სად წავიდეთ ერთი დღით თბილისიდან მანქანით
მცხეთა, საქართველოს სამხედრო გზა, კახეთი, დავით გარეჯი, უფლისციხე და ბორჯომი: ექვსი ერთდღიანი მარშრუტი თბილისიდან მანქანით, მანძილებითა და გზაში გასატარებელი დროით.
თბილისიდან მანქანით ერთ დღეში შეგიძლიათ მიაღწიოთ მაღალმთიან ყაზბეგს, ღვინის კახეთს, აზერბაიჯანის საზღვართან მდებარე გამოქვაბულთა მონასტერს ან თბილწყლიან ბორჯომს. მანძილები 20-დან 160 კმ-მდეა, გზები ძირითადად ასფალტირებულია, და მარშრუტების უმეტესობისთვის ჩვეულებრივი სედანიც კმარა. მოგითხრობთ ექვს მიმართულებაზე, რომლებიც თავად შევამოწმე, და მივუთითებ, სად სჭირდება მართლაც მაღალი კლირენსი.
მცხეთა და ჯვარი: 20 წუთი და იუნესკოს ორი ძეგლი
მცხეთა ყველაზე ახლო და ყველაზე მარტივი ვარიანტია, თუ დღე უკვე გვიან დაიწყო ან გეგმაში ერთდროულად რამდენიმე წერტილია. თბილისის ცენტრიდან ქალაქამდე დაახლოებით 20 კმ-ია, გზა 25–30 წუთს გრძელდება პირდაპირ და კარგ ტრასაზე.
მცხეთაში XI საუკუნის სვეტიცხოვლის ტაძარს ათვალიერებენ — გადმოცემით, იქ ინახება ქრისტეს კვართი. შემდეგ თითქმის ყველა ქალაქის პირდაპირ მთაზე ადის, ჯვრის მონასტერში: სერპანტინი მოკლეა, სიმაღლის აღება მცირე, ასფალტი გლუვი. მონასტერთან არსებული მოედნიდან ჩანს მტკვრისა და არაგვის შესართავი — ზუსტად ის ხედი, რომელიც ლერმონტოვმა „მცირში“ აღწერა.
სვეტიცხოვლის პარკინგზე დილით თითქმის არ დგას ტურისტული ავტობუსები — ისინი 10–11 საათისთვის იკრიბებიან. თუ თბილისიდან 8–8:30-ზე გახვალთ, ტაძარში ნახევარ საათს პრაქტიკულად მარტო გაატარებთ, და ეს ადრეული გასვლის ერთადერთი უპირატესობაა აქ: სხვა განსაკუთრებული სანახავი არაფერია, მთელი მარშრუტი 2–3 საათში იხურება. მცხეთა ლოგიკურია სხვა რამეს შეუთავსოთ — მაგალითად, საქართველოს სამხედრო გზისკენ გადახვევას, თუ დრო გაძლევთ.
საქართველოს სამხედრო გზა: ანანური, გუდაური, ყაზბეგი
ეს თბილისიდან ყველაზე დატვირთული ერთდღიანი მარშრუტია და იმავდროულად ყველაზე გრძელი. გზა სტეფანწმინდამდე (ყაზბეგამდე) დაახლოებით 150 კმ-ია ერთი მიმართულებით, გზაში 2,5–3 საათი გაჩერებების გარეშე, გაჩერებებით კი მთელი დღე ჩადეთ.
ანანურის ციხე. პირველი წერტილი გზაზე, თბილისიდან დაახლოებით 70 კმ-ში, ტრასაზე 40–50 წუთი. ციხე ჟინვალის წყალსაცავის ნაპირზე დგას: ფირუზისფერი წყალი რუხი კოშკების ფონზე — მხოლოდ ამის გამო ღირს მანქანიდან სულ ცოტა 20 წუთით გადმოსვლა.
გუდაური. სამთო-სათხილამურო კურორტი 2200 მ სიმაღლეზე, თბილისიდან დაახლოებით 120 კმ-ში. ზაფხულში აქ საბაგიროსა და კავკასიონის ქედის ხედებისთვის ჩადიან, ზამთარში — გასაგებია, რისთვის. გუდაურამდე გზა ასფალტირებულია და თბილ სეზონზე სიურპრიზების გარეშეა; მანქანის აღება კურორტზე ადგილზევე მოსახერხებელია, თუ რამდენიმე დღეს ათევთ.
