რა ვნახოთ ქუთაისში: ქალაქის მთავარი ადგილები

ქუთაისში მთავარი ერთ საფეხმავლო დღეში ეტევა: ბაგრატის ტაძარი ბორცვზე, კოლხეთის შადრევანი ცენტრალურ მოედანზე, თეთრი ხიდი ბიჭის ქანდაკებით, ებრაული უბანი XIX საუკუნის სინაგოგებით, მწვანე ბაზარი და ბოტანიკური ბაღი მუხის შიგნით მოწყობილი სამლოცველოთი. წერტილებს შორის მანძილები მცირეა, ცენტრიდან ყველაზე შორეულამდე ოცდახუთიოდე წუთის სავალია. ქვემოთ ვარჩევ, რა ვნახოთ ქუთაისში, რამდენი დრო ჩავდოთ თითოეულ ადგილზე და სად წავიყვანოთ მანქანა.

რამდენი დრო ჩავდოთ ქალაქზე

ქუთაისი რიონზე დგას და თითქმის ყველაფერი, რისთვისაც ტურისტი ჩამოდის, დავით აღმაშენებლის მოედნიდან ორი კილომეტრის რადიუსშია. ქალაქი ფეხით ერთ დღეში იხურება, სადილისა და ტაძრისკენ აღმართის გათვალისწინებით. თუ აჩქარების გარეშე და მუზეუმებით გინდათ, აიღეთ დღენახევარი.

მეორე დღე ჩვეულებრივ უკვე ქალაქზე კი არა, შემოგარენზე მიდის: გელათი, მოწამეთა, სათაფლია, პრომეთეს მღვიმე, კანიონები, წყალტუბო. მათზე ჩვენ ცალკე მასალები გვაქვს, აქ მხოლოდ ის, რაც ქალაქის საზღვრებშია.

ამინდზე ერთი რამ უნდა გახსოვდეთ. იმერეთი ნოტიოა, წვიმა აქ ნებისმიერ სეზონზე მოდის, შემოდგომასა და ზამთარში კი სერიოზულად და დიდხანს ასხამს. ქოლგა მანქანაში ივნისშიც არ იქნება ზედმეტი.

ბაგრატის ტაძარი: მთავარი წერტილი და საუკეთესო პანორამა

ტაძარს საფუძველი 1003 წელს, ბაგრატ III-ის დროს ჩაეყარა, აქ ეკურთხა მეფედ დავით აღმაშენებელი. 1691 წელს, თურქთა ალყის დროს, დენთის საწყობი აფეთქდა, ტაძარმა გუმბათი და გადახურვა დაკარგა და თითქმის სამი საუკუნე ნანგრევად იდგა. რესტავრაცია 2012 წელს დასრულდა, მაშინვე გაჩნდა მინის ჩანართები და გარე ლიფტი. სწორედ მათ გამო 2017 წელს იუნესკომ ბაგრატი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიიდან ამოიღო, გელათის მონასტერს კი სტატუსი შეუნარჩუნდა.

შესვლა უფასოა, ტაძარი მოქმედია. თავსაფრები და კალთები, როგორც წესი, შესასვლელთან, კალათაშია.

ცენტრიდან ფეხით ასვლას 20–25 წუთი სჭირდება, ბოლო მონაკვეთი აღმართზეა. მანქანით თითქმის კედლებამდე შეიძლება მისვლა, ძირში რამდენიმე ათეულ ადგილიანი მოედანია. პირველად იქ ივლისში, დღის ერთ საათზე ავედი და მერე თხუთმეტიოდე წუთი ვეძებდი, სად გავჩერებულიყავი: ტაძრის წინ ჩრდილი პრაქტიკულად არ არის, ქვა კი იწვება. ზაფხულში ჯობს საღამოს ექვსის შემდეგ მისვლა — ამასთან ხეობაზე მზის ჩასვლასაც მოასწრებთ.

კოლხეთის შადრევანი და ცენტრალური მოედანი

შადრევანი 2011 წელს გაიხსნა, არქიტექტორ დავით გოგიჩაიშვილის პროექტით. მის იარუსებზე ოცდაათი მოოქროვილი ფიგურაა: ცხენები, ირმები, ვერძები, თამადა ყანწით. ეს კოლხური ბრინჯაოს ნაკეთობების გადიდებული ასლებია, ორიგინალები თბილისში, ეროვნულ მუზეუმში ინახება.

