შაორის ტბა: რაჭის მარგალიტი, რომელიც საკუთარი თვალით უნდა ნახოთ

თუ შაორის ტბის შესახებ ჯერ არ გსმენიათ, დიდი ალბათობით, უბრალოდ რაჭაში არ ჩასულხართ. აქ, წიწვოვან ტყეებსა და ალპურ მდელოებს შორის, მთის ჰაერს პიტნისა და როდოდენდრონის სუნი აქვს, მოწმენდილ დღეს კი კავკასიონის ქედი წყალში ირეკლება. ეს საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე თვალწარმტაცი ადგილია, უცხოელმა ტურისტებმა კი მის შესახებ თითქმის არაფერი იციან.

ადგილობრივები ამ მხარეს ზოგჯერ „ქართულ შვეიცარიას“ უწოდებენ: აქ არც ტურისტული ავტობუსებია, არც რიგები და არც ხალხმრავლობა სადამკვირვებლო მოედნებთან. არის მანქანა, მთის გზა და ტბა, რომელიც ნაკერალას უღელტეხილის გადავლისთანავე მოულოდნელად გამოჩნდება, ერთდროულად ლურჯი და მწვანე.

რა არის შაორის ტბა და რატომ არის ხელოვნური

მკაცრად რომ ვთქვათ, შაორი წყალსაცავია. ის 1950-იან წლებში შეიქმნა, მას შემდეგ, რაც მთის მდინარე რიონის აუზში შაორის ჰიდროელექტროსადგური ამუშავდა. ჰესი დღესაც მუშაობს, საქართველოში ყველაზე მაღალდაწნევიანი სადგურია და წელიწადში დაახლოებით 149 მლნ კვტ·სთ ენერგიას გამოიმუშავებს.

„ხელოვნური“ წარმოშობა ტბას სილამაზეს სულაც არ აკლებს. ათწლეულების განმავლობაში ის მთის ლანდშაფტის ნაწილად იქცა: ნაპირები ტყით დაიფარა, წყალში თევზი გაჩნდა, ზემოდან დანახული წყალსაცავი კი ორკაპა კუდიან უზარმაზარ ზღვის ურჩხულს წააგავს.

პარამეტრები შთამბეჭდავია: სიგრძე 7,1 კმ, მაქსიმალური სიგანე 2,7 კმ, მაქსიმალური სიღრმე 14,5 მ. წყლის სრული მოცულობა დაახლოებით 90 მილიონი კუბური მეტრია. შაორი ქვემო რაჭის უდიდესი წყალსატევია.

ტბას ნაკერალას ქედი აკრავს. მის ფერდობებს ხშირი წიწვოვანი და შერეული ტყე ფარავს, უფრო მაღლა კი ალპური მდელოები იწყება. ადგილს საკუთარი მიკროკლიმატი აქვს: ყველაზე ცხელ დღესაც კი, როცა ხეობაში +30-ია, წყალთან გრილა, ზოგჯერ კი პირდაპირ ცივა. თბილი სამოსი თან იქონიეთ. მე მას ამინდის პროგნოზის მიუხედავად ყოველთვის მანქანაში დავიტოვებდი.

რა ვაკეთოთ ტბაზე

დაიწყეთ ყველაზე აშკარით. წყალსაცავზე ორი ხიდია გადებული და ერთ-ერთიდან მზიან ამინდში კავკასიონის თოვლიანი მწვერვალები ჩანს. სხვადასხვა წერტილიდან ტბა სხვადასხვანაირად გამოიყურება: ხიდიდან წყალი ლურჯი და მშვიდია, ნაპირთან კი მუქი მწვანე და ცოცხალი.

აქ განსაკუთრებით ლამაზია გაზაფხულზე, როცა ფერდობებზე როდოდენდრონი ყვავის, და შემოდგომაზე, როცა ტყის ოქროსფერი და ჟოლოსფერი წყალში ირეკლება.

შაორის ნაპირებზე რამდენიმე პატარა საპლაჟე ადგილია. ზაფხულში აქ ბანაობენ: წყალი გრილია, მაგრამ მაცოცხლებელი. შეგიძლიათ ნაპირზე პიკნიკი მოაწყოთ ან ტყეში სოკო და კენკრა შეაგროვოთ. ადგილი თითქმის ხელუხლებელია, ინფრასტრუქტურა მინიმალური, და თუ სიჩუმე გიყვართ, ეს უფრო პლიუსია.

