — არც ერთი მოხატულობა, მხოლოდ შიშველი, გამოთლილი ქვა, რამდენიმე ხატი კედელზე და სასანთლე. სიმკაცრე აქ აბსოლუტურია — და სწორედ ამიტომ ეს ადგილი ძლიერ შთაბეჭდილებას ტოვებს.

ღვთისმშობლის სამეკლესიანი ბაზილიკა (VII–VIII საუკუნე) — მონასტრის მთავარი ტაძარი, სამნავიანი ბაზილიკის სახით. განსხვავებით იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიისგან, აქ შემორჩენილია ფრესკები — ამ მხარეში ქართული მხატვრობის უადრესი ნიმუშები. ზოგიერთ ფრესკაზე უძველეს გამოსახულებებს ზემოდან საბჭოთა ეპოქაში ნაფხეკი წარწერები ემჩნევა. ეკლესიაში ასევე შემონახულია სტასიდიები — განსაკუთრებული ხის სავარძლები, რომლებიც დღეს ძირითადად საბერძნეთის, კვიპროსისა და ბულგარეთის მართლმადიდებლურ ტაძრებში გვხვდება.

„კვადრატული ეკლესია" (IX საუკუნე) — თითქმის კვადრატული გეგმის პატარა ეკლესია, შუასაუკუნეების ქართული ეკლესიური არქიტექტურის დამახასიათებელი ნიმუში.

კოშკი (XVI საუკუნე) — თავდაცვითი ნაგებობა, რომელიც შეახსენებს, რომ მონასტერი ხშირად გამაგრებულ თავშესაფრად გამოიყენებოდა.

ეპისკოპოსის პალატი — ახლა მცირე გამოფენის ფუნქციას ასრულებს: ბიბლიური თემატიკის ნახატები და ხატები.

მარანი — ღია გალერეა იატაკში ჩაღრმავებული ბუდეებით, სადაც ქვევრები — ტრადიციული თიხის ჭურჭელი — ეთავსებოდა. სწორედ ამ ქვევრებში ამზადებდნენ ბერები ღვინოს, მიწაში ჩამარხული ჭურჭელი კი სტაბილურ ტემპერატურას უქმნიდა. ეს კახური მეღვინეობის მრავალსაუკუნოვანი ტრადიციის ცოცხალი მოწმობაა.

ცალკე ახსენება ღირს ცხვრის ლეგენდა. ერთ-ერთი შემოსევის დროს — გადმოცემის სხვადასხვა ვერსიაში ლეკები ან სხვა მტრები იხსენიებიან — ბერებმა კარიბჭიდან ღორების ფარა გაუშვეს. მტრის მეომრები ღორებს მიაწყდნენ და უკან დაიხიეს. მას შემდეგ ნეკრესში ღორები სიწმინდის მხსნელ ცხოველებად ითვლებიან.

ხედი: ამისთვის ღირს ასვლა

თუნდაც ძველი ეკლესიები ნაკლებად გაინტერესებდეთ, ნეკრესის გორის თავიდან ხედი ნამდვილად ღირს. გორაზე ამოდიხართ და წინ კახეთის ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი პანორამა გეშლებათ: ალაზნის ველი ვენახებით, სოფლები, კავკასიონის ქედები ჰორიზონტზე. ნათელ ამინდში ძალიან შორს ჩანს. დილაობით ველი ნისლში ეხვევა, შუადღისას მწვანეში ბრჭყვიალებს, მზის ჩასვლისას — ოქროსფრად ენთება.

ეს ადგილი გინდა მუდმივად ფოტოგრაფირო — და ამავე დროს, უბრალოდ გადხვდე და უყურო.

პრაქტიკული ინფორმაცია

სამუშაო საათები: 10:00–19:00.

შესვლა: უფასო.

ჩაცმულობა: ნეკრესი მოქმედი მონასტერია. ქალები შესასვლელამდე ან ეკლესიაში შესვლამდე თავს იხვევენ და ქვედა ბოლოს ამოსაფარებლად ქვედაბოლო ან შარფი გჭირდებათ. კაცებს ასევე მოეთხოვებათ მხრებისა და მუხლების დაფარვა.

ფოტოგრაფირება: დასაშვებია ღია ტერიტორიაზე. ეკლესიის შიგნით — შეამოწმეთ ბერებთან.

დროის ხარჯი: ფეხით ასვლა–ჩამოსვლასთან ერთად 1–2 საათი. მანქანით ძირამდე + შატლი — დაახლოებით ერთი საათი.

როდის ჩასვლა ჯობია: გაზაფხული (აპრილი–მაისი) და შემოდგომა (სექტემბერი–ოქტომბერი) — საუკეთესო დრო. ზაფხულში სიცხე ძლიერია, შუადღის ასვლა მძიმეა. ზამთარში გზა შეიძლება გაძნელდეს.

წაიღეთ თან: წყალი, კომფორტული ფეხსაცმელი, სვლისთვის მოხერხებული ტანსაცმელი.

ნეკრესი და სიახლოვეს მდებარე სანახაობები: ერთი დღე კახეთში

ნეკრესი მარტივად შეიძლება კახეთის აღმოსავლეთ ნაწილში ჩაშენდეს. რამდენიმე კილომეტრის მოშორებით — გრემის XVI საუკუნის ციხე–სიმაგრე, კახეთის კიდევ ერთი ღირსშესანიშნაობა. ყვარელი ცნობილია „კინძმარაულის" ღვინის ქარხნით და კლდეში გამოჭრილი მარანით. თელავის მიმართულებით — ალავერდის საკათედრო ტაძარი, საქართველოს ერთ-ერთი უდიდესი შუასაუკუნეების ეკლესია.

ყველაფრის ერთ დღეში მოგვლა — ავტომობილით — სავსებით რეალისტურია. კახეთის გზები კარგ მდგომარეობაშია, ქალაქს გარეთ ტრაფიკი მცირეა, ხოლო გზა, კახეთის ვენახებსა და მთებში — თავისთავად ღირს ჩასვლა.

ნეკრესი ისეთი ადგილია, რომლის ატმოსფეროს სიტყვებით გადმოცემა ძნელია. ამაზე ჯობს ერთხელ ავიდეთ ამ გორაზე, ჩავხედოთ ველს ქვემოდან — და მივხვდეთ: ეს ჩვენი ამბავია.