ნეკრესის მონასტერი კახეთში: უძველესი სავანე ალაზნის ველის თავზე
ნეკრესის მონასტერი საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი მონასტერია. როგორ მივიდეთ ქირით აღებული მანქანით, რა ვნახოთ შიგნით, ფრესკები, ხედი ალაზნის ველზე. პრაქტიკული ინფორმაცია.


ნეკრესის მონასტერი ტყიან ბორცვზე დგას, ალაზნის ველის თავზე. აქ რომ ამოხვალ, პირველ რიგში დაღლილობას კი არ გრძნობ, არამედ სიჩუმეს და იმას, რომ დრო აქ უფრო ნელა მიდის. ქვემოთ ვენახები მწვანობს, შორს კავკასიონის ქედები ილურჯება, გვერდით კი თხუთმეტი საუკუნის კედლები დგას.
ნეკრესი ნაკლებად ცნობილია, ვიდრე მცხეთა ან ვარძია, მაგრამ აქედან გულგრილი იშვიათად ვინმე მიდის. ეს ადგილი მათთვისაა, ვისაც ტურისტული შეფუთვის გარეშე საქართველო აინტერესებს, ცოცხალი ისტორიითა და მოქმედი სავანით.
სად მდებარეობს ნეკრესის მონასტერი და როგორ მივიდეთ
სამონასტრო კომპლექსი კახეთის რეგიონის ყვარლის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, ქალაქ ყვარლიდან დაახლოებით 11 კმ-სა და თელავიდან 35 კმ-ში. თბილისიდან მანძილი დაახლოებით 130 კმ-ია.
ორიენტირი: სოფელი შილდა, მონასტრისკენ მოსახვევი ყვარელი–თელავის გზაზე. GPS კოორდინატები: 41.972322, 45.760102.
მისვლის ყველაზე მოსახერხებელი გზა ქირით აღებული მანქანაა. საქმე მხოლოდ კომფორტში არ არის: ნეკრესი მთავარი ტურისტული მარშრუტებიდან მოშორებით დგას და საზოგადოებრივი ტრანსპორტი აქ პრაქტიკულად არ დადის. ყვარელსა და თელავს შორის მოსიარულე მარშრუტკები მონასტრისკენ მოსახვევთან ჩაივლიან, მაგრამ ჩამოსვლის შემდეგ დაახლოებით 3 კილომეტრის გავლა მოგიწევთ ფეხით, გრუნტის გზაზე, რომელიც მთელი გზა აღმართს მიუყვება. ზაფხულის სიცხეში ეს სერიოზული გამოცდაა. ქირით აღებული მანქანით საკითხი მაშინვე წყდება: მთის ძირამდე მიდიხართ, კომპლექსის ადმინისტრაციასთან აჩერებთ და რჩება მოკლე, სასიამოვნო გასეირნება ზემოთ.
ქირაობის ალტერნატივა ყვარლიდან ტაქსია, რომელიც შედარებით იაფი ჯდება. მაგრამ თუ ერთ დღეში კახეთის რამდენიმე ღირსშესანიშნაობის ნახვა გინდათ (აქ ეს სავსებით შესაძლებელია), მანქანა მარშრუტის სრულ თავისუფლებას გაძლევთ. ნეკრესთან ახლოს არის გრემის ციხე (7 კმ), შესანიშნავი ალავერდი და სიღნაღი, და ყველაფრის ერთ დღეში, საჭესთან გაერთიანება მოსახერხებელია.
მნიშვნელოვანი დეტალი: სეზონზე მანქანებს მხოლოდ მთის ძირში მდებარე პოლიციის საგუშაგომდე უშვებენ. იქიდან მწვერვალამდე ფეხით ასვლა შეიძლება, ან სპეციალური მარშრუტული ავტობუსით, რომელიც ყოველ 30–40 წუთში დადის (შაბათ-კვირას გაცილებით ხშირად). ასვლის ფასი სიმბოლურია.

ისტორია: ადგილი, სადაც კახეთის ქრისტიანობა დაიწყო
ნეკრესის მონასტერი საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი მონასტერია. მისი ისტორია VI საუკუნიდან იწყება, როცა კახეთში ცამეტი ასურელი მამიდან ერთ-ერთი, ბერი აბიბოს ნეკრესელი (ასევე ცნობილი როგორც ავივი ან აბო) მოვიდა. სირიიდან მოსული ეს ცამეტი მისიონერი ქართული ბერმონაზვნობის ფუძემდებელი გახდა: ისინი მთელ ქვეყანაში გაიფანტნენ და დააარსეს სავანეები, რომლებიც სულიერ და კულტურულ ცენტრებად იქცა.