ჯვრის უღელტეხილი. მარშრუტის ყველაზე მაღალი წერტილი — 2379 მ. უღელტეხილი მთელი წელი ღიაა, თუმცა ზამთარში იქ ხშირად მოყინულია და ქარბუქია, მოძრაობას კი პოლიციის პოსტები ხანდახან აჩერებენ გაწმენდამდე. თუ ამ მოგზაურობას ნოემბრიდან მარტამდე გეგმავთ, ზამთრის საბურავები სავალდებულოა — საზაფხულო რეზინით იქ საერთოდ არ ღირს წასვლა, თუნდაც სინოპტიკოსები ნათელ ამინდს ჰპირდებოდნენ.
სტეფანწმინდა და გერგეტის სამება. პატარა ქალაქი ყაზბეგის ძირში, თბილისიდან დაახლოებით 150 კმ-ში. XIV საუკუნის წმინდა სამების ტაძრამდე ასფალტირებული გზა პირდაპირ ტრასიდან მიდის — ვიწრო, ციცაბო სერპანტინი, მაგრამ მარტიდან ნოემბრამდე მსუბუქი მანქანითაც გასავლელი. მოსახვევთან პატარა მოედანზე ადგილობრივი მძღოლები ხშირად სთავაზობენ „ჯიპით აყვანას“ 40–50 ლარად, თუმცა გზა უკვე დიდი ხანია აღარაა გრუნტი — გადახდა სავალდებულო არაა, თუ თავად ასვლისთვის მზად ხართ და არ გეჩქარებათ. ზამთარში ამ მონაკვეთზე ყინული და თოვლია, და სწორედ აქაა ის შემთხვევა, როცა კროსოვერი ან სრული წამყვანი პრესტიჟის საკითხი კი არა, უფსკრულის ხედიან სერპანტინზე უბუქსავოდ ასვლის საკითხია.
სჭირდება თუ არა სრული წამყვანი თბილისიდან ერთდღიან გასვლებს?
მცხეთისთვის, სიღნაღისთვის, გორისა და ბორჯომისთვის — არა, ჩვეულებრივი სედანი მთელი წელი კმარა. საქართველოს სამხედრო გზისთვის ზამთარში (დაახლოებით ნოემბრიდან მარტამდე) ზამთრის საბურავებია საჭირო, გერგეტის სამებისკენ ასვლისას თოვლში კი სჯობს სრულწამყვანიან მანქანაზე გადაჯდეთ. დავით გარეჯისთვის სრული წამყვანი სავალდებულო არაა, მაგრამ მაღალი კლირენსი მარშრუტის ბოლოს გრუნტზე ორიოდე უსიამოვნო წუთს აგარიდებთ — ამაზე ქვემოთ მოგიყვებით.
რაც შეეხება თავად ქირაობის ხელშეკრულების შეზღუდვებს: თუშეთი, უშგული (მესტიის ზემოთ), ვაშლოვანი და ჯუთა ჩვეულებრივ დახურულია სტანდარტული ქირაობისთვის მანქანის კლასის მიუხედავად — ეს ხელშეკრულების პირობაა და არა გამავლობის საკითხი. ამ სტატიაში აღწერილი არცერთი მარშრუტი ასეთ შეზღუდვებში არ ხვდება, მაგრამ თუ ჩამოთვლილის მიღმა რამეს გეგმავთ, ზონა წინასწარ დააზუსტეთ — მათ შორის მანქანის არჩევის გზამკვლევში.
სიღნაღი და კახეთი: ქალაქი და ღვინო ერთ დღეში
სიღნაღი, „სიყვარულის ქალაქი“ ალაზნის ველის თავზე მდებარე ბორცვზე, თბილისიდან 110 კმ-შია, გზა კარგია, მგზავრობის დრო — 1,5–2 საათი. ეს ის იშვიათი მარშრუტია, სადაც ასფალტი დასაწყისიდან ბოლომდე გლუვია — ნებისმიერი მანქანით შეიძლება წასვლა.