არც მეთევზეები დარჩებიან იმედგაცრუებულები: ტბაში ბევრი თევზია. წყნარი დილა წყლის პირას, ანკესით ხელში, ამ მხარეში დროის გატარების ერთ-ერთი საუკეთესო გზაა. მე საერთოდ მგონია, რომ შაორი ყველაზე კარგი ადრე დილითაა, სანამ ნაპირზე ჯერ არავინაა.

ცხრაჯვრის მთა: ცხრა ჯვარი ღრუბლებს ზემოთ

თუ შაორი ამ მარშრუტის თვალებია, ცხრაჯვარი მისი სულია.

ტბიდან არც თუ ისე შორს, ზღვის დონიდან 1565 მეტრზე, დგას მთა უჩვეულო სახელით, ცხრაჯვარი. სახელი პირდაპირ ამბობს, რასაც მწვერვალზე ნახავთ: იქ ცხრა რკინის ჯვარია აღმართული სხვადასხვა ომში დაღუპულთა ხსოვნისთვის. ჯვრების გვერდით ძველი ეკლესიის ნანგრევებია, რომლის ასაკიც ზუსტად არავინ იცის.

მთისკენ გზა ნაკერალას უღელტეხილიდან მიდის. მანქანით დაახლოებით ერთი კილომეტრის გავლა შეიძლება, შემდეგ კი ტყეში ფეხით უნდა იაროთ, კიდევ დაახლოებით ორი კილომეტრი. ბილიკი კოლხური ბზის, პიტნის, თავშავასა და მთის ლავანდის ბუჩქნარში გადის. მწვერვალამდე ბოლო მეტრები ყველაზე ციცაბოა, ქვიან საფეხურებზე აცოცება მოგიწევთ. მაგრამ ეს ღირს.

ცხრაჯვრის მწვერვალიდან 360-გრადუსიანი ხედი იშლება: იმერეთის ველი, ტყიბულის წყალსაცავი და კავკასიონის ქედები ერთდროულად გადაიშლება თქვენ წინ, როგორც უზარმაზარ რუკაზე. ადგილი განსაკუთრებულია, აქ დუმილი გინდება.

პარკინგიდან მწვერვალამდე გზას ერთი მიმართულებით დაახლოებით 30–40 წუთი სჭირდება. ფეხსაცმელი არასრიალა უნდა იყოს, ტერფის კარგი საყრდენით. ნისლში ან წვიმის შემდეგ ბილიკი სრიალა ხდება, ეს დაგეგმვისას გაითვალისწინეთ. მე ასვლას არ ავჩქარებდი და მწვერვალისთვის დროის მარაგს დავტოვებდი: ბოლო ქვიან მეტრებზე აჩქარება არაფერში გამოგადგებათ.

რა ვნახოთ ახლოს: ნიკორწმინდა და ამბროლაური

შაორზე გამავალი მარშრუტი ლოგიკურად უერთდება რაჭის სხვა ღირსშესანიშნაობებს.

ნიკორწმინდა XI საუკუნის შუასაუკუნეების ტაძარია, აგებული გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფის, ბაგრატ III-ის დროს. ამბროლაურიდან დაახლოებით 14 კმ-შია. ფასადისა და გუმბათის ჩუქურთმა აშენების დღიდან შემორჩა, შიგნით ფრესკები XVI საუკუნისაა. ეს რაჭაში ქართული ხუროთმოძღვრების „ოქროს ხანის“ ერთადერთი ტაძარია და მთელ ქვეყანაში ერთ-ერთი ყველაზე ლამაზი.

ამბროლაური პატარა, მყუდრო ქალაქია, რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი და მისი არაოფიციალური „ღვინის დედაქალაქი“. აქ ამზადებენ ცნობილ რაჭულ ღვინოს, ხვანჭკარას. შეგიძლიათ ადგილობრივ ბაზარში შეიაროთ, შინაური ყველი გასინჯოთ და უბრალოდ რიონის სანაპიროზე გაისეირნოთ.

როგორ ჩავიდეთ შაორის ტბაზე: მხოლოდ მანქანით

გულწრფელი პასუხი მთავარ კითხვაზე: მანქანის გარეშე აქ ჩასვლა მოუხერხებელია.