თავად მოედანს ბობოქარი ბიოგრაფია აქვს. 1924 წლამდე აქ ალექსანდრე ნეველის ტაძარი იდგა, შემდეგ ადგილი საბჭოთა ძეგლებმა დაიკავეს, მერე — ცხენოსანმა დავით აღმაშენებელმა, რომელიც მოგვიანებით რკინიგზის სადგურთან გადაიტანეს. ახლა შადრევნის ირგვლივ კაფეებია, საღამოს განათებას რთავენ და ქალაქში თითქმის ნებისმიერი გასეირნება აქედან იწყება.

თეთრი ხიდი და ბიჭი ქუდებით

რიონზე გადებული საფეხმავლო ხიდი XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ააგეს და ქუთაისელებისთვის ის უფრო მეტს ნიშნავს, ვიდრე ჩამოსულებისთვის. მოაჯირზე ორი ქუდით ხელში ბიჭი ზის — ქართული ფილმის «არაჩვეულებრივი გამოფენის» (1968) პერსონაჟი. სიუჟეტის მიხედვით, ის მოსაუბრე მამაკაცებს ქუდებს სტაცებს და ხიდიდან მდინარეში ხტება.

მდინარე აქ ისე ხმაურობს, რომ თანამოსაუბრეს ხელახლა უწევს კითხვის გამეორება. წყალი მღვრიე და სწრაფია, ნაპირებზე კირქვის კლდეებია.

ხიდიდან ორ ნაბიჯზე დგას ოქროს ჩარდახი, იმერეთის მეფეთა სახლი. შენობა პატარაა და ყველაზე ხშირად გარედან ათვალიერებენ. აქვე, გვერდით, საბაგირო გზის ქვედა სადგურია.

საბაგირო გზა და გაბაშვილის პარკი

საბაგირო 1961 წლისაა, სიგრძე სულ დაახლოებით 336 მეტრი, სამაგიეროდ ტრასა პირდაპირ რიონის თავზე გადის. კაბინები მას შემდეგ თითქმის არ შეცვლილა და ეს, ალბათ, მგზავრობის მთავარი შთაბეჭდილებაა.

ის ყოველდღე არ მუშაობს: ხდება ტექნიკური შესვენებები, გაჩერებები ქარისა და წვიმის გამო, განრიგი ცურავს. ტრანსპორტად მასზე იმედის დამყარება არ ღირს, ზემოთ ფეხითაც ახვალთ თხუთმეტიოდე წუთში.

გაბაშვილის პარკში საბჭოთა დროის ეშმაკის ბორბალია, რამდენიმე ატრაქციონი, ჩრდილი და ქალაქის ხედი ზემოდან. ადგილი უფრო ადგილობრივებისთვისაა, ვიდრე ტურისტებისთვის, და სწორედ ამით არის სასიამოვნო.

ბოტანიკური ბაღი და სამლოცველო მუხის შიგნით

ბაღი 1969 წელს გაიხსნა XIX საუკუნის შუა ხანების ბაღის ადგილას, ახლა აქ დაახლოებით 700 სახეობის მცენარეა, ტბორები, ფანჩატურები და ამფითეატრი. მთავარი ღირსშესანიშნაობა ერთია: 400 წლის გარტვისის მუხა, რომლის ფუღუროშიც 2014 წლის იანვარში პაწაწინა სამლოცველო მოაწყვეს. შიგნით ერთი ადამიანი ეტევა, მაქსიმუმ ორი.

შესვლა სიმბოლურ ორიოდე ლარს ღირს, მთელი ბაღის შემოვლა ერთ საათში შეიძლება. ბაღი ბაგრატთან ახლოსაა, ასე რომ ორი წერტილის ერთ გასეირნებად შეერთება ლოგიკურია.

ებრაული უბანი და სინაგოგები

უბნის ღერძი ბორის გაპონოვის ქუჩაა. აქ დგას XIX საუკუნის სამი სინაგოგა, მოქმედი მათგან ორია. თავად გაპონოვმა «ვეფხისტყაოსანი» ივრითზე თარგმნა, ძეგლიც ახლოს დაუდგეს.

ეს ჩვეულებრივი საცხოვრებელი კვარტალია: მოჩუქურთმებული აივნები, სარეცხი ეზოებში, ვაზი თავზე, დაზიანებული ასფალტი. აქ ხალხი ცხოვრობს და არა დეკორაციად მუშაობს, ამიტომ ხმაურიანი კომპანიები და ახლო მანძილიდან გადაღება ცუდად გამოიყურება. სინაგოგაში შესვლა შეიძლება, მამაკაცებმა თავი უნდა დაიფარონ.