აბიბოსმა ალაზნის ველის თავზე მდებარე მთა შემთხვევით არ აირჩია. ქვემოთ დიდი ქალაქი ნეკრესი შრიალებდა, კახეთის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ცენტრი, და მონასტერი მისი სულიერი გული უნდა გამხდარიყო. როცა აბიბოსი ეპისკოპოსი გახდა, აქ მისი რეზიდენცია განთავსდა. რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში სავანე მთელი რეგიონის კულტურულ და რელიგიურ ცენტრად რჩებოდა: აქ ღვთისმეტყველებას სწავლობდნენ, ხელნაწერებს გადაწერდნენ და ღვინოს აყენებდნენ.
აბიბოსი ისტორიაში მონასტრის დამაარსებლად და, ამავე დროს, მოწამედ შევიდა. გადმოცემის მიხედვით, ის ებრძოდა ზოროასტრიზმის გავლენას, რომელიც რეგიონში სპარსულ ექსპანსიასთან ერთად ვრცელდებოდა, და ერთხელ ზოროასტრიელთა წმინდა ცეცხლი ყველას თვალწინ წყლით ჩააქრო. ამისთვის შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს.
მას შემდეგ მონასტერმა ბევრი რამ გადაიტანა: მტრის შემოსევები, აოხრება, გაუკაცრიელების ხანგრძლივი პერიოდები. სსრკ-ის დაშლის შემდეგ სავანე კვლავ მოქმედი გახდა, 2000 წელს აქ სამონასტრო ცხოვრება განახლდა.
თავად ქალაქი ნეკრესი, რომელიც ოდესღაც მთის ძირში იდგა, გაქრა. მისგან მხოლოდ ნანგრევები დარჩა, რომლებიც მონასტრის კედლების სიმაღლიდან კარგად ჩანს.
რა ვნახოთ: კომპლექსის არქიტექტურა და ნაგებობები
სამონასტრო კომპლექსი ფართობით პატარაა, მაგრამ მის ტერიტორიაზე თითოეულ შენობას თავისი ისტორია აქვს. მნახველებისთვის ღია ზონაში ხუთი ნაგებობაა, სხვადასხვა ეპოქაში აგებული.
იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია (IV საუკუნე): კომპლექსის უძველესი ნაგებობა და, ზოგიერთი მონაცემით, საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი ეკლესია. გარეგნულად ის პაწაწინა და თითქმის შეუმჩნეველია: უხეში ქვის პატარა სწორკუთხა მოცულობა. შიგნით მოხატულობა არ არის, მხოლოდ შიშველი თლილი ქვა, კედლებზე რამდენიმე ხატი და სასანთლე. ასკეტიზმი აქ აბსოლუტურია და სწორედ ამიტომ ადგილი ძლიერ შთაბეჭდილებას ტოვებს. მე ამ ეკლესიას ერთ წუთში არ გავივლიდი: აქ ცოტა ხნით სიჩუმეში დგომა გინდება.
ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ტაძარი (VIII საუკუნე): მონასტრის მთავარი ეკლესია, სამნავიანი ბაზილიკა. იოანეს ეკლესიისგან განსხვავებით, აქ შემორჩენილია ფრესკები და მოხატულობა, ამ მხარეში ქართული მხატვრობის უადრესი ნიმუშები. ზოგიერთ ფრესკაზე უძველესი გამოსახულებების თავზე საბჭოთა დროს ამოკაწრული წარწერები ჩანს. შიგნით შეგიძლიათ ნახოთ სტასიდიები, განსაკუთრებული ხის სავარძლები, რომლებიც საბერძნეთის, კვიპროსისა და ბულგარეთის მართლმადიდებლური ტაძრებისთვისაა დამახასიათებელი და ქართულ ეკლესიებში უკიდურესად იშვიათად გვხვდება.
„კვადრატული ეკლესია“ (IX საუკუნე): პატარა ტაძარი თითქმის კვადრატული გეგმით, შუა საუკუნეების ქართული არქიტექტურის დამახასიათებელი ნიმუში.
კოშკი (XVI საუკუნე): თავდაცვითი ნაგებობა, რომელიც გვახსენებს, რომ მშფოთვარე დროს მონასტერი ხშირად გამაგრებულ თავშესაფრად იქცეოდა.
ეპისკოპოსის სასახლე: ახლა აქ პატარა საგამოფენო დარბაზია ხატებითა და ბიბლიურ თემებზე შექმნილი ნახატებით.
მარანი: ღია გალერეა იატაკში ჩაღრმავებებით ქვევრებისთვის, ტრადიციული თიხის ჭურჭლისთვის, რომელშიც ქართველი ბერები ღვინოს აყენებდნენ. ეს კახეთში სამონასტრო მეღვინეობის მრავალსაუკუნოვანი ტრადიციის ცოცხალი მოწმობაა.
ცალკე ღირს ღორების ლეგენდის გახსენება. გადმოცემის მიხედვით, ერთხელ მუსლიმთა თავდასხმისას ბერებმა კარიბჭიდან ღორების ჯოგი გაუშვეს და თავდამსხმელებმა უკან დაიხიეს. მას შემდეგ ნეკრესში ღორები მონასტრის მხსნელ ცხოველებად ითვლება.

ხედი მთიდან: ამისთვის ასვლა ღირს
ნეკრესში მხოლოდ ხედის გამო რომც ჩამოხვიდეთ, არ ინანებთ. სამონასტრო ბორცვიდან კახეთის, ალბათ, ერთ-ერთი ულამაზესი პანორამა იშლება: ალაზნის ველის დაუსრულებელი ვენახები, მოწესრიგებული სოფლები, ჰორიზონტზე კი კავკასიონის ქედის განშტოებები. მოწმენდილ ამინდში ძალიან შორს ჩანს. დილით ადრე ველი რძისფერ ბურუსშია, შუადღისას მწვანედ ბრწყინავს, მზის ჩასვლისას თბილ ოქროსფრად იწვის. მე ყველაზე მეტად სწორედ დილის ბურუსი მიყვარს, როცა ველი ახლახან იწყებს მისგან გამოჩენას.
ამ ადგილის უსასრულოდ გადაღება გინდება. და ამავდროულად, უბრალოდ დგომა და ცქერა.
პრაქტიკული ინფორმაცია
სამუშაო საათები: 10:00-დან 19:00-მდე.
შესვლა: უფასო.
ჩაცმის წესი: მონასტერი მოქმედია. ქალებს ურჩევენ თავი დაიფარონ და ქვედაბოლო ჩაიცვან (შეგიძლიათ თან თავსაფარი წაიღოთ). ყველა მნახველს მხრები და მუხლები დაფარული უნდა ჰქონდეს.
ფოტოგადაღება: ნებადართულია ღია ტერიტორიაზე. ეკლესიების შიგნით ბერებს დაეკითხეთ.
დათვალიერების დრო: 1–2 საათი ასვლა-ჩამოსვლით, თუ ფეხით მიდიხართ. მანქანით ქვედა სადგომამდე + მარშრუტკით მწვერვალამდე, დაახლოებით ერთი საათი.
როდის ჯობია ჩამოსვლა: გაზაფხული (აპრილი–მაისი) და შემოდგომა (სექტემბერი–ოქტომბერი) საუკეთესო დროა. ზაფხულში ცხელა და შუადღისას ფეხით ასვლა მძიმეა. ზამთარში გზა შეიძლება ძნელად გასავლელი იყოს.
რა წავიღოთ: წყალი, კომფორტული ფეხსაცმელი, მზისგან დამცავი ქუდი. წყლის წაღებას იმათაც ვურჩევ, ვინც ზემოთ მარშრუტკით აპირებს ასვლას: მწვერვალთან, მზეზე, ის მალე დაგჭირდებათ.
ნეკრესი და მეზობელი ღირსშესანიშნაობები: ერთი დღე კახეთში
ნეკრესის მონასტრის აღმოსავლეთ კახეთის მარშრუტში ჩართვა მოსახერხებელია. რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს XVI საუკუნის ციხე-დარბაზი გრემი, რეგიონის კიდევ ერთი მარგალიტი. ცოტა მოშორებით ქალაქი ყვარელია, ცნობილი ღვინის ქარხნით „ქინძმარაული“ და კლდეში გაჭრილი თვალწარმტაცი გვირაბით. თელავის მიმართულებით დგას ალავერდის მონასტერი, საქართველოს ერთ-ერთი უდიდესი ტაძარი.
ამ ყველაფრის ერთ დღეში შემოვლა ქირით აღებული მანქანით გონივრულია. ასე მარშრუტკების განრიგზე არ ხართ დამოკიდებული და თავად წყვეტთ, რამდენი დრო გაატაროთ თითოეულ ადგილას. კახეთში გზები კარგია, ქალაქებს გარეთ მოძრაობა მცირეა, გზად პეიზაჟები კი თავისთავად ღირს მოგზაურობად.
ნეკრესის ატმოსფეროს სიტყვებით გადმოცემა ძნელია. უფრო მარტივია, ერთხელ ახვიდეთ ამ მთაზე, ციცაბოს კიდესთან დადგეთ და დიდხანს უყუროთ ქვემოთ, ველს.