ტბა ორი მხარის, იმერეთისა და რაჭის, გასაყარზე მდებარეობს, ფორმალურად რაჭა-ლეჩხუმის საზღვრებში. ქუთაისიდან შაორამდე ტყიბულის გავლით დაახლოებით 50 კმ-ია. ახლოს ჟღერს, მაგრამ ნაკერალას უღელტეხილზე გამავალ მთის გზას არანაკლებ საათნახევარი სჭირდება. თბილისიდან დაახლოებით 5 საათის სავალია.

საზოგადოებრივი ტრანსპორტი არსებობს, მაგრამ ძალიან არარეგულარულია. მარშრუტკები ქუთაისიდან ტყიბულამდე დადის, შემდეგ კი სიტუაცია არაპროგნოზირებადია. მასზე, როგორც საიმედო ვარიანტზე, იმედი არ უნდა იქონიოთ.

ტაქსი მისაღები, მაგრამ ძვირი ვარიანტია: გზა ორივე მიმართულებით, ლოდინი ტბასთან და ღირსშესანიშნაობებთან შევლა საკმაოდ დიდ თანხაში დაგიჯდებათ.

მანქანის ქირაობა ოპტიმალური არჩევანია. ასე მიდიხართ, როცა გინდათ, ჩერდებით, სადაც გინდათ, და არსად გეჩქარებათ. უღელტეხილზე გამავალი გზა თავისთავად სიამოვნებაა: სერპანტინი უფსკრულის თავზე, ნისლი მთებში, ხედები, რომლებიც სუნთქვას გიკრავთ. ქირავნული მანქანით შეგიძლიათ სპონტანურად ცხრაჯვრისკენ გადაუხვიოთ, ტბაზე მზის ჩასვლამდე დარჩეთ, ნიკორწმინდაში შეიაროთ და იმავე დღეს ამბროლაურამდე ჩახვიდეთ.

მანქანის გაქირავება საქართველოში ყველა დიდ ქალაქშია ხელმისაწვდომი: თბილისში, ქუთაისსა და ბათუმში. ფასები გონივრულია, რეგიონის გზები კი ჩვეულებრივი მსუბუქი ავტომობილითაც სავსებით გასავლელია. სრული სიმშვიდისთვის პატარა კროსოვერი ან უბრალოდ კარგი კლირენსის მქონე მანქანა გამოგადგებათ.

როდის წავიდეთ

მაისი–ივნისი: როდოდენდრონი ყვავის, ჰაერი სუფთაა, სიმწვანე კაშკაშა. ერთ-ერთი საუკეთესო ვარიანტი.

ივლისი–აგვისტო: მაღალი სეზონი, ოღონდ არა ხალხმრავლობის (ის აქ არ არის), არამედ ამინდის თვალსაზრისით: თბილა, შეიძლება ბანაობა. საღამოობით ტბასთან გრილა.

სექტემბერი–ოქტომბერი: ოქროსფერი შემოდგომა მთებში. ტყე ქარვისფრად და წითლად ანთია. ალბათ, წლის ყველაზე ფოტოგენური დრო.

ზამთარი: ტბა არ იყინება, მაგრამ მთის გზები შეიძლება რთული იყოს. მხოლოდ გამოცდილი მძღოლებისთვის, შესაფერისი მანქანით.

რა წაიღოთ თან

• თბილი სამოსი (ზაფხულშიც აუცილებელია)
• არასრიალა ფეხსაცმელი, თუ ცხრაჯვარზე ასვლას გეგმავთ
• ნაღდი ფული: რაჭაში ბანკომატები და ტერმინალები იშვიათია
• საკვებისა და წყლის მარაგი გზისთვის
• დამუხტული ტელეფონი ოფლაინ რუკებით (Maps.me და OsmAnd კარგად მუშაობს)

შეჯამება: რატომ ღირს წასვლა

შაორი არ არის ადგილი, სადაც მხოლოდ სიაში მოსანიშნად მიდიან. აქ საქართველო ფილტრების გარეშე ჩანს: ველური ბუნება, მთის ჰაერი, სიჩუმე. განსაკუთრებით თუ ტბას ცხრაჯვარზე ასვლას, ნიკორწმინდაში შევლასა და ამბროლაურში ხვანჭკარის ჭიქას შეუთავსებთ.

სრული მარშრუტი ქუთაისიდან ერთ დატვირთულ დღეში ეტევა, თბილისიდან კი ორ მშვიდ დღეში. მანქანა აუცილებლად დაგჭირდებათ.