მწვანე ბაზარი: სად ვიყიდოთ ყველი და სანელებლები

ბაზარი ცენტრში მთელ კვარტალს იკავებს, ვაჭრობენ დახურულ ნაწილშიც და ქუჩების გასწვრივაც. იმერული ყველი და სულგუნი, სვანური მარილი, ხმელი სუნელი, ჩურჩხელა, თაფლი, აჯიკა, მწნილი, მწვანილი კონებით. ფასები თბილისურზე საგრძნობლად დაბალია, ყველის დაგემოვნება ყიდვამდე ნორმად ითვლება.

თან იქონიეთ ნაღდი ლარი: ტერმინალი ყველა დახლს არ აქვს.

სულგუნი სამ ფენა ქაღალდსა და პარკში გამომიხვიეს, საღამოსთვის მანქანას მაინც ყველის სუნი ასდიოდა. თუ გზაში მიგაქვთ, ნაყიდი საბარგულში ჩადეთ და არა სალონში.

რა უნდა გასინჯოთ ქუთაისში

იმერეთი აღმოსავლეთ საქართველოსგან განსხვავებულად ამზადებს და სხვაობა მაშინვე იგრძნობა. ხორცი ნაკლებია, ბოსტნეული, კაკალი და მწვანილი — მეტი, სიმწვავეც სხვაგვარია.

• იმერული ხაჭაპური: მრგვალი, დახურული, ახალგაზრდა იმერული ყველით შიგნით. ეს აჭარული ნავი კვერცხით არ არის, ცომი უფრო თხელია, ყველი კი — უფრო მჟავე
• ღომი სულგუნით: სქელი უმარილო სიმინდის ფაფა, რომელშიც ყველის ნაჭერს დებენ. მისი უახლოესი ნათესავი, მეგრული ელარჯი, ქუთაისურ კაფეებში არანაკლებ ხშირად გვხვდება
• ლობიო ქოთანში, მჭადითა და მწნილი წიწაკით. იაფი და ძალიან მაძღარი ამბავი
• კუპატი და ჩაშუშული, თუ ხორცი მოგინდათ
• ფელამუში: სქელი დესერტი ყურძნის წვენისა და სიმინდის ფქვილისგან, იმერული კლასიკა სუფრის დასასრულს
• ადგილობრივი ღვინო: ციცქა, ცოლიკოური, კრახუნა. თეთრი, მშრალი, ხშირად ქვევრის და ხშირად საოჯახო

საშუალო ანგარიში ჩვეულებრივ საქალაქო კაფეში თბილისურზე საგრძნობლად დაბალია, ულუფები კი მენიუში აღწერილზე დიდი.

ქუთაისის მუზეუმები

ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის ისტორიული მუზეუმი პუშკინის ქუჩა 18-ში მდებარეობს. ფონდები უზარმაზარია, 190 ათასზე მეტი ექსპონატი, მაგრამ ექსპოზიცია შენობის მხოლოდ ნაწილს იკავებს. ნახვა «ოქროს საგანძურის» გამო ღირს: ჭედურობა, ჯვრები, დასავლეთ საქართველოს ტაძრებიდან წამოღებული ხატები. მუშაობს დაახლოებით 10:00-დან 18:00-მდე, ბილეთი რამდენიმე ლარი ღირს.

გვერდით სამხატვრო მუზეუმია ფიროსმანის ნამუშევრებითა და XX საუკუნის ქართული ფერწერით. პატარაა, ერთ საათზე. მათ შორის გზაზე შეგხვდებათ გიმნაზიის შენობა, სადაც მაიაკოვსკი სწავლობდა, და რევოლუციამდელი განაშენიანების მთელი კვარტლები, რომელთა გამოც საერთოდ ღირს ფეხით სიარული და არა მანქანით.

მწვანე ყვავილა: მშვიდი წერტილი ტურისტების გარეშე

ისტორიულ-არქიტექტურული კომპლექსი ამაღლებულ ადგილას, სახელწოდება სიტყვასიტყვით «მწვანე ყვავილს» ნიშნავს. აქ თავდაცვითი კოშკია, რამდენიმე ეკლესია (უძველესი XII საუკუნეს განეკუთვნება, ერთი ნანგრევებადაა ქცეული) და 1956 წლის პანთეონი, სადაც ქართველი საზოგადო მოღვაწეების საფლავები გადმოასვენეს.

ტურისტები აქ თითქმის არ ჩანან. იშლება ქალაქის დასავლეთი ნაწილისა და მდინარის ხედი, გვერდით რიონზე კაშხალია. მოსვლა ებრაული უბნიდან შეიძლება, შემდეგ გაპონოვის ქუჩაზე და მარჯვნივ.

რა შეგხვდებათ გზად

• მელიტონ ბალანჩივაძის სახელობის ოპერის თეატრი ცენტრში, აფიშას პირდაპირ ფასადზე ჰკიდებენ
• ხარების საკათედრო ტაძარი ბაროკოს ინტერიერით, მოქმედი
• პარლამენტის ყოფილი შენობა: მინის გუმბათი აეროპორტის მიმართულებით გასასვლელთან. პარლამენტი თბილისში 2018–2019 წლებში დაბრუნდა, შენობა მას შემდეგ ცარიელია, ხელისუფლება მის შიგნით ტექნოლოგიური ჰაბის განთავსების გეგმებს აანონსებდა. შიგნით ვერ მოხვდებით, მაგრამ ტრასიდან ობიექტი კარგად ჩანს
• რიონის სანაპიროები და ძველი ხიდები: წითელი, ჯაჭვის, რუსთაველის

რა ვნახოთ ქუთაისში ერთ დღეში: მზა მარშრუტი

1. 9:00. ბოტანიკური ბაღი, სანამ ჯერ არ ცხელა. ერთი საათი მარაგით.
2. 10:30. ასვლა ბაგრატის ტაძრამდე, პანორამა, კედლების შემოვლა. ერთი საათი.
3. 12:00. ჩასვლა ცენტრში, დავით აღმაშენებლის მოედანი და კოლხეთის შადრევანი.
4. 13:00. სადილი. ცენტრში კაფეები მჭიდროდაა, ხინკალი და იმერული ხაჭაპური თითქმის ყველგან მოიძებნება.
5. 14:30. თეთრი ხიდი, ოქროს ჩარდახი, საბაგირო და გაბაშვილის პარკი, თუ ის დღეს მუშაობს.
6. 16:00. მწვანე ბაზარი, შემდეგ ებრაული უბანი და სინაგოგები.
7. 18:00. მწვანე ყვავილა მზის ჩასვლისას, ქალაქის ხედი ბორცვიდან.

თუ მარაგში მხოლოდ ნახევარი დღეა, დატოვეთ ბაგრატი, შადრევანი, თეთრი ხიდი და ბაზარი. ეს საკმარისია, რომ ქალაქი გაიგოთ.

საჭიროა თუ არა მანქანა თავად ქუთაისში

ქალაქის შიგნით მანქანა უფრო ხელს უშლის: ცენტრი კომპაქტურია, ქუჩები ვიწრო, ცალმხრივი მოძრაობა ბევრი. ცენტრში პარკინგის ნაწილი ფასიანია, აღნიშნულია «P» ნიშნით და ტარიფით ტაბლოზე, ცენტრალური კვარტლების გარეთ მანქანის დატოვება უფასოდ შეიძლება. ბაგრატის ტაძართან და ბოტანიკურ ბაღთან თავიანთი მოედნებია.

შემდეგ კი უკვე ბორბლების გარეშე რთულია. გელათი დაახლოებით 11 კმ-შია, მოწამეთა — 6-ში, სათაფლია — 9-ში, პრომეთეს მღვიმე — დაახლოებით 20-ში, წყალტუბო — 12-ში, მარტვილის კანიონი — 50-ზე მეტში. მარშრუტკებით ეს დღეში ერთი წერტილია, გადაჯდომებითა და ლოდინით, საკუთარი მანქანით კი იგივე ორ-სამი წერტილი ნახევარ დღეში ეტევა. ავტომობილის აღება პირდაპირ ქუთაისის აეროპორტში შეიძლება: იქიდან ქალაქამდე დაახლოებით 15–25 კმ-ია, დეტალები მანქანებზე კი — თავად ქუთაისში.

რა არის მნიშვნელოვანი

ქუთაისი პირველი შეხედვით მოწონებას არ ცდილობს და სწორედ ესაა მისი თავისებურება: აქ საინტერესოს ნახევარი მოედნებზე კი არა, ეზოებსა და გვერდით ქუჩებშია. ერთი დღე ქალაქზე და ერთი დღე შემოგარენზე — ეს სამუშაო პროპორციაა. ზაფხულში გასეირნება დილითა და საღამოს დაგეგმეთ, ივლისსა და აგვისტოში დღისით მზეზე ძნელია. და ნაღდი ფული თან იქონიეთ: ბაზარი და პატარა მუზეუმები ბარათს ხან იღებენ, ხან — არა.