Bir günde Tiflis: başlıca yerleri kapsayan rota

Tiflis kompakt bir şehir: harita üzerinde semtler arasında savrulmak yerine mantıklı bir halka çizerseniz merkez yoğun bir güne sığıyor. Aşağıda ilk görülmesi gerekenlerin temel listesini kapatan 8-10 saatlik bir rota var; her noktaya neden gidildiğini ve orada gerçekte ne kadar zaman gerektiğini de açıklıyorum.

Eski Şehir ve Narikala Kalesi

Narikala tepesinden başlamak mantıklı: Tiflis'in bütün fotoğraflardan tanınan manzarası buradan açılıyor. Kale kabaca IV ile XVIII. yüzyıl arasında yapılıp yeniden yapılmış; günümüze kısmen yıkılmış surlar, birkaç kule ve 1990'larda restore edilen Aziz Nikolas Kilisesi kalmış. Kale alanı 24 saat açık ve girişi ücretsiz, bu ölçekteki merkezî bir görülecek yer için ender bir durum.

Yukarı, Rike Parkı'ndan teleferik çıkıyor: kabin iki dakika kadar gidiyor, güzergâh doğrudan eski şehrin çatılarının, Meydan'ın ve nehrin üstünden geçiyor. Alt istasyondaki gişeler ağırlıklı olarak nakit alıyor ama turnikelerde doğrudan kartla ödeme yapılabiliyor, gişeye gitmeye gerek kalmıyor. Kuyruk hafta sonlarında ve yaz ortasında oluşuyor; rotanız esnekse çıkışı hafta içine ya da sabahın erken saatlerine planlamak daha iyi.

Üst istasyondan kaleye on dakikada yürünüyor, isterseniz ters yöne, bir elinde şarap kâsesi diğerinde kılıç tutan 20 metrelik Kartlis Deda, yani Gürcistan Ana anıtına sapabiliyorsunuz: misafirleri şarapla, düşmanları kılıçla karşılıyor. Bu ayrıntıyı rehberin ya da yol arkadaşınızın anlatısında kaçırmamaya değer. İniş, ayakkabınız ve zamanınız elveriyorsa botanik bahçesi üzerinden yürüyerek daha rahat; programınız sıkışıksa aynı teleferikle geri dönebilirsiniz.

Kale gezisi ve manzaralar için, gidiş dönüş yol dahil bir ila bir buçuk saat ayırın.

Abanotubani kükürtlü hamamları

Hamam kubbeleriyle dolu bu mahalle şehre adını vermiş: efsaneye göre Kral Vahtang Gorgasali daha V. yüzyılda burada sıcak kükürt kaynakları bulmuş ve şehir tam bu noktada büyümüş. Hamamlar neredeyse 24 saat çalışıyor, aralarındaki fark ağırlıklı olarak iç mekân ve oda fiyatı: sade ortak salonlardan kendi havuzu olan özel odalara kadar seçenek var. Turist için klasik biçim, kükürtlü suyla dolu kişisel havuzlu bir odayı bir iki saatliğine tutmak; kese ya da masaj için tellağa ayrıca ödeniyor, yerel kurallara göre hizmet başına belirli bir tutarı geçmiyor.

Yıkanmasanız bile mimari için bu mahalleye kadar yürümeye değer: hamamların basık tuğla kubbeleri, biraz ötede, şehrin tek camisi olan ve Sünnilerle Şiilerin birlikte namaz kıldığı Cuma Camii ve hamamların tam arkasında, organize turların neredeyse hiç uğramadığı şelaleli dar Legvtahevi Boğazı; üstelik mahallenin ana caddesine beş dakika yürüme mesafesinde.

Gününüz yoğunsa ve tam bir hamam için vakit yoksa mahalleyi gezip şelaleyi görmek için 20-30 dakika yetiyor. Kükürtlü suda uzanmak istiyorsanız ayrıca 1,5-2 saat ayırın ve bunu rotanın hareketli bölümünden önce değil sonrasına, akşama doğru planlayın.

Metehi Kilisesi ve Kura üzerindeki seyir terası

Nehrin üstündeki kayada, eski şehrin tam karşısında, girişinde Vahtang Gorgasali'nin bronz atlı heykeli bulunan Metehi Kilisesi duruyor. Bu noktadaki ilk kilise muhtemelen V. yüzyılda Vahtang'ın kendi döneminde yapılmış, bugünkü yapı XII. yüzyılda inşa edilmiş, 1235'te Moğollar tarafından yıkılmış ve aynı yüzyılın sonuna doğru yeniden ayağa kaldırılmış. Sovyet döneminde bina tiyatro ve başka amaçlar için kullanılmış, kralın heykeli ancak 1967'de dikilmiş, kilisenin kendisi de 1988'de yeniden ibadete açılmış.

Burası aynı anda hem kilise hem seyir terası olarak işliyor: kayanın manzara kısmından eski şehir, Barış Köprüsü, Rike Parkı ve kükürtlü hamamların kubbeleri bir arada görünüyor; üstelik burası Narikala teleferiğinin üst istasyonu kadar kalabalık değil, manzara ise ondan pek geri kalmıyor.

Metehi'ye Abanotubani'den ya da Meydan'dan yürümek kolay, tek yön 10-15 dakika sürüyor. Kilisenin içinde oyalanmayacaksanız nokta için 20-30 dakika yetiyor.

Barış Köprüsü ve Rike Parkı

Kura üzerindeki cam yaya köprüsünü İtalyan mimar Michele De Lucchi tasarladı, yapı dönemin Gürcistan cumhurbaşkanının girişimiyle 2010'da açıldı ve adının 2008 çatışmasından sonra uzlaşmayı simgelemesi amaçlandı. Köprü, eski şehirdeki İrakli II Caddesi ile karşı kıyıdaki Rike Parkı'nı birleştiriyor, 156 metre uzunluğunda camla kaplı çelik bir iskeletten oluşuyor ve akşamları binlerce LED'le aydınlatılıyor; bu da onu gün batımından sonra şehrin en çok fotoğraflanan noktalarından biri yapıyor.

Köprünün öbür ucundaki Rike Parkı fıskiyeleri, bankları ve tepedeki aydınlatılmış Narikala Kalesi'ne doğrudan bakışıyla açık bir alan. Yukarı çıkan teleferik de buradan kalkıyor, yani rotayı ters sırayla kuruyorsanız çıkışa başlamak için en uygun yer burası.

Köprüden geçmek için iyi zaman gün batımı ya da hemen sonrası: şehir yavaş yavaş ışıklarını yakıyor, kaleli tepe de projektörlerle aydınlatılıyor. Geçiş ve fotoğraflar için 20-30 dakika yetiyor ama parktaki restoranlardan birinde akşam yemeğiyle birleştirecekseniz daha fazlasını ayırın.

Eski şehrin sokakları: Şardeni, Sioni, Ançishati

Abanotubani ile Özgürlük Meydanı arasında oymalı ahşap balkonların, zemin katlardaki kafelerin ve küçük galerilerin sıralandığı yoğun bir sokak ağı uzanıyor. Burada belirli noktalara göre bir rota kurmaktansa amaçsızca yürümeye ve ara sokaklara bakmaya vakit ayırmak daha doğru; Tiflis'e dair en güçlü izlenimler genelde orada oluşuyor.

Bu bölgedeki somut duraklar:

• Ançishati Bazilikası, şehrin ayakta kalan en eski kilisesi, VI. yüzyılda Kral Daçi Ucarmeli döneminde yapılmış. İbadete açık ve girişi serbest; içeride XVII. yüzyıl duvar resimlerinden parçalar ve 1683 tarihli sunak ikonası korunuyor.
• Sioni Katedrali, eski Tiflis'in katedrali; akınlarda birkaç kez yıkılıp yeniden yapılmış, bugün içinde rivayete göre asmadan ve azizenin kendi saçından örülmüş Azize Nino haçı saklanıyor.
• Şardeni Caddesi ve Meydan, XIX. yüzyıl yoğun yapılaşması, teraslı restoranlar ve akşamları canlı müzik; buradan hem Barış Köprüsü'ne hem kükürtlü hamamlara kolayca çıkılıyor.

Bütün mahalle için, acele etmeden yürüyüp birkaç kiliseye girerseniz bir ila bir buçuk saat sürüyor.

Özgürlük Meydanı ve Rustaveli Bulvarı

Meydan son yüzyılda birkaç kez ad değiştirdi: önce General Paskeviç anısına Erivan Meydanı, sonra Sovyet döneminde Transkafkasya Federasyonu Meydanı, ardından Beria Meydanı, sonra ortasında 18 metrelik liderin heykeliyle Lenin Meydanı. Bugünkü adı, Özgürlük Meydanı, 1990'da geri geldi; 2006'da da ortaya heykeltıraş Zurab Tsereteli'nin yaptığı, ejderhayı mızraklayan yaldızlı Aziz Georgi heykelini taşıyan sütun dikildi.

Meydandan yelpaze gibi birkaç sokak ve şehrin ana caddesi Rustaveli ayrılıyor; bulvar boyunca parlamento binası, opera binası ve Kolhis dönemine ve sonrasına ait zengin altın koleksiyonuyla Gürcistan Ulusal Müzesi sıralanıyor. Şehir açısından burası ayrı bir görülecek yerden çok, eski şehirle daha yeni semtler arasında yürümek için elverişli bir ulaşım ve yaya ekseni; rota bir günün ötesine uzuyorsa bu eksen boyunca ilerlemek mantıklı.

Müze planınızda yoksa meydanın kendisi ve bulvarın başında kısa bir yürüyüş için 30-40 dakika yetiyor.

Tsminda Sameba Katedrali

Aziz İlya Tepesi'ndeki katedral, altın kubbesi ve 100 metreyi aşan yüksekliği sayesinde Tiflis'in neredeyse her noktasından görünüyor; bu da onu ülkenin en yüksek kilisesi yapıyor. İnşaat 1995'te başladı, katedral 2004'te, Gürcü kilisesinin otosefalisinin 1500. ve Hristiyanlığın 2000. yılında ibadete açıldı; temeline kutsal yerlerden getirilen taşlar ve toprak konuldu. İçeri giriş ücretsiz, kompleksin alanında patrikhane konutu, ilahiyat akademisi ve birkaç küçük yeraltı şapeli bulunuyor.

Burası müze değil, işleyen bir yer: sabahları ve bayram günlerinde yerli halk ayine geliyor ve amacınız ayine katılmaktan çok mimariyi sessizce görmekse ziyaret saatini buna göre seçmek gerekiyor. Katedralin içinde kıyafet kuralı geçerli, omuzların ve dizlerin kapalı olması herkes için zorunlu; kadınların yanlarında yoksa bir örtü alması iyi olur, girişte hazırlıksız gelenler için genelde şallar bulunuyor.

Katedral, eski şehirdeki yoğun rotanın dışında ayrı bir tepede duruyor, bu yüzden oraya yürümek yerine araçla gitmek daha rahat: Özgürlük Meydanı'ndan arabayla 10-15 dakika sürüyor, yürüyerek ise yol boyunca kayda değer manzarası olmayan konut mahallelerinden tek yön bir saatten fazla hesaplamak gerekiyor.

Mtatsminda Dağı: füniküler ve yukarıdan manzara

Mtatsminda füniküleri 1905'te, Belçikalı bir mühendisin projesiyle ve Tiflis tramvay ağının sahibi olan aynı şirketin parasıyla yapıldı; o günden beri dağın kendisiyle birlikte şehrin simgelerinden biri olmayı sürdürüyor. Kabin deniz seviyesinden 770 metre yüksekliğe çıkıyor, yolda Panteon'un olduğu orta istasyonda inilebiliyor; orada Gürcü yazarlar, bilim insanları ve toplum önderleri, ayrıca Stalin'in annesi ve kardeşi gömülü. Bu isim listesindeki komşuluk, beklemeyen turistleri çoğu zaman şaşırtıyor.

Yukarıda yaklaşık 60 metre yüksekliğinde bir dönme dolabı, panoramik restoranı ve havanın açık olduğu günlerde kuzeyde Kafkas sıradağlarının, güneyde Trialeti dağlarının göründüğü birkaç seyir terası olan bir park uzanıyor. Füniküler ve lunapark oyuncakları için ödeme, turnikelerin önündeki gişeden alınıp yüklenen ayrı bir plastik kartla yapılıyor; şehrin ulaşım kartı burada geçmiyor.

Gün batımını ve şehrin televizyon kulesiyle birlikte akşam ışıklandırmasını yakalamak için öğleden sonra çıkmak daha iyi; ama akşama doğru, özellikle hafta sonları, seyir terasının kalabalıklaştığını hesaba katın. Gidiş dönüş yolla birlikte dağın kendisi için bir ila bir buçuk saat ayırın, lunaparkta oyalanmayı ya da panoramik restoranda yemek yemeyi planlıyorsanız daha fazlasını.

Gün akşama uzarsa neler görülebilir

Tiflis nehir boyunca birkaç tepeye yayılıyor ve merkez yürünebilir olsa da onun dışındaki noktalara, mesela Kaplumbağa Gölü'ne, botanik bahçesinin uzak girişine ya da parkı ve gölüyle Vake semtine trafiğin yoğun olduğu saatte taksiyle gitmek uzun sürüyor ve fiyatı da her zaman öngörülebilir olmuyor; toplu taşıma hatları da oraya her zaman doğrudan gitmiyor. Yoğun turistik merkezin dışına yapılan bu çıkışlarda kiralık araba zaman kazandırıyor ve rotayı toplu taşıma tarifesine uydurma derdinden kurtarıyor; özellikle gezi akşama planlanıyorsa, çünkü o saatlerde taksiler hem daha hızlı tükeniyor hem pahalılaşıyor.

Kuru Köprü'deki bit pazarı, gününüze denk gelirse, hafta sonları ve bazı hafta içi günleri kuruluyor: eski paralar, Sovyet porselenleri, halılar, takılar ve fotoğraf makineleri doğrudan nehir kıyısı boyunca asfaltın üstüne seriliyor. Burada kimse acele etmiyor, pazarlık yavaş ilerliyor ve gerçekten değerli bir şey almak ancak onlarca tezgâhı karıştıracak vaktiniz varsa mümkün; bu yüzden burası yoğun bir günlük rotaya zor sığıyor ve şehirdeki ikinci güne daha çok yakışıyor.

Kısaca

Tiflis'te bir gün temel listeyi gerçekten kapatıyor: Narikala ve teleferik, Abanotubani'de kükürtlü hamamlar ve şelale, seyir terasıyla Metehi Kilisesi, Barış Köprüsü, Şardeni ile Özgürlük Meydanı arasındaki eski şehir ve gün batımında Mtatsminda. Sameba Katedrali'ni eklemek, gün süre açısından katı değilse ya da arabanız varsa mantıklı; çünkü rotanın geri kalanının dışında kalıyor. Kuru Köprü ya da uzaktaki parklar gibi sığmayan her şeyi listeyi tamamlamış olmak için ilk güne tıkıştırmak yerine ikinci güne bırakmakta fayda var; şehre dair en güçlü izlenimler genelde noktaların listesinde değil aralarında oluşuyor.