გზად ღირს გაჩერების ჩადება საგარეჯოში ან ყვარელში — იქაა თავმოყრილი მარნები, დიდებიდან, როგორიცაა „ყინძმარაული მარანი“, პატარა საოჯახოებამდე, სადაც დეგუსტაციას თავად მასპინძელი ატარებს. თუ ღვინის დაგემოვნებას გეგმავთ, საჭესთან შემდეგ ის ჯდება, ვინც არ დალია — აქაც იგივე წესი მოქმედებს, რაც ყველგან.
თავად სიღნაღში ღირს XVIII საუკუნის ციხის კედელზე ასვლა — ის თითქმის 40 ჰექტარზეა შემორჩენილი, 18 საგუშაგო კოშკით, და იქიდან ნათელ ამინდში მთელი ალაზნის ველი და ჰორიზონტზე კავკასიონის თოვლიანი მწვერვალები ჩანს. ქალაქიდან ორ კილომეტრში — ბოდბის დედათა მონასტერი, სადაც განისვენებს საქართველოს განმანათლებლის, წმინდა ნინოს ნაწილები. წმინდა ნინოს წყაროსკენ დაშვება სამ კილომეტრზე ტყეში ჩადის, და ზუსტად იმდენივეა უკან ასასვლელი; შუასეზონზე ბილიკი თიხისგან სრიალა ხდება, ასე რომ ამ მონაკვეთზე სულ ცოტა ერთი საათი ჩადეთ, თუ ჩასვლას გადაწყვეტთ.
დავით გარეჯი: გამოქვაბულთა მონასტერი საზღვარზე
VI საუკუნის სამონასტრო კომპლექსი ნახევარუდაბნოში, ნაწილობრივ საქართველოს, ნაწილობრივ აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. თბილისიდან დაახლოებით 60–70 კმ, გზაში დაახლოებით 1,5 საათი. ასფალტი მონასტრამდე დაახლოებით 2 კმ-ით ადრე მთავრდება — შემდეგ გრუნტია, წვიმის შემდეგ დაზიანებული, მაგრამ მშრალ ამინდში ჩვეულებრივი მანქანითაც გასავლელი, თუ არ იჩქარებთ.
დავითის ლავრა — კომპლექსის ქვედა, მოქმედი ნაწილი, იქ თავისუფლად უშვებენ. ზედა ნაწილი, უდაბნო, IX–XIV საუკუნეების ფრესკებით, ქედის გასწვრივ ბილიკზე ასვლას მოითხოვს — დაახლოებით 2,5 კმ ერთი მიმართულებით, ჩრდილის გარეშე, და ზაფხულში ეს ღირს დილით ადრე ან საღამოსკენ გააკეთოთ: ივლის-აგვისტოში ქვა ისე ხურდება, რომ მარშრუტზე ტემპერატურა თბილისზე დაახლოებით 10 გრადუსით მაღალი გეჩვენებათ. წყალი თან წაიღეთ, იქ არ იყიდება. პასპორტიც გამოგადგებათ — ბილიკი საზღვრის გასწვრივ მიდის და მესაზღვრეები ხანდახან ამოწმებენ დოკუმენტებს.
ირგვლივ ლანდშაფტი — მოწითალო ბორცვები ერთი ხის გარეშე, და სწორედ ამაშია კონტრასტი: ნახევარი საათის წინ მწვანე კახეთში იყავით, აქ კი პეიზაჟი უფრო შუააზიურია, ვიდრე კავკასიური.
უფლისციხე და გორი: გამოქვაბულთა ქალაქი და სტალინის მუზეუმი
კომბინაცია, რომელიც ლოგიკურად იხურება ერთ დღეში აჩქარების გარეშე. უფლისციხე — ჩვენს წელთაღრიცხვამდე ათასი წლით ადრე კლდეში გამოკვეთილი გამოქვაბულთა ქალაქი — თბილისიდან დაახლოებით 100 კმ-შია გორის გავლით, გზაში დაახლოებით 1,5 საათი.
ქალაქი მტკვრის თავზე კლდეზე დგას, სათავსოებს შორის სავალი ვიწროა და ზოგან მშრალ ამინდშიც სრიალა — ბრტყელძირიანი ფეხსაცმელი სავალდებულოა, ამ მარშრუტისთვის კროსოვკები სანდლებზე უკეთესია. თავად ნაქალაქარში საათნახევრის ხეტიალი შეიძლება: სატახტო დარბაზი, ღვინის სარდაფები, წარმართული ტაძარი ჭერით, რომელიც ხის კოჭებს ბაძავს, თუმცა მთლიანად ქვაშია გამოკვეთილი.
გორი გზად — სტალინის მშობლიური ქალაქია, და მისადმი მიძღვნილი მუზეუმი დღემდე ქვეყანაში ერთ-ერთი ყველაზე საკამათოა: ექსპოზიციის ნაწილი ყოველგვარი კრიტიკული დისტანციის გარეშეა მიწოდებული, ნაწილი — პირიქით. აქ შეხვალთ თუ არა, თემისადმი ინტერესზეა დამოკიდებული; დათვალიერებაზე ერთი საათი ჩადეთ.
ბორჯომი და ბაკურიანი: წყალი, პარკი და მთის ჰაერი
ბორჯომი — საკურორტო ქალაქი მინერალური წყლით, რომელიც, ალბათ, თავად საქართველოზე უკეთაა ცნობილი, თბილისიდან დაახლოებით 160 კმ-ში, გზაში 2,5 საათი. გზა მთელ მონაკვეთზე ასფალტირებულია.
ბორჯომის ცენტრალურ პარკში მინერალური წყლის ბიუვეტებია პირდაპირ წყაროდან — წყალი თბილია და გემოთი შესამჩნევად განსხვავდება ჩამოსხმულისგან, უფრო მკვეთრია. გვერდით საბაგირო და პატარა ბორჯომის ნაკრძალია, სადაც მარშრუტები საათიდან მთელ დღემდე გრძელდება — ერთდღიანი გასვლისთვის 1,5–2 კმ-იანი მოკლე გასეირნებაც კმარა.
თუ დრო გაძლევთ, ბორჯომიდან ბაკურიანამდე კიდევ 30 კმ სერპანტინია, დაახლოებით 40 წუთი ერთი მიმართულებით — სამთო-სათხილამურო დაბა 1700 მ სიმაღლეზე, სადაც ზაფხულში ვიწროლიანდაგიანი „კუკუშკა“ მუშაობს და თოვლის გარეშეც არის სანახავი. ბორჯომთან ერთად ეს უკვე მჭიდრო დღეა: გასვლა ადრე, 8 საათისთვის გჭირდებათ, რომ თბილისში მთის გზაზე სიბნელეში არ დაბრუნდეთ.
რა არის მნიშვნელოვანი იცოდეთ
| მარშრუტი | მანძილი თბილისიდან | გზაში დრო | სჭირდება თუ არა სრული წამყვანი |
|---|---|---|---|
| მცხეთა და ჯვარი | ~20 კმ | 25–30 წთ | არა |
| ანანური — გუდაური — ყაზბეგი | ~150 კმ | 2,5–3 სთ | მხოლოდ ზამთარში |
| სიღნაღი და კახეთი | ~110 კმ | 1,5–2 სთ | არა |
| დავით გარეჯი | ~60–70 კმ | ~1,5 სთ | სასურველია მაღალი კლირენსი |
| უფლისციხე და გორი | ~100 კმ | ~1,5 სთ | არა |
| ბორჯომი და ბაკურიანი | ~160 კმ | 2,5 სთ | არა |
ექვსივე მარშრუტი წლის უმეტეს ნაწილში ჩვეულებრივი სედანით გასავლელია — გარდა საქართველოს სამხედრო გზის ზამთრის მონაკვეთისა, სადაც ზამთრის საბურავებისა თუ სრული წამყვანის გარეშე საერთოდ არ ღირს გასვლა. რამდენიმეგაჩერებიან დღეზე დროის მარაგი ჩადეთ: მთის გზები საქართველოში იშვიათად მიდის სწორად, გზად ხედები კი, როგორც წესი, დაგეგმილზე უფრო ხშირად გაჩერებას გაფიქრებინებთ. გამგზავრებამდე სასარგებლოა თბილისში ქირაობის პრაქტიკულ ნიუანსებს გადახედოთ — პარკინგი, დეპოზიტი და დოკუმენტები განსხვავდება იმისგან, რასაც ევროპაში მიეჩვიეთ